الزام مالکان چند خودرویی به معرفی یک خودروی مشمول دریافت سهمیه تا ۲۷ بهمن ۱۴۰۴، نشان میدهد سیاستگذار بهدنبال عبور از فاز عمومی طرح و ورود به لایههای دقیقتر هدفمندسازی است. در فاز اول، جامعه با تغییرات قیمتی و سهمیهای مواجه شد، اما اکنون تمرکز روی این است که یارانه بنزین بهجای «دارایی»، به «مصرف واقعی» تعلق بگیرد. این تغییر نگاه، اگر درست اجرا شود، میتواند یکی از قدیمیترین ایرادهای نظام یارانه انرژی در ایران را اصلاح کند.
در واقع دولت با این تصمیم میکوشد از پدیدهای جلوگیری کند که سالها منابع عمومی را هدر داده است: بهرهبرداری مالکان ثروتمندِ چندخودرویی از یارانهای که باید برای مصرف پایه خانوارها تخصیص یابد. تا پیش از این، داشتن دو یا سه خودرو به معنای دریافت چند برابر سهمیه یارانهای بود، در حالی که یک خانوار کمدرآمد با یک خودرو یا حتی بدون خودرو از این مزیت محروم میماند. طرح جدید در صورت اجرای دقیق، میتواند این نابرابری پنهان را کاهش دهد.
با این حال، چالش اصلی نه در متن مصوبه بلکه در اجرای آن نهفته است. سامانهای که قرار است خودروهای مشمول سهمیه را ثبت کند، باید بهگونهای طراحی شود که امکان دور زدن، ثبت صوری یا انتقال سهمیه به حداقل برسد. تجربههای قبلی در حوزه کارت سوخت و سهمیهبندی نشان داده که هر ضعف کوچک در سیستم اجرایی، میتواند به بازار سیاه و شبکههای واسطهگری منجر شود؛ پدیدهای که کل فلسفه اصلاح قیمت را زیر سوال میبرد.
از منظر اقتصادی، سهنرخی شدن بنزین یک ابزار دوگانه است: هم میتواند مصرف مازاد را مهار کند و هم درآمد دولت از فروش سوخت آزاد را افزایش دهد. اما اگر بخش هدفمند آن، یعنی محدود کردن سهمیه یارانهای به مصرفکننده واقعی، بهدرستی اجرا نشود، این ابزار بهجای اصلاح، صرفاً به فشار قیمتی بیشتر بر طبقه متوسط و پایین تبدیل خواهد شد. به همین دلیل، مرحله دوم طرح اهمیت بیشتری از مرحله اول دارد.
در نهایت، ضربالاجل ۲۷ بهمن را میتوان آزمونی برای میزان جدیت دولت در اصلاح ساختار یارانه انرژی دانست. اگر این فرآیند شفاف، قابل راستیآزمایی و بدون تبعیض اجرا شود، میتواند نقطه عطفی در مدیریت مصرف بنزین باشد. اما اگر مانند برخی طرحهای پیشین به حاشیه رانده شود یا با عقبنشینی مواجه گردد، سهنرخی شدن بنزین بهجای یک اصلاح ساختاری، به یک تجربه پرهزینه و کماثر دیگر در سیاستگذاری اقتصادی ایران تبدیل خواهد شد.
با گذشت دوماه و نیم از اجرای طرح جدید اصلاح قیمت بنزین، شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران اعلام کرده است در مرحله دوم اجرای مصوبه سهنرخی شدن بنزین، مالکان چند خودرویی باید تا ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ خودروی مشمول دریافت سهمیه را در سامانه معرفی کنند.
طرح جدید اصلاح قیمت بنزین از اواخر اذر ماه امسال وارد مرحله اجرا و براساس آن اعلام شد که مالکان دارای چند خودرو تنها یک ماه فرصت دارند تا یکی از خودروهای خود را برای دریافت سهمیه سوخت معرفی کنند؛ در غیر این صورت، شرکت ملی پخش بهصورت خودکار سهمیه را فقط برای یکی از خودروها فعال خواهد کرد.
سامانه اینترنتی خوداظهاری مالکان چندخودرو به نشانی FCS.NIOPDC.IR و با هدف اجرای طرح جدید بنزین، از ۱۸ آذر در دسترس عموم قرار گرفت. در این راستا متقاضیان با ورود به سامانه، ابتدا با استفاده از پنجره ملی خدمات دولت هوشمند (دولت من) باید وارد سامانه شوند و سپس با وارد کردن سریال برگ سبز خودرو (سند مالکیت) و پلاک خودرو، نسبت به تعریف خودروهای خود اقدام کنند.
حال با گذشت تقریبا دو ماه از مهلت اعلام شده و طبق اعلام برخی شهروندان، امروز شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران با ارسال پیامک به مالکین خودروها، اعلام کرده که در چارچوب مرحله دوم اجرای مصوبه سهنرخی شدن بنزین، سهمیه سوخت تنها به یک خودرو از میان خودروهای متعلق به هر مالک اختصاص خواهد یافت.
طبق این پیامک، مالکان دارای چند خودرو موظفاند حداکثر تا ۲۷ بهمن با مراجعه به تارنمای فوق نسبت به انتخاب خودروی دارای سهمیه خود اقدام کنند.
براساس اعلام رسمی، تعریف چندخودرویی صرفاً شامل خودروهای سواری شخصی شده و سایر وسایل نقلیه موتوری یک شخص ازجمله موتورسیکلت یا خودروهای عمومی متعلق به اشخاص حقیقی، مشمول تعریف گروه چندخودرویی نمیشود. بر این اساس، مالک باید فقط یکی از خودروهای سواری شخصی را انتخاب کند.
خودروهای مناطق آزاد، وارداتی/خارجی، خودروهای عمومی (اعم از موتور سیکلت، وانتبارها، تاکسی، آمبولانس و…) شامل این بخش نمیشود و مالکان چند خودرو باید از اضافه کردن و انتخاب این نوع کاربریها در سامانه خودداری کنند.
