کابل، پایتخت شش میلیون نفری افغانستان، با بحران بی‌سابقه کم‌آبی روبه‌روست. منابع آب زیرزمینی این شهر با سرعتی دو برابر توان تجدید طبیعی در حال تخلیه‌اند و کارشناسان هشدار می‌دهند که بدون اقدامات فوری، کابل تا سال ۲۰۳۰ به نخستین پایتخت مدرن جهان تبدیل خواهد شد که ذخایر آبی‌اش به‌طور کامل تهی می‌شود.

اردیخانی عضو صندوق توسعه صادرات زعفران گفت: هنگامی که زعفران افغانستان بدون تعرفه به هند صادر می‌شود در حالی که زعفران ایرانی باید ۳۸ درصد تعرفه بپردازد مشخص است که در همان ابتدا، قیمت زعفران ما ۳۸ درصد از زعفران افغانستانی عقب‌تر است. همچنین این معضل در صادرات زعفران به چین هم که تعرفه ۱۲ تا ۱۳ درصدی دارد، صادق است.

خشکسالی، سدسازی افغانستان و تغییرات اقلیمی، سیستان و بلوچستان را به نقطه‌ای بحرانی رسانده است؛ جایی که رودخانه هیرمند دیگر آبی برای جاری شدن ندارد، تالاب هامون به کویری بی‌جان بدل شده و کشاورزی نفس‌های آخرش را می‌کشد. طوفان‌های شن هر روز جاده‌ها را می‌بلعند و روستاها را در حصاری از گرد و غبار فرو می‌برند. در میانه این بحران، طرح‌های نیمه‌تمام انتقال آب همچنان پشت سد مشکلات مالی گیر کرده و امیدی که برای نجات منطقه باقی مانده، بسیار کمرنگ به نظر می‌رسد. حالا مردم سیستان نه‌تنها با بیماری‌های تنفسی و محرومیت‌های زیست‌محیطی، بلکه با وسوسۀ مهاجرت دسته‌جمعی روبه‌رو هستند؛ زنگ خطری که آینده این خطه استراتژیک ایران را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

بنا بر اعلام اتحادیه مرکزی مرغداران میهن طرح خرید حمایتی تخم‌مرغ برای صادرات به کشورهای افغانستان و پاکستان آغاز شد.

رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان هشدار داد: اگر ایران اکنون بازار افغانستان را جدی نگیرد، ترکیه جایگاه ما را در این فرصت طلایی سرمایه‌گذاری خواهد گرفت. صادرات به افغانستان در سه ماهه نخست امسال ۳۱ درصد رشد کرده و زمینه‌های کشاورزی، صنعت و ساخت‌وساز آماده حضور تجار ایرانی است.

پس از خروج آشوبناک آمریکا از افغانستان در سال ۲۰۲۱، چین و روسیه با تقویت روابط خود با طالبان، خلأ ژئوپلیتیکی منطقه را پر کرده‌اند. در حالی که روسیه به‌عنوان اولین کشور حاکمیت طالبان را به رسمیت شناخت، چین نیز با تمرکز بر منابع طبیعی و طرح‌های زیرساختی، پیوندهای خود را با کابل گسترش داده است. این تحولات پرسش‌هایی درباره استراتژی آمریکا در آسیای مرکزی و چگونگی مواجهه با نفوذ روزافزون این دو قدرت مطرح کرده است.

در حالی که پنجره جمعیتی ایران رو به بسته شدن است، اخراج کارگران مهاجر می‌تواند اقتصاد کشور را به ورطه بحران بکشاند. گزارش جدید اتاق بازرگانی ایران هشدار می‌دهد: نیروی کار مهاجر، به‌ویژه اتباع افغان، نقشی حیاتی در تداوم تولید دارند و حذف آن‌ها شوکی ویرانگر به صنایع کلیدی وارد خواهد کرد.

گمرک دوغارون، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شریان‌های اقتصادی شرق ایران، این روزها نه‌تنها در عرصه تجارت با افغانستان نقش بی‌بدیلی ایفا می‌کند، بلکه با توسعه زیرساخت‌های امنیتی و بهره‌گیری از فناوری بومی، گام‌های مهمی در ارتقای کارایی و ایمنی فعالیت‌های مرزی برداشته است. نصب هفت دستگاه آشکارساز جدید تا پایان سال جاری، در کنار بهره‌برداری از ۳۲ دستگاه فعال ساخته‌شده توسط مهندسان داخلی، نشان از رویکرد جدی گمرک ایران در تقویت نظارت و مقابله با قاچاق دارد. این مرز پرتردد که روزانه پذیرای هزاران مسافر و صدها هزار تن کالا است، نه‌تنها مسیر اصلی صادرات و ترانزیت به افغانستان به شمار می‌رود، بلکه نقطه اتصال راهبردی تجارت منطقه‌ای میان ایران، افغانستان، پاکستان و هند محسوب می‌شود.

