با افزایش تنشها در منطقه خلیج فارس و ابهام درباره وضعیت تردد کشتیها در تنگه هرمز، برخی کشورها به دنبال راهکارهای جایگزین برای تأمین انرژی هستند. در همین چارچوب، منابع آگاه در وزارت نفت پاکستان اعلام کردهاند اگر اختلال در این مسیر بیش از ۱۰ تا ۱۲ روز ادامه یابد، اسلامآباد ممکن است از عربستان سعودی درخواست کند تا این کشور را در فهرست مشتریان ترجیحی نفت خام که از مسیر دریای سرخ تأمین میشود قرار دهد.
تنگه هرمز یکی از حیاتیترین گذرگاههای انرژی جهان محسوب میشود. در سالهای اخیر روزانه حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت خام، میعانات و فرآوردههای نفتی از این آبراه عبور کرده است؛ رقمی که نزدیک به ۲۰ درصد مصرف جهانی نفت را شامل میشود.
علاوه بر نفت، حدود ۲۰ درصد تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از این مسیر عبور میکند که بخش عمده آن مربوط به صادرات قطر و امارات به بازارهای آسیایی است. کارشناسان هشدار میدهند اگر عبور کشتیها از این مسیر برای مدت طولانی متوقف شود، قیمت نفت ممکن است به محدوده ۱۰۰ تا ۱۵۰ دلار در هر بشکه افزایش یابد.
پاکستان یکی از کشورهایی است که وابستگی بالایی به واردات انرژی از منطقه خلیج فارس دارد. این کشور گاز طبیعی مایع را از قطر، گازوئیل را از کویت و بخش عمده نفت خام خود را از شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) تأمین میکند؛ محمولههایی که تقریباً همگی از مسیر تنگه هرمز حمل میشوند.
در حال حاضر دو نفتکش حامل نفت خام که مقصد آنها پاکستان بوده در نزدیکی این تنگه متوقف شدهاند؛ یکی از این کشتیها نفتکش «امتی کراچی» متعلق به شرکت کشتیرانی ملی پاکستان است. علاوه بر این، یک محموله دیگر که در مرحله بارگیری قرار داشت نیز به دلیل شرایط جنگی فعلی احتمالاً امکان حرکت نخواهد داشت.
واردات گاز مایع (LPG) از مسیرهای دریایی و زمینی نیز به شکل قابل توجهی کاهش یافته است؛ مسئلهای که نگرانیها درباره افزایش شدید قیمت سوخت در داخل پاکستان را افزایش داده است.
البته دو کشتی حامل LNG که پیش از تشدید بحران از تنگه هرمز عبور کرده بودند، در روزهای آینده به پاکستان خواهند رسید و به طور موقت بخشی از نگرانیها درباره تأمین انرژی این کشور را کاهش میدهند.
در واکنش به این تحولات، مقامات پاکستانی دو نشست اضطراری برای بررسی وضعیت ذخایر سوخت برگزار کردهاند. این نشستها با حضور وزیر نفت، وزیر دارایی و مدیران پالایشگاهها برگزار شده است.
طبق گزارش ارائهشده در این جلسات، پاکستان در حال حاضر حدود ۳۰ روز ذخیره بنزین و گازوئیل در اختیار دارد. با این حال اگر درگیریها ادامه پیدا کند، پس از هفته آینده واردات نفت خام، گاز مایع و گازوئیل میتواند با محدودیت جدی مواجه شود.
در چنین شرایطی دولت ممکن است ناچار شود فرآوردههای نفتی آماده را از بازارهای جهانی با قیمتهای بالاتر خریداری کند. پاکستان هماکنون نیز بخش قابل توجهی از بنزین خود را از بازار سنگاپور وارد میکند و در صورت ادامه بحران، واردات گازوئیل از همین بازار احتمالاً افزایش خواهد یافت؛ البته با هزینههای بالاتر حملونقل و بیمه.
با این حال مقامات پاکستانی همچنان امیدوارند که تنشهای خلیج فارس طی یک هفته آینده کاهش یابد.
در صورتی که بحران طولانی شود، پاکستان احتمالاً به طور رسمی از عربستان سعودی درخواست خواهد کرد که نفت خام این کشور را از مسیر دریای سرخ تأمین کند.
عربستان میتواند از طریق خط لوله شرق–غرب (East-West Pipeline) نفت خود را از میادین شرقی به پایانههای صادراتی در بندر «ینبع» در ساحل دریای سرخ منتقل کند. از این پایانهها نفت به خریداران بزرگ از جمله چین، ژاپن، کره جنوبی و هند ارسال میشود.
اگر پاکستان در فهرست مشتریان ترجیحی این مسیر قرار گیرد، میتواند تا حدی فعالیت پالایشگاههای خود را حتی در شرایط اختلال در خلیج فارس ادامه دهد.
با این حال کارشناسان هشدار میدهند که واردات LNG همچنان در معرض خطر باقی خواهد ماند؛ زیرا عربستان صادرکننده بزرگ گاز طبیعی مایع نیست و پاکستان در این حوزه وابستگی زیادی به قطر دارد.
پاکستان روزانه حدود ۷۰ هزار بشکه نفت خام در داخل تولید میکند اما برای تأمین نیاز پالایشگاههای خود مجبور است حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز نفت وارد کند. علاوه بر این، حدود ۷۰ درصد بنزین مصرفی کشور وارداتی است، در حالی که بخش عمده گازوئیل در داخل تولید میشود.
در صورت بسته ماندن طولانیمدت تنگه هرمز، احتمال افزایش شدید قیمت سوخت و گاز مایع در پاکستان وجود دارد. چنین وضعیتی میتواند به کمبود گاز، افزایش تورم، فشار بر ذخایر ارزی و افزایش کسری حساب جاری منجر شود.
در کنار اقدامات دولت، بخش خصوصی نیز میتواند تا حدی به کاهش فشار عرضه کمک کند. پالایشگاه «سیانرژیکو» در پاکستان که ظرفیت پالایش آن حدود ۱۵۶ هزار بشکه در روز است، پیش از این چندین محموله بزرگ نفت خام از نوع WTI آمریکا وارد کرده که بدون عبور از تنگه هرمز به پاکستان رسیدهاند.
مقامات پاکستانی میتوانند از این گزینه برای کاهش کمبود سوخت و حفظ فعالیت پالایشگاهها استفاده کنند.
در حال حاضر ذخایر سوخت موجود تا حدی فشار بحران را کاهش داده است، اما اگر تنگه هرمز بیش از دو هفته بسته بماند، پاکستان ممکن است با یکی از جدیترین بحرانهای انرژی سالهای اخیر مواجه شود.
تحولات اخیر بار دیگر نشان میدهد که وابستگی شدید بسیاری از کشورهای آسیایی به مسیرهای انرژی خلیج فارس تا چه اندازه میتواند امنیت انرژی آنها را آسیبپذیر کند. در چنین شرایطی، تنوعبخشی به منابع واردات انرژی، افزایش ذخایر راهبردی و توسعه ظرفیتهای داخلی انرژی به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است.
در حالی که بازارهای جهانی با دقت تحولات تنگه هرمز را دنبال میکنند، پاکستان نیز در حال آمادهسازی سناریوهای اضطراری برای عبور از بحرانی است که میتواند یکی از مهمترین چالشهای امنیت انرژی این کشور در سال ۲۰۲۶ باشد.
منبع: TheNews.PK
