بازارهای مالی ایران در ماههای اخیر بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر متغیرهای سیاسی و انتظارات تورمی قرار گرفتهاند. نوسانات شدید در بازار ارز، رشد پرشتاب قیمت طلا و سکه و در مقابل، افت محسوس شاخصهای بورسی، تصویری از یک اقتصاد ناآرام و بازاری عصبی را ترسیم میکند؛ بازاری که دیگر بر مبنای تحلیلهای بنیادی و منطق اقتصادی حرکت نمیکند، بلکه واکنشهای غریزی به ریسکهای سیستماتیک، موتور اصلی آن شده است.
در چنین فضایی، نقش سیاستگذار بیش از آنکه تثبیتکننده باشد، به عاملی برای افزایش سردرگمی تبدیل شده است. مداخلات مقطعی، قیمتگذاریهای دستوری و ارسال سیگنالهای متناقض، اعتماد سرمایهگذاران را فرسوده و زمینه خروج نقدینگی از بازارهای مولد را فراهم کرده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند آنچه امروز در بورس رخ میدهد، بیش از آنکه ناشی از ضعف بنگاهها باشد، نتیجه مستقیم بیثباتی سیاستگذاری و نااطمینانی سیاسی است.
رحمان معصومپور امیرآبادی، اقتصاددان و تحلیلگر بازارهای مالی، در گفتوگو با خبرنگار گسترش نیوز، با نگاهی انتقادی به وضعیت موجود، معتقد است ساختار معیوب بورس ایران حتی در شرایط آرام سیاسی نیز توان جذب و نگهداری سرمایه را ندارد و در فضای تهدید نظامی و تنش خارجی، نخستین بازاری است که قربانی فرار پول میشود.
رحمان معصومپور امیرآبادی، اقتصاددان و تحلیلگر بازارهای مالی در گفتگو با خبرنگار گسترش نیوز با اشاره به نقش پررنگ انتظارات تورمی در شرایط فعلی گفت: تا زمانی که نااطمینانی سیاسی تشدید میشود، انتظارات تورمی مانند یک موتور پنهان بازار عمل میکند و دلار و طلا را به جلو هل میدهد. در این فضا، بازارها دیگر به وعده و حرف سیاستگذار واکنش نشان نمیدهند، بلکه تنها اثر واقعی نقدینگی و ریسک را در قیمتها منعکس میکنند.
به گفته این اقتصاددان، هرگونه مداخله سیاستگذار در بازار ارز، اگر بدون چارچوب شفاف و پایدار باشد، بیشتر جنبه نمایشی دارد و نمیتواند مسیر بازار را تغییر دهد. اصلاحهای مقطعی قیمت، در چنین شرایطی تنها توقفی کوتاهمدت هستند و نه نشانهای از تغییر روند.
این تحلیلگر بازارهای مالی با رد این موضوع که افت بورس ناشی از ضعف عملکرد بنگاههاست، تأکید کرد: ریزش شاخص بورس نتیجه مستقیم سیگنالهای سیاسی و مدیریت سردرگم است، نه وضعیت عملیاتی شرکتها. وقتی سیاستگذار ارزی هر روز پیام متناقض میدهد، طبیعی است که پول هوشمند از بورس خارج شود.
وی بورس فعلی ایران را بازاری «کنترلشده» توصیف میکند و میافزاید: بورس با این سطح از مداخله، قیمتسازی و دستکاری، دیگر یک بازار سرمایه واقعی نیست؛ بلکه بیشتر شبیه تابلویی است که مدام تنظیم میشود. در چنین بازاری، امنیت سرمایه معنا ندارد.
معصومپور امیرآبادی نقش سیاستهای پولی را نیز در تشدید وضعیت فعلی مؤثر میداند و تاکید می کند: بانک مرکزی با سیاستهای مقطعی و کوتاهمدت، عملاً سوخت خروج نقدینگی از بورس را فراهم میکند. تا زمانی که قاعدهمندی، شفافیت و پیشبینیپذیری به سیاستهای پولی و ارزی بازنگردد، این فرار پول نهتنها متوقف نمیشود، بلکه میتواند شتاب بیشتری هم بگیرد.
به گفته این اقتصاددان، رشد همزمان دلار، طلا و سکه نشان میدهد بازارها از هماکنون بدترین سناریوهای سیاسی، از جمله تشدید تنش و حتی درگیری مستقیم را در قیمتها لحاظ کردهاند. این پیشخور شدن ریسک باعث میشود قیمتها جلوتر از واقعیت حرکت کنند و هر خبر منفی جدید، شوک تازهای به بازار وارد کند.
او هشدار میدهد که در چنین فضایی، سرمایهگذار خرد بیشترین آسیب را میبیند؛ چرا که ورود در اوج هیجان، معمولاً با اصلاحهای ناگهانی و زیانبار همراه است.
معصومپور امیرآبادی تصریح میکند که حتی در صورت نبود تحریم یا کاهش فشار خارجی، بورس ایران به دلیل مشکلات ساختاری، حال و روز بهتری نخواهد داشت. وقتی قیمتگذاری دستوری و مداخله لحظهای اجازه کشف قیمت واقعی را نمیدهد، سودآوری شرکتها مصنوعی و شکننده میشود. تحریم فقط یک بهانه تازه است؛ ریشه بحران در ساختار بازاری است که نه امنیت سرمایه دارد و نه قواعد پایدار.
این تحلیلگر بازارهای مالی تنها سناریوی تغییر وضعیت فعلی را کاهش واقعی ریسک ژئوپلیتیک و تغییر رفتار سیاستگذار میداند و میگوید: نه حرف و نه وعده، بلکه تغییر رفتار سیاستگذار ارزی و مالی میتواند معادله را عوض کند. اگر خطر جنگ عقب بنشیند و سیاست ارزی قاعدهمند شود، بخشی از نقدینگی میتواند از دلار و طلا خارج شود.
وی در پایان به خبرنگار گسترش نیوز گفت: تا وقتی سایه بیثباتی سیاسی و نااطمینانی بر سر اقتصاد است، بازارها عقلانی تصمیم نمیگیرند؛ بلکه غریزی واکنش نشان میدهند و در چنین فضایی، داراییهای امن همواره جذابتر از هر تحلیل بنیادی خواهند بود.
