تعلیق اقتصادی به وضعیتی گفته میشود که در آن اقتصاد نه بهطور کامل در وضعیت صلح و توسعه قرار دارد و نه در حالت جنگ تمامعیار. ویژگی محوری تعلیق، ابهام دائمی و نبود قطعیت نسبت به آینده است. در این حالت، امکان تصمیمگیری بلندمدت برای سرمایهگذاران، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان وجود ندارد و این موضوع میتواند موتور توسعه را متوقف کند.
وحید شقاقی شهری، اقتصاددان و استاد دانشگاه خوارزمی، ضمن تشریح چالشهای اقتصادی کشور اظهار کرد: واقعیت این است که در حال حاضر با چند مسئله کلیدی و بنیادین روبهرو هستیم و اگر قادر به برطرف کردن آن نباشیم شرایط تورمی ما از امروز بدتر خواهد شد.
او در ادامه با اشاره به وضعیت کمبود آب در کشور گفت: در حال حاضر مسئله کمبود آب کمرنگ شده است، اما تابستان سال آینده با بحران شدیدی روبهرو خواهیم شد؛ شاید برای شما این سوال پیش آید که آب چه ارتباطی با تورم دارد؟ به این دلیل که آب نیاز به منابع مالی دارد؛ چه برای بهبود زیرساختهای شبکه آب و فاضلاب کشور و چه برای جلوگیری از هدررفت و انتقال آب.
او افزود: آب مسئلهای است که کاملا با کسری بودجه دولت و سرمایهگذاری همراه است؛ اگر نتوانیم این مسئله را حل کنیم، ۲۱ میلیون نفر شهروند تهران و البرز گرفتار خواهند شد. از نظر من، مهمترین مسئله اثرگذار در تورم سال آینده آب است؛ چراکه اکنون که تقریبا اواخر دیماه است شاهد بارندگی در تهران نیستیم.
شقاقی شهری با بیان اینکه مسئله دوم اثرگذار بر تورم سال آینده، ناترازی انرژی (برق، گاز و بنزین) است بیان کرد: این سه مورد، سه مقوله مهم زیرمجموعه انرژی هستند و اگر نتوانیم این موارد را حل کنیم فشاری بر دولت و کسری بودجه خواهد گذاشت.
او در ادامه افزود: مسئله سوم صندوقهای بازنشستگی است؛ کسری بودجه این صندوق در بودجه سال ۱۴۰۵، حدود ۱۰۰۰ همت است؛ سال گذشته این عدد حدود ۵۰۰ همت بود و با شیب نمایی در حال افزایش است. بنابراین، آب، انرژی و صندوقهای بازنشستگی کسری بودجه دولت را تحت تاثیر قرار میدهند و فشار سنگینی بر کسری بودجه خواهد داشت و از این کانال شوک تورمی ایجاد خواهد کرد.
شقاقی شهری گفت: حال دو مبحث دیگر وجود دارد، یعنی صادرات نفت و صادرات غیرنفتی؛ مطابق توئیت اخیر دونالد ترامپ که اعلام کرد «هر کشوری که با ایران مراودات تجاری انجام دهد، تعرفه گمرکی ۲۵ درصدی برای هر معامله پرداخت خواهد کرد.» به این معناست که صادرات نفت را که مختل کردند، حالا قصد دارند صادرات غیرنفتی ایران را نیز منحل کنند؛ نتیجه آن میشود ناترازی ارزی؛ و ناترازی ارزی، شوک ارزی ایجاد میکند و پیامد آن شوک تورمی است.
این تحلیلگر اقتصادی افزود: یعنی دسته اول، کسری بودجه دولت است و دسته دوم، دو مقوله نفت و صادرات غیرنفتی است که منجر به ناترازی ارزی خواهد شد و از ناترازی ارزی، شوک تورمی ایجاد میشود. اگر مقاومت کنیم و نتوانیم این موارد را برطرف کنیم شوک تورمی سهمگینی وارد خواهد و بسیار خطرناک است؛ یعنی اتفاقاتی که حال حاضر وجود دارد آنقدری برای من نگرانکننده نیست در برابر مسائلی که برای سال آینده پیشبینی میکنم.
او با بیان اینکه «از الان باید به فکر تابستان سال آینده که بحث برق و آب مطرح است باشیم و صادرات غیرنفتی سال آینده را در نظر بگیریم» گفت: شخصا در جریان این نیستم که دولت چه برنامهای دارد؛ اما کاملا واضح است که آمریکا از چه طریقی بر ایران اعمال فشار میکند که کشور را مختل کند و خود موضوع نیز منجر به ناامیدی در جامعه میشود.
او در پاسخ به این سوالی درباره ضرورت گشایش سیاسی برای عبور از بحرانهای اقتصادی، گفت: به اعتقاد من رفع تحریمها باید به عنوان یک مقوله کاملا جدی دنبال شود و نباید کوتاه آمد. برخی میگویند تحریم نعمت است و اثرگذار نیست و fatf و مکانیسم ماشه مهم نیست و دودستگی بین اظهار نظر اقتصاددانها نیز مشهود است، این در حالی است که ما دیدیم اثرگذار است. گروهی درگیر توهم شعار هستند، اما کشور را با شعار نمیتوان اداره کرد؛ تحریمها بسیار مهم هستند؛ وزارت امور خارجه و تیم دیپلماسی باید کاملا بر مسئله رفع تحریمها متمرکز باشند و وارد حواشی نشوند. اما رفع تحریم بدون رفع مسائل داخلی بی معناست و این دو، دو موتور هواپیما هستند و در کنار هم. یعنی نمیشود یکی را فدای دیگر کرد و باید با هم پیش برد.
