سکته مغزی که گاهی به آن «حمله مغزی» نیز گفته میشود، یک وضعیت اورژانسی پزشکی است که زمانی رخ میدهد که جریان خون به بخشی از مغز به طور ناگهانی مسدود یا کاهش یابد (سکته ایسکمیک) یا رگ خونی در مغز پاره شود و خونریزی کند. این اتفاق موجب میشود سلولهای مغزی به دلیل نرسیدن اکسیژن و مواد مغذی شروع به مردن کنند.
سکته مغزی با فلج عضلات دست و پا، اختلال در گفتار، بلع و بینایی، و از دست رفتن تعادل شروع میشوند.
سکته مغزی یکی از مهمترین علل مرگ و میر و ناتوانی طولانیمدت در ایران محسوب میشود. بر اساس گزارشهای اپیدمیولوژیک، شیوع سکته مغزی در ایران در حال افزایش است که این امر عمدتاً به دلایل تغییر سبک زندگی، افزایش سن جمعیت، و شیوع بالای عوامل خطر مانند فشار خون بالا، دیابت، چاقی و مصرف سیگار نسبت داده میشود. برآوردها نشان میدهد که سکته مغزی در ایران پس از بیماریهای قلبی-عروقی، دومین یا سومین علت اصلی مرگ و میر است. همچنین، بار اقتصادی و اجتماعی ناشی از ناتوانیهای پس از سکته (مانند اختلالات حرکتی و گفتاری) بار سنگینی بر سیستم درمانی و خانوادهها وارد میکند. پیشگیری از طریق کنترل عوامل خطر، از جمله مهمترین راهکارهای کاهش این شیوع در کشور است. میزان بروز سکته مغزی در ایران حدود ۱۵۰ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر در سال است که این رقم حدود ۱.۵ برابر بیشتر از میانگین جهانی و سن بروز این بیماری در ایران ۱۰ سال کمتر از متوسط جهانی است.
فهیمه وهبی زاد، فوق تخصص مغز و مراقبتهای پزشکی در گفتوگویی درباره مهمترین اقدام ابتدایی با یک فرد دچار سکته مغزی چیست؟ گفت: اولین و مهمترین نکتهای که بر آن تأکید داریم، فوریت در رسیدگی به سکته مغزی است.
وی ادامه داد: در صورت بروز علائم، بهترین اقدام، رساندن بیمار به نزدیکترین مرکز درمانی است. این تأکید ناشی از این واقعیت است که زمان، حیاتیترین عامل در درمان سکته مغزی است و هر چه سریعتر بیمار تحت درمان قرار گیرد، شانس بهبودی و کاهش آسیبهای مغزی بیشتر میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران متذکر شد: همراه بیمار، به دلیل فقدان تجهیزات و تخصص پزشکی، قادر به انجام اقدامات حیاتی مانند برقراری مجدد تنفس یا ارائه درمانهای تخصصی نیست. این موضوع، اهمیت مراجعه فوری به مراکز درمانی را دوچندان میکند.
وی اشاره کرد: سکته مغزی، تنها به قطع خونرسانی (انفارکت) محدود نمیشود، بلکه شامل خونریزی مغزی نیز میشود که نیاز به تشخیص دقیق و درمان متفاوت دارد. این تمایز، اهمیت انجام سیتیاسکن مغزی در تشخیص نوع سکته و انتخاب درمان مناسب را نشان میدهد.
این فوق تخصص مغز خاطرنشان کرد: در ساعات اولیه سکته مغزی، بدن ممکن است به طور طبیعی فشار خون را افزایش دهد که این یک مکانیسم دفاعی برای بهبود خونرسانی به مغز است. بنابراین، کنترل زودهنگام و بیمورد فشار خون، میتواند مضر باشد.
وی تصریح کرد: کنترل فشار خون باید با توجه به نوع سکته (خونریزیدهنده یا انفارکت) و با نظر پزشک متخصص انجام شود. در سکته انفارکت، تنها در صورتی که فشار خون سیستول بالای ۲۲۰ باشد، کنترل میشود.
این فوق متخصص تأکید کرد: در صورت مشاهده علائم سکته مغزی، باید فوراً با اورژانس (۱۱۵) تماس گرفت و از مراجعه به درمانگاههای معمولی یا انجام درمانهای خودسرانه خودداری کرد.
وهبی زاد اضافه کرد: این هشدار، به دلیل احتمال تشخیص اشتباه و ارائه درمانهای نامناسب است که میتواند به بیمار آسیب برساند.
