بازار ارز در ایران طی سالهای اخیر همواره با نوسانات شدیدی همراه بوده است. در تازهترین تحولات، قیمت دلار در اسفند ۱۴۰۴ به ۱۶۴ هزار و ۵۷۰ تومان نیز رسید . این افزایش قیمت که طی یک ماه گذشته حدود ۱۷ درصد رشد را نشان میدهد ، بسیاری از شهروندان را به سمت خرید ارز به عنوان پناهگاه امن سرمایه سوق داده است. اما در کنار فرصتهایی که این بازار برای حفظ سرمایه ایجاد میکند، دو چالش مهم وجود دارد: نخست، خطر کلاهبرداری و فروش ارزهای تقلبی و دوم، تکالیف مالیاتی مرتبط با معاملات ارز. در این گزارش، خبرنگار گسترش نیوز ابعاد مختلف این موضوع را بررسی می کند.
بررسی آمارهای بازار نشان میدهد که قیمت دلار در شش ماه اخیر رشد ۷۲ درصدی را تجربه کرده است . این افزایش شتابان، بسیاری از افرادی که داراییهای ریالی خود را به دلیل ترس از تورم حفظ کرده بودند، به این نتیجه رسانده که برای مصون ماندن از کاهش ارزش پول ملی، بخشی از سرمایه خود را به ارزهای خارجی تبدیل کنند. کارشناسان اقتصادی معتقدند این رفتار که ناشی از انتظارات تورمی است، خود به عاملی برای افزایش بیشتر قیمت ارز تبدیل میشود .
در شرایطی که تقاضا برای خرید ارز افزایش مییابد، همواره افرادی سودجو از این فرصت برای کلاهبرداری استفاده میکنند. نمونه تازه آن، دستگیری کلاهبردار فروش ارز تقلبی در شیراز بود که با مبلغ ۳۴ میلیارد ریال از شهروندان کلاهبرداری کرده بود . این فرد با جلب اعتماد قربانیان و با ادعای سرمایهگذاری در حوزه طلا، ارزهای تقلبی را به مالباختگان تحویل میداده است .
بانک مرکزی نیز بارها نسبت به فعالیت کلاهبرداران در فضای مجازی هشدار داده و تأکید کرده است که تمام صفحات جعلی مرتبط با مسائل ارزی در شبکههای اجتماعی، هیچ ارتباطی با بانک مرکزی و شبکه بانکی ندارند . به گفته مسئولان، این صفحات صرفاً دامی در جهت کلاهبرداری از شهروندان هستند .
پرسش اساسی این است که آیا افرادی که به خرید و فروش ارز اشتغال دارند، مشمول پرداخت مالیات میشوند؟ بر اساس قوانین موجود، پاسخ مثبت است؛ اما با شرایط خاصی.
**مالیات خرید و فروش ارز خارجی**، مالیاتی است که به معاملات ارز تعلق میگیرد و میزان آن علیالحساب ۱۰ درصد از ارز مورد معامله است . این مالیات از طریق سامانه عملیات الکترونیک مالیاتی به آدرس tax.gov.ir قابل ثبت و پرداخت است .
هدف از وضع این مالیات، شناسایی فروشندگان و خریداران حرفهای ارز و جلوگیری از دپوی ارز در دست این افراد عنوان شده است؛ زیرا دپوی ارز توسط معاملهگران حرفهای، یکی از مهمترین عوامل افزایش قیمت ارز در کشور محسوب میشود .
مالیات خرید و فروش ارز در جایی قابل دریافت است که احتمال دپوی ارز و سودآوری از محل خرید و فروش آن وجود داشته باشد . به همین دلیل، برخی فعالیتها از این مالیات معاف هستند، از جمله: خرید ارز مسافرتی، خرید ارز برای صادرات و واردات، خرید ارز برای تأمین دارو و خرید ارز دانشجویی.
علاوه بر مالیات مستقیم بر معاملات ارز، طرح **مالیات بر عایدی سرمایه** نیز از اردیبهشت ۱۴۰۳ به تصویب رسیده است . بر اساس این قانون، کلیه اشخاص حقیقی بالای ۱۸ سال که بیشتر از ۲۰۰۰ یورو (حدود ۲۴۰۰ دلار) ارز داشته باشند، مشمول پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه میشوند .
نکته مهم اینکه ارز تا سقف ۲۰۰۰ یورو از پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه معاف است . هدف این قانون، کنترل سوداگری و دلالیهای کاذب و هدایت سرمایهها به سمت فعالیتهای مولد اقتصادی عنوان شده است .
مشمولان مالیات خرید و فروش ارز باید برای ثبتنام در سامانه عملیات الکترونیک مالیاتی و پرداخت مالیات مربوطه، در مهلتهای قانونی اقدام کنند تا مشمول جرایم مالیاتی نشوند . ثبت اظهارنامه از طریق سامانه tax.gov.ir و با انتخاب گزینه "صورت معاملات فصلی" انجام میشود .
در پایان باید به این نکته توجه کرد که با توجه به رشد چشمگیر قیمت ارز در ماههای اخیر و افزایش تمایل شهروندان به خرید دلار به عنوان ابزاری برای حفظ ارزش دارایی، آگاهی از قوانین مالیاتی مرتبط با این معاملات ضروری به نظر میرسد. خریداران ارز باید ضمن توجه به خطر کلاهبرداری و ارزهای تقلبی، تکالیف مالیاتی خود را نیز در نظر داشته باشند. بر اساس قوانین موجود، معاملهگران حرفهای ارز مشمول پرداخت مالیات ۱۰ درصدی هستند و دارندگان ارز بالای ۲۰۰۰ یورو نیز باید مالیات بر عایدی سرمایه را مدنظر قرار دهند. رعایت این مقررات، علاوه بر پیشگیری از جرایم مالیاتی، به شفافیت اقتصاد و کاهش التهابات بازار ارز نیز کمک خواهد کرد.
