بازار طلا، سکه و ارز ایران در حالی وارد سومین هفته از درگیری نظامی میان ایران با ائتلافی به رهبری آمریکا و اسرائیل شده است که فضای کلی معاملات بیش از هر زمان دیگری به رکود و احتیاط گرایش پیدا کرده است.
در شرایطی که محدودیتهای اینترنتی، نااطمینانیهای اقتصادی و نگرانیهای عمومی ناشی از شرایط جنگی بر فضای اقتصادی کشور سایه انداخته، بسیاری از بازارهای مالی بهویژه بازار طلا و ارز با کاهش چشمگیر حجم معاملات و فعالیتهای تجاری روبهرو شدهاند. بخش بزرگی از واحدهای صنفی طلافروشی، پاساژهای طلا و حتی برخی صرافیها در تهران و دیگر کلانشهرها فعالیت محدودی دارند و معاملات بیشتر به صورت توافقی و محدود انجام میشود.
در چنین شرایطی، قیمتها نیز بیش از آنکه بر اساس عرضه و تقاضای واقعی شکل بگیرند، تحت تأثیر فضای روانی بازار و نبود شفافیت در نرخ ارز قرار دارند. به همین دلیل، فاصله میان نرخهای اعلامی در بازار به شکل محسوسی افزایش یافته و بسیاری از فعالان بازار ترجیح میدهند از انجام معاملات سنگین خودداری کنند تا تصویر روشنتری از تحولات اقتصادی و سیاسی به دست آید.
بررسی وضعیت بازار در روز شنبه نشان میدهد که بخش عمده معاملات طلا و ارز در شرایطی نیمهتعطیل انجام میشود. بسیاری از فروشگاهها و واحدهای صنفی بازار طلا در تهران، بهویژه در بازار بزرگ و پاساژهای تخصصی طلا و جواهر، فعالیت خود را متوقف کردهاند یا تنها بهصورت محدود خدمات ارائه میدهند. همین موضوع باعث شده است که معاملات عمدتاً به شکل توافقی میان خریدار و فروشنده انجام شود و از معاملات بزرگ و پرریسک جلوگیری شود.
فعالان بازار معتقدند در شرایط فعلی مهمترین عامل رکود در معاملات، افزایش نااطمینانی و نگرانیهای اقتصادی در میان مردم است. برخلاف سالهای گذشته که در روزهای پایانی سال به دلیل نزدیک شدن به تعطیلات نوروزی تقاضا برای خرید طلا، سکه و ارز افزایش پیدا میکرد، امسال شرایط کاملاً متفاوت است و بسیاری از مردم ترجیح میدهند نقدینگی خود را برای تأمین هزینههای ضروری زندگی نگه دارند.
در واقع در فضای جنگی کنونی، اولویت بسیاری از خانوارها تأمین نیازهای روزمره و حفظ نقدینگی است و همین مسئله باعث شده تقاضای سرمایهگذاری در بازار طلا و سکه بهطور محسوسی کاهش یابد.
بازار ارز نیز همزمان با رکود در معاملات طلا، با وضعیت مبهمی روبهرو است. محدودیتهای اینترنتی و کاهش دسترسی به اطلاعات لحظهای بازار باعث شده قیمت دلار در بازار آزاد با اختلاف قابل توجهی اعلام شود. در حالی که هفته گذشته نرخ دلار تا محدوده کریدور ۱۴۰ هزار تومان کاهش یافته بود، امروز شنبه نرخهای متفاوتی در بازار شنیده میشد.
برخی معاملهگران قیمت دلار را در محدوده ۱۵۲ هزار تومان اعلام میکردند، در حالی که در برخی معاملات توافقی نرخهایی تا حدود ۱۶۵ هزار تومان نیز مطرح میشد. این اختلاف قابل توجه در نرخها نشان میدهد که بازار ارز در حال حاضر فاقد یک قیمت مرجع مشخص است و معاملات بیشتر بر اساس توافقهای محدود انجام میشود.
در همین حال نرخ درهم نیز وضعیت مشابهی داشت. برخی فعالان بازار قیمت درهم را حدود ۴۰ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام میکردند، اما در برخی معاملات نرخهایی بین ۳۹ هزار و ۵۰۰ تا ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان نیز مشاهده میشد. این دامنه گسترده قیمتی به خوبی نشاندهنده نبود شفافیت در بازار ارز در شرایط فعلی است.
در بازار رسمی حوالهای، اما روند متفاوتی مشاهده میشود. بر اساس دادههای منتشر شده، قیمت دلار حوالهای امروز نسبت به روز پنجشنبه کاهش یافته و از ۱۳۹ هزار و ۴۴۸ تومان به ۱۳۷ هزار و ۹۰۱ تومان رسیده است. قیمت یورو حوالهای نیز با افت همراه بوده و از ۱۶۱ هزار و ۳۵۶ تومان به ۱۵۷ هزار و ۸۱۵ تومان کاهش یافته است.
همچنین نرخ حوالهای درهم امارات نیز از ۳۷ هزار و ۹۷۱ تومان به ۳۷ هزار و ۵۴۹ تومان رسیده است. این کاهش در بازار حوالهای نشان میدهد که در بخش رسمی بازار ارز فشار تقاضا تا حدی کاهش یافته، هرچند این روند هنوز نتوانسته بهطور کامل در بازار آزاد منعکس شود.
