حمایتهای معیشتی دولت صرفاً به اجرای طرح کالابرگ محدود نمیشود. در حال حاضر، علاوه بر کالابرگ که همه دهکها را در بر میگیرد و یارانه نقدی که به دهکهای یک تا هشت پرداخت میشود، دو طرح حمایتی دیگر نیز در حال اجراست؛ طرح «یسنا» و طرح «مقابله با سوءتغذیه کودکان» که هر یک گروههای مشخصی از اقشار آسیبپذیر را پوشش میدهند.
معاون وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در گفتوگویی تفصیلی، به تشریح جزئیات طرحهای حمایتی دولت برای معیشت مردم، دلایل تأخیر در اجرای کالابرگ به شیوه کالایی و نحوه تأمین و توزیع کالاهای اساسی پرداخت.
وی در پاسخ به این پرسش که چرا اجرای طرح کالابرگ، بهویژه به شیوه دوم که مورد تأکید مجلس نیز بوده، از ابتدا عملیاتی نشد، توضیح داد: پیش از اجرای کلی طرح، جلسات متعددی با نمایندگان مجلس برگزار شد و برخلاف برخی فضاسازیهای رسانهای، مواضع وزارت رفاه و شخص وزیر با دیدگاهها و مطالبات رئیس مجلس و نمایندگان کاملاً همسو بوده است. به گفته او، حتی اصرار وزارت رفاه نیز از ابتدا بر اجرای کالابرگ به روش کالایی قرار داشت.
با این حال، به دلیل فراهم نبودن زیرساختهای اجرایی و مقدمات لازم، ناچار در مرحله نخست از روش اعتباری استفاده شد. مهمترین پیششرط اجرای شیوه کالایی، تأمین کافی کالاهای اساسی و ایجاد ثبات نسبی در قیمتها بود؛ موضوعی که در آن مقطع با چالشهای جدی مواجه بود. وی یادآور شد که مسئولیت تأمین کالا و تنظیم قیمتها بر عهده وزارت جهاد کشاورزی و وزارت صمت است و در آن زمان، نظر صریح این دو وزارتخانه این بود که امکان اجرای شیوه کالایی وجود ندارد.
در تشریح دلایل این مخالفت، معاون وزارت رفاه به کمبود برخی کالاهای اساسی از جمله روغن و برنج اشاره کرد و گفت: در هفتههای منتهی به اجرای کالابرگ، کمبود این اقلام در فروشگاهها کاملاً مشهود بود و اجرای شیوه کالایی میتوانست این کمبودها را تشدید کند. نهایتاً در ۱۳ دیماه، با مشخص شدن قیمتهای جدید، بهتدریج کالاها وارد بازار شد و نهادهها نیز در سامانه بازارگاه عرضه شدند.
وی افزود: تصمیم دولت و سایر ارکان حاکمیت برای حذف ارز ترجیحی به گوش تولیدکنندگان و واردکنندگان رسیده بود و همین مسئله باعث کاهش عرضه شده بود. حتی مواردی مشاهده شد که کشتیها برای تخلیه بار پهلو نمیگرفتند و احتمال احتکار کالا توسط فروشگاهها و شبکه توزیع نیز وجود داشت.
در ادامه این گفتوگو، معاون وزارت رفاه درباره میزان ذخیرهسازی کالا برای اجرای شیوه دوم کالابرگ توضیح داد: اگرچه تأمین و توزیع کالاهای اساسی بر عهده وزارت جهاد کشاورزی و وزارت صمت است، اما بر اساس آمار ارائهشده و جمعبندیهای انجامشده، این اطمینان حاصل شد که میتوان اجرای شیوه دوم، یعنی توزیع کالایی، را از اواسط بهمنماه آغاز کرد و بدون وقفه ادامه داد.
وی اعلام کرد که از اواسط بهمن، کارتهای بانکی افرادی که شیوه دوم استفاده از کالابرگ را انتخاب کردهاند فعال میشود و خانوارها میتوانند کالاهای مشخصشده را با وزن تعیینشده و قیمت ثابت از فروشگاههای تعریفشده خریداری کنند.
در خصوص شبکه توزیع نیز توضیح داده شد که در حال حاضر ۳۵۰ هزار ترمینال فروشگاهی در این طرح فعال هستند که با در نظر گرفتن همپوشانی برخی پایانهها، معادل ۲۶۸ هزار فروشگاه میشود. حدود ۲۲ درصد از این فروشگاهها زنجیرهای و ۷۸ درصد نیز خردهفروشیها و فروشگاههای کوچک محلی هستند که توزیع کالا از طریق آنها انجام میشود.
وی با اشاره به برآوردهای جمعیتی گفت: بر اساس دادههای خرید کالابرگ اعتباری و اطلاعات فروشگاهها، گزارشهای دقیقی به کارگروه ارائه میشود تا مشخص شود در هر استان، شهر و روستا چه میزان کالا مورد نیاز است. همچنین خانوارهایی که روش دوم را انتخاب میکنند، از طریق سامانه یا کد دستوری ثبتنام کرده و با استفاده از کدپستی، امکان برآورد دقیق نیاز هر محله و فروشگاه فراهم میشود تا توزیع متناسب انجام گیرد.
معاون وزارت رفاه در پاسخ به انتقادهایی مبنی بر پرداخت کالابرگ به همه دهکها، توضیح داد: در گذشته، ارز ترجیحی به همه مردم تعلق میگرفت، اما دهکهای بالاتر سهم بیشتری از آن داشتند. اکنون با توزیع مساوی منابع در قالب کالابرگ، یک گام به عدالت نزدیکتر شدهایم؛ چرا که استفاده دهکهای بالا کاهش یافته و سهم دهکهای پایین نسبت به گذشته افزایش پیدا کرده است.
وی در پاسخ به این نکته که کالابرگ برای دهکهای پایین کافی نیست، گفت: باید مسیر حرکت را در نظر گرفت. پیش از این، دهکهای بالا سه برابر دهکهای پایین از ارز ترجیحی استفاده میکردند، اما اکنون کالابرگ یکسان به همه پرداخت میشود. اگر بخواهیم دهکهای بالا را حذف و حمایت از دهکهای پایین را چند برابر کنیم، فشار بیشتری به قشر کارمند وارد میشود؛ چرا که حدود ۵ درصد دهک دهم را کارکنان تشکیل میدهند و الگوی مصرف آنها نزدیک به دهکهای ۸ و ۹ است.
وی تأکید کرد که هماکنون نیز حمایتهای معیشتی دولت به کالابرگ محدود نیست. دهکهای یک تا هشت یارانه نقدی دریافت میکنند؛ بهطوری که دهکهای یک تا سه ماهانه ۴۵۰ هزار تومان و دهکهای چهار تا هشت ۳۰۰ هزار تومان یارانه میگیرند. علاوه بر این، طرح یسنا برای پنج دهک پایین جامعه، شامل مادران باردار و دارای فرزند زیر دو سال، و همچنین طرح مقابله با سوءتغذیه برای هفت دهک پایین در حال اجراست.
در پایان، معاون وزارت رفاه درباره رابطه این وزارتخانه با مجلس گفت: تقویت ارتباط از طریق جلسات مشترک میتواند به تبیین بهتر اقدامات دولت و وزارت رفاه کمک کند تا نمایندگان و افکار عمومی در جریان اقدامات مهم انجامشده در حوزه معیشت قرار گیرند.
