پدرام سلطانی/ نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران
خاورمیانه جای عجیبی است. برای هزارهها خاستگاه پیامبران، مهد تمدنها، مادر فرهنگها و معشوق جهانگشایان بوده است. و امروز هم بانک انرژی دنیا، شاهراه حملونقل جهانی و منطقهای مهم از نظر سوقالجیشی است. خاورمیانه نگین انگشتری جهان است، درست همانگونه که در نقشه جهان در مرکز قرار دارد. اما این نگین دیرزمانی است که به رنگ یاقوت سرخ است. خاورمیانه به دلیل همه ویژگیهای بالا، در گذر اعصار و قرون رنگ آرامش و امنیت پایدار را به خود ندیده است و همواره مورد دستاندازی و طمع قدرتهای برتر جهانی بوده است. حتی بعد از افول دولتهای استعمارگر اروپایی و ایجاد حکومتهای به نسبت مستقل، دولتهای مستقر در کشورهای این منطقه، جدا از تفاوتهایی که با هم دارند، به دلیل این سابقه تاریخی پرچالش، هریک به روش خود به بسط اقتدار حکومت و تقویت امنیت کشورشان همت گماشتهاند. این راهبرد مسلط و معمول کشورهای خاورمیانه آثار و نتایج گوناگونی به بار آورده است. اما یکی از آثار مهم آن ضعف جامعه مدنی و دولتگرایی بخش خصوصی بوده است. بنابراین در جریانهای مهم داخلی و روندهای مهم بینالمللی، این دو بخش، یعنی نهادهای مدنی و بخش خصوصی، یا حاضر نبودهاند و یا بسیار کمرنگ و در سایه تمامقد دولت قرار داشتهاند و حس نشدهاند. شاید وضع ایران از حیث کنشگری نهادهای مدنی اندکی بهتر از کشورهای منطقه باشد اما از حیث فعالیت و اثرگذاری بخش خصوصی از بسیاری از آنها وضع نامناسبتری دارد. دانستن این آمار که حجم تجارت بین کشورهای منطقه خاورمیانه کمتر از ۱۰ درصد کل تجارت آنها با جهان است، برای درک گسستگی اقتصادی منطقه کافی است. وضعیت جامعه مدنی کشورهای خاورمیانه هم اسفبار است. اگر نهادهای خیریه و سازمانهای مدنی دولتساخته را در این کشورها کنار بگذاریم، خاورمیانه از حیث تعداد، سابقه، قدرت، دانش و جهانی بودن سازمانهای مردمنهاد وضع خوبی ندارد، به ویژه اینکه همین سازمانهای موجود هم، مانند بخش خصوصی این کشورها، اگر کاری هم میکنند یا در داخل کشورشان است و یا خارج از منطقه خاورمیانه. میزان تعامل و همکاری درونمنطقهای نهادهای مدنی خاورمیانه در سطح بسیار پایینی قرار دارد. اتفاقهای چند سال گذشته در این منطقه حاکی از روند تشدیدشونده ناامنی و بیثباتی در منطقه است و متاسفانه در چند ماه گذشته، با روی کارآمدن یک دولت جنگطلب در امریکا و ورود آن به اختلافهای منطقهای، نگرانیها از بدتر شدن شرایط در خاورمیانه بیشتر شده است. من بر این باورم که دولتهای منطقه در چرخه معیوب تاریخی قرار گرفتهاند. همه اختلافها همسو و یککاسه شدهاند و همه اشتراکها پراکنده و در محاق رفتهاند. بیاعتمادی در میان دولتهای منطقه ریشهدار شده است و سبب شده حل مسائل این منطقه و برقراری صلح و همگرایی برایشان دور از دسترس شود. سرخ بودن دیگر بس است. زمان آن رسیده که نگین انگشتری جهان به رنگ زمرد سبز شود.
