بازار ارز ایران در ماههای اخیر صحنه تغییرات پرشتاب سیاستها و مقرراتی بوده است که هر بار معادلات جدیدی را پیش روی متقاضیان خرید دلار قرار داده است. آنچه زمانی یک فرآیند ساده و سریع در صرافیها به نظر میرسید، اکنون به مسیری پرپیچوخم با الزامات متعدد تبدیل شده است. بانک مرکزی با هدف ساماندهی بازار ارز و جلوگیری از نوسانات شدید، قوانین جدیدی را برای خرید ارز به ویژه دلار وضع کرده که آگاهی نداشتن از آنها میتواند متقاضیان را با چالشهای جدی مواجه کند. از الزام به داشتن حساب ارزی و کارت ملی هوشمند گرفته تا محدودیتهای زمانی و سقف خرید، همگی بخشی از شرایطی هستند که خریداران دلار ناگزیر به رعایت آنها هستند.
در این گزارش خبرنگار گسترش نیوز به بررسی دقیق مدارک مورد نیاز، شرایط جدید بانک مرکزی و نکاتی که هر متقاضی خرید دلار باید بداند، پرداخته است.
مهمترین مدرک برای خرید دلار از صرافیهای مجاز، ارائه اصل کارت ملی هوشمند است. بر اساس بخشنامههای جدید بانک مرکزی، متقاضیان خرید ارز دولتی موظفند کارت ملی هوشمند خود را هنگام مراجعه به صرافی همراه داشته باشند. در مواردی که فرد موفق به دریافت کارت ملی هوشمند نشده باشد، ارائه اصل شناسنامه به همراه برگه مهرشده درخواست تعویض کارت ملی قابل قبول خواهد بود.
نکته حائز اهمیت اینکه خرید ارز با کارت ملی دیگران یا به نمایندگی از شخص دیگر ممنوع است. حضور فیزیکی فرد متقاضی در صرافی یا بانک الزامی بوده و امکان وکالت برای این منظور وجود ندارد. این قانون با هدف جلوگیری از دلالی و واسطهگری در بازار ارز وضع شده است.
یکی از مهمترین تغییرات در فرآیند خرید دلار، الزام به داشتن حساب سپرده ارزی است. بر اساس قوانین جدید، متقاضیان دریافت ارز سهمیهای ابتدا باید در یکی از بانکهای عامل نظیر ملی، ملت، صادرات یا تجارت اقدام به افتتاح حساب سپرده ارزی کنند. دلیل این تغییر رویه، انتقال ارز خریداری شده به صورت حواله به حساب متقاضی است.
برای افتتاح حساب ارزی، ارائه مدارک هویتی مشابه با حساب ریالی، تکمیل فرم قرارداد افتتاح حساب و تأمین حداقل موجودی اولیه ضروری است. حداقل موجودی برای افتتاح حساب قرضالحسنه پسانداز ارزی معادل ۱۰۰ دلار یا یورو تعیین شده که این مبلغ به مدت شش ماه در حساب مسدود خواهد ماند و امکان برداشت آن وجود ندارد.
پس از افتتاح حساب و ثبت درخواست خرید، ارز به صورت حواله به حساب واریز میشود. برای دریافت اسکناس فیزیکی، متقاضی باید حداقل پنج روز کاری پس از واریز صبر کرده و سپس با مراجعه حضوری به شعبه بانک، معادل ریالی پنج درصد از کل مبلغ برداشت را به عنوان کارمزد پرداخت کند.
پرداخت وجه ریالی خرید دلار باید از طریق کارت بانکی عضو شتاب انجام شود که دقیقاً به نام خود متقاضی صادر شده باشد. همچنین کارت بانکی نباید محدودیت سقف برداشت کمتر از مبلغ خرید داشته باشد، در غیر این صورت فرآیند خرید با مشکل مواجه خواهد شد.
داشتن سیمکارت فعال به نام متقاضی نیز یکی دیگر از الزامات خرید دلار است. احراز هویت و دریافت کد تأیید برای ثبت نهایی درخواست از طریق همین سیمکارت انجام میگیرد. در صورتی که شخص متقاضی این شرایط را نداشته باشد، امکان خرید ارز دولتی برای وی وجود نخواهد داشت.
هر شخص حقیقی بالای ۱۸ سال میتواند در بازه زمانی ۳۶۵ روزه تا سقف ۲۰۰۰ یورو یا معادل آن برای سایر ارزها اقدام به خرید کند. این سقف نسبت به سال گذشته که ۲۲۰۰ یورو بود، کاهش یافته است. نکته مهم اینکه ثبت سفارش تنها یک بار در سال امکانپذیر است و حتی اگر شخص تنها بخشی از سهمیه خود را دریافت کند، تا یک سال دیگر نمیتواند برای خرید ارز دولتی درخواست دهد. برای مثال، اگر فردی برای خرید ۱۰۰ یورو از سهمیه ۲۰۰۰ یورویی خود اقدام کند، تا ۳۶۵ روز دیگر امکان خرید مجدد ارز دولتی را نخواهد داشت. اطلاعات خرید ارز در سامانه سنا ثبت میشود و امکان خرید مجدد را مسدود میکند.
متقاضیان ارز مسافرتی علاوه بر مدارک عمومی، باید مدارک دیگری نیز ارائه دهند. ارائه گذرنامه معتبر با حداقل شش ماه اعتبار، بلیط هواپیما و رسید پرداخت عوارض خروج از کشور برای این دسته از متقاضیان ضروری است. همچنین در صورت نیاز به ویزا، باید ویزای مقصد نیز همراه داشته باشند.
سقف ارز مسافرتی برای کشورهای بدون ویزا ۳۰۰ یورو و برای کشورهای نیازمند ویزا ۵۰۰ یورو تعیین شده است. ثبتنام ارز مسافرتی از طریق اپلیکیشن «بله» بانک ملی یا مراجعه به بانکهای عامل امکانپذیر است و تحویل اسکناس صرفاً در فرودگاه و از طریق دستگاههای خودپرداز ارزی انجام میشود.
برای مصارف ضروری مانند تحصیل در خارج از کشور یا هزینههای درمانی، امکان تأمین ارز تحت عنوان «سرفصل خدمات ارزی» فراهم شده است. دانشجویان غیربورسیه با تأیید وزارت علوم یا بهداشت و بیماران با تأیید شورای عالی پزشکی میتوانند تا سقف ۱۰ هزار یورو ارز درمانی دریافت کنند.
این نوع ارز نیازمند طی کردن پروسههای اداری طولانی و دریافت تأییدیه از وزارتخانههای مربوطه است و دریافت آنی امکانپذیر نیست. متقاضیان باید مدارک خود را در سامانه ناخدا (مرکز مبادله ارز و طلا) بارگذاری کرده و پس از تأیید، نسبت به دریافت ارز اقدام کنند.