در بازارهای جهانی نیز طلا هفته گذشته را با روندی نزولی به پایان رساند. قیمت هر اونس طلا در آخرین روز معاملات هفته میلادی با کاهش همراه شد و در نهایت در سطح ۵۰۱۹ دلار بسته شد. با توجه به تعطیلی بازارهای جهانی در روزهای شنبه و یکشنبه، این نرخ تا آغاز معاملات هفته جدید ثابت باقی خواهد ماند.
افت قیمت طلا در بازارهای جهانی در شرایطی رخ داد که افزایش قیمت نفت و نگرانیها درباره فشارهای تورمی ناشی از بحران انرژی، تا حدی از جذابیت طلا به عنوان دارایی امن کاسته است. با این حال تحلیلگران معتقدند ادامه تنشهای ژئوپولیتیکی در خاورمیانه همچنان میتواند از قیمت طلا حمایت کند.
در بازار داخلی طلا نیز همزمان با رکود معاملات و کاهش تقاضا، قیمتها روندی نزولی را تجربه کردند. بر اساس نرخهای اعلامی اتحادیه طلا و جواهر، قیمت طلای آبشده معاملات امروز را در سطح ۷۶ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان آغاز کرد، اما در ادامه مسیر کاهشی به خود گرفت و در نهایت تا سطح ۷۵ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان عقبنشینی کرد. این نرخ در پایان معاملات روز نیز به عنوان قیمت نهایی ثبت شد.
طلای ۱۸ عیار نیز روندی مشابه را تجربه کرد. این فلز گرانبها معاملات امروز را در سطح ۱۷ میلیون و ۷۵۲ هزار تومان آغاز کرد و در طول روز میان محدوده ۱۷ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان تا ۱۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان نوسان داشت. در نیمه دوم معاملات، اما فشار فروش بیشتر شد و قیمت تا ۱۷ میلیون و ۴۷۵ هزار تومان کاهش یافت و در همین سطح بسته شد.
فعالان بازار معتقدند کاهش قیمت طلا در بازار داخلی علاوه بر افت تقاضا، به دلیل پایینتر بودن نرخ ارز نسبت به هفتههای گذشته و نیمهتعطیل بودن بازار رخ داده است.
بازار سکه نیز همسو با روند نزولی طلا، کاهش قیمت را تجربه کرد. سکه امامی معاملات امروز را در سطح ۱۸۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان آغاز کرد، اما در ادامه با کاهش قیمت مواجه شد و تا محدوده ۱۷۷ میلیون تومان عقب نشست.
نیمسکه نیز که معاملات خود را در سطح ۹۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان آغاز کرده بود، در ادامه تا کف کانال ۹۲ میلیون تومان کاهش یافت و در نهایت در نرخ ۹۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بسته شد.
در بازار ربعسکه نیز روند نزولی ادامه داشت. این سکه در ابتدای معاملات در کف کانال ۵۳ میلیون تومان معامله شد، اما در ادامه با افت قیمت تا محدوده ۵۰ میلیون تومان عقبنشینی کرد.
سکه گرمی نیز از این روند مستثنا نبود. این سکه معاملات روز را با قیمت ۲۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان آغاز کرد و در ادامه با کاهش ۵۰۰ هزار تومانی در سطح ۲۷ میلیون تومان به کار خود پایان داد.
یکی از نکات قابل توجه در بازار این است که قیمت طلا در بازار داخلی پایینتر از نرخ جهانی است. این اتفاق در شرایط عادی کمتر رخ میدهد، اما در وضعیت فعلی چند عامل مهم باعث ایجاد چنین شکافی شده است.
نخست کاهش نسبی و نبود نرخ واقعی و مشخص ارز نسبت به هفتههای گذشته است که تأثیر مستقیمی بر قیمت طلا در داخل کشور دارد. عامل دوم نبود تقاضای مؤثر در بازار است؛ بهطوری که حتی در صورت افزایش قیمت جهانی نیز خریداران چندانی در بازار حضور ندارند. عامل سوم نیز نیمهتعطیل بودن بازار طلا در شرایط جنگی است. حساسیت امنیتی این صنف و نگرانیهای موجود باعث شده بسیاری از واحدهای صنفی ترجیح دهند فعالیت خود را محدود کنند.
در مجموع به نظر میرسد بازار طلا، سکه و ارز در شرایط فعلی بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر تحولات سیاسی و امنیتی قرار دارد. تا زمانی که فضای جنگی در منطقه ادامه داشته باشد و محدودیتهای اقتصادی و ارتباطی پابرجا بماند، احتمال بازگشت رونق به معاملات بازار چندان بالا نخواهد بود.
کارشناسان اقتصادی معتقدند در کوتاهمدت بازار همچنان در وضعیت رکودی باقی خواهد ماند و قیمتها بیشتر در واکنش به تغییرات نرخ ارز و تحولات سیاسی نوسان خواهند داشت. با این حال در صورت کاهش تنشهای منطقهای و بازگشت ثبات نسبی به اقتصاد، ممکن است بازار طلا و ارز نیز به تدریج به شرایط عادی بازگردد.