حمیدرضا روشن، معاون سازمان توسعه تجارت، با انتقاد صریح از حکمرانی نادرست و پراکندگی تصمیم‌گیری‌ها در حوزه تجارت خارجی، هشدار داد که خطاهای سیاستی و نبود مطالعات دقیق بازار، هزینه صادرات ایران را تا ۴۰ درصد بالاتر از رقبا برده است. او با تأکید بر ضرورت تدوین نقشه راه برای بازارهای هدف، معتقد است که بدون اصلاح ساختارها و تقویت شرکت‌های مدیریت صادرات، ایران فرصت‌های طلایی در تجارت جهانی را از دست خواهد داد.

به نظر می‌رسد این کارشناس برای هر وعده غذایی اتباع افغانستانی بیش از یک نان در نظر گرفته و ۳ تا ۴ نان را در رقم ۸ میلیون ضرب کرده و با تقریب به عدد ۳۰ میلیون قرص نان رسیده، پس این ادعا قابل تأیید نیست.

حجم تجارت ایران و افغانستان به آستانه ۳ میلیارد دلار رسید و حالا مرز شمتیغ در خواف به عنوان «پل طلایی اقتصاد دو کشور» در آستانه جهشی تاریخی قرار گرفته است؛ منطقه ویژه اقتصادی شمتیغ نه‌تنها مسیر ترانزیت کالا، بلکه سکوی پرتابی برای سرمایه‌گذاری‌های مشترک و توسعه شرق ایران خواهد بود.

سفیر ایران در کابل و وزیر کار و امور اجتماعی طالبان در دیداری رسمی، گام‌های اولیه برای نهایی‌سازی تفاهم‌نامه‌ای مشترک جهت تبادل نیروی کار ماهر و ساماندهی اشتغال اتباع دو کشور برداشتند. این توافق می‌تواند راه را برای اشتغال قانونی و بازگشت داوطلبانه مهاجران افغان هموار کند.

نقش اتباع افغان در صنعت ساخت‌وساز ایران، به‌ویژه در بخش مسکن، طی سال‌های گذشته نقشی محوری و انکارناپذیر بوده است. حضور پررنگ نیروی کار افغان در کارگاه‌های ساختمانی شهرهای بزرگ و کوچک کشور، به عاملی تعیین‌کننده در پیشبرد پروژه‌های عمرانی بدل شده است. این حضور نه‌تنها در پروژه‌های دولتی بلکه در ساخت‌وسازهای شخصی نیز به‌شدت محسوس بوده و بسیاری از سازندگان و کارفرمایان، نیروی کار افغان را به دلیل مهارت، تجربه و دستمزد پایین‌تر نسبت به نیروی کار داخلی ترجیح داده‌اند.

سخنگوی صنعت آب با تأکید بر حساسیت بالای موضوع واردات آب، اعلام کرد که این مسئله با بررسی‌های سختگیرانه و پیچیده همراه است و هیچ کشوری به‌راحتی آن را نمی‌پذیرد. در کنار این، مذاکرات برای تأمین حق‌آبه هیرمند ادامه دارد و اخراج مهاجران افغانستانی تأثیری بر این روند نخواهد داشت.

قاچاق گسترده فرش‌های خارجی، بی‌اعتباری بیمه قالیبافان، فرسودگی قوانین گمرکی و مهاجرت نیروی انسانی متخصص همچون مرمت‌کاران، از جمله چالش‌های صنعت فرش ایرانی است.

مهاجران بازگشت کننده به افغانستان که در این چند ماه افزایش چشمگیری داشته‌اند، با ورود به کشورشان با مشکلات بزرگی از قبیل تهیه مسکن و اشتغال مواجه می‌شوند و حکومت طالبان هم توان کافی را برای سازماندهی این افراد ندارد.

در ششمین نشست کمیته مشترک تجاری خراسان رضوی و ولایت هرات، استاندار خراسان رضوی و والی هرات از نقشه راه جدیدی برای تقویت روابط اقتصادی دوجانبه رونمایی کردند. این همکاری‌ها نه‌تنها به دنبال ایجاد کنسرسیوم‌های سرمایه‌گذاری مشترک است، بلکه می‌تواند منطقه را به هاب اقتصادی شرق و غرب تبدیل کند.

رئیس کمیسیون فرش، هنر و صنایع‌دستی اتاق ایران از قاچاق فرش افغانستان به ایران به عنوان یکی از چالش‌های این حوزه نام برد و گفت: فرش افغانستان از مرزهای شرقی همین الآن نیز به صورت قاچاق گسترده و علنی وارد ایران می‌شود.

استاندار خراسان رضوی در دیدار با سرپرست کنسولگری افغانستان در مشهد، با تأکید بر پیوندهای عمیق فرهنگی میان دو ملت، از طرح‌های نوآورانه‌ای مانند ایجاد منطقه آزاد مشترک دوغارون و توسعه همکاری‌های معدنی در خواف برای تقویت اقتصاد مرزی دو کشور رونمایی کرد.

در هفته‌های اخیر، نشانه‌های پررنگی از عزم جدی حاکمیت برای ساماندهی و در بسیاری موارد، خروج اتباع غیرمجاز از کشور دیده می‌شود؛ عزمی که برخلاف دوره‌های پیشین، این‌بار با لحنی قاطع‌تر، پوشش رسانه‌ای گسترده‌تر و هماهنگی منسجم‌تری از سوی نهادهای امنیتی، انتظامی و اجرایی همراه شده است.