صنعت موتورسیکلت سرنوشت عجیبی در ایران دارد و با وجود فعالیت نیم قرنی در حال نابودی است.
گسترش نیوز: نقطه اوج این صنعت در اواخر دهه ۷۰ و نیز دهه ۸۰ بود که البته با مدیریتهای غیراصولی در این دهه شاهد افول آن در دهه ۹۰ هستیم. در میانه این سال پوستاندازی بنیادین برای آن رقم خورد که به گفته یکی از اعضای هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان موتورسیکلت با رانت به نفع انگشتشماری از تولیدکنندهنماها تمام شد.
ابوالفضل حجازی در این باره گفت: صنعت موتورسیکلت در ایران از دهه ۴۰ با مونتاژ آغاز شد. در دهه ۵۰ بخشی از قطعات مانند بدنه، باک، زین، طوقه و اگزوز داخلیسازی شد. این روند تا دهه ۷۰ ادامه یافت. پس از پایان جنگ تحمیلی و در دوره ریاستجمهوری مرحوم هاشمیرفسنجانی شرایط کشور جهش زیادی در بحث ورود فناوری، جذب سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی داشت و در این زمان شرکتهای موتورسیکلتسازی رشد و توسعه زیادی پیدا کردند.
عضو هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان موتورسیکلت به افزایش کارخانههای بخش خصوصی اشاره کرد و گفت: به مرور در دهه ۷۰ تعداد کارخانههای بخش خصوصی به ۳ تا ۴ کارخانه رسید.
حجازی از شکلگیری رقابت تولیدکنندگان موتورسیکلت در دهه ۸۰ گفت و افزود: سال ۸۱ برای نخستینبار در کشور حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار موتورسیکلت تولید شد. سال ۸۲ این آمار با کمی تفاوت تکرار شد اما سال ۸۳ این آمار روند کاهشی داشت و تا دهه ۹۰ ادامه یافت و به زیر ۵۰۰ هزار دستگاه رسید. سال ۹۵ دوباره در یک جهش ۱۰۰ درصدی آمار تولید به ۸۰۰ هزار موتورسیکلت رسید که به دلیل توقف کاربراتوری و ورود انژکتوری بود.
عضو هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان موتورسیکلت ادامه داد: از این فضا چند کارخانه از مصوبه دولت سوءاستفاده و بیش از حد نیاز انجین وارد کردند. تولید انبوه به شکل غیرقانونی انجام شد و فقط ۳۰۰ هزار موتورسیکلت کاربراتوری از سوی ۳ یا ۴ کارخانه تولید شد در حالی که ظرفیت این کارخانهها در سال قبل کمتر از ۱۲۰ هزار دستگاه بود. این امر باعث شد تا چند ماه شمارهگذاری موتورسیکلتها متوقف شود و با پیگیریهای بسیار از سوی نهادهای مربوط بهویژه وزارت کشور بخشی از پلاکگذاریها در پایان سال ۹۵ و بخشی دیگر در آغاز سال ۹۶ انجام شد. این در حالی است که سال ۹۶ آمار تولید از ۸۰۰ هزار دستگاه به ۱۰۶ هزار موتورسیکلت انژکتوری رسید.
تنظیم باد لاستیک در خارج
حجازی در پاسخ به شروع داخلیسازی قطعات نیز توضیح داد: از دهه ۵۰، ۶۰ و ۷۰ به مرور داخلیسازی از ۴۰ به ۵۰ و ۶۰ درصد رسید. تولید موتورسیکلت که در دهه ۴۰ با مونتاژ آغاز شده بود، با تلاش صنعتگران میزان داخلیسازیها رو به افزایش بود که با مدیریت نادرست در دهه ۸۰، در دهه ۹۰ به اینجا رسیدهایم که موتورسیکلتها به طور کامل «سیکیدی» وارد میشود و حتی میتوان گفت باد لاستیکهای این موتورسیکلتها در خارج از کشور تنظیم و سپس وارد میشود.
وی درباره نحوه ورود این موتورسیکلتها گفت: در چند بخش شرکتها با کارت بازرگانی خود افراد مبادرت به واردات «سیکیدی» میکنند و بخشی دیگر نیز با کارتهای بازرگانی متفرقه انجام میشود. البته این امر در گذشته نیز وجود داشت اما سهم آن آنقدر نبود که تاثیری بر بازار داشته باشد. شاید بین ۵۰ تا ۶۰ موتورسیکلت به این شکل وارد میشد اما بیشتر سهم بازار داخل از آن موتورسیکلتهای ایرانی بود.
عضو هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان موتورسیکلت همچنین به صادرات اشاره کرد و گفت: در دهه ۸۰ ایران حدود ۲۰۰ هزار موتورسیکلت به افغانستان، عراق و پاکستان از طریق بازارچههای مرزی صادر میکرد و از این طریق ارزآوری خوبی برای کشور میشد. امروز هنوز موتورسیکلتهای ساخت ایران در خیابانهای افغانستان و عراق در حال تردد هستند.
حال پرسش این است که چه اتفاقی افتاد که از صادرات موتورسیکلت در مدت ۲ سال به اینجا رسیدیم که نهتنها صادرات نداریم بلکه موتورسیکلتها به طور کامل وارد کشور میشوند؟
حجازی در پاسخ به این پرسش گفت: در این فاصله به جای وارد کردن فناوری، نمایندگی برندهایی را گرفتیم که آنها به طور کامل با شرایط و ضوابط خودشان به ما محصول میفروشند. از آنجا که ارز به راحتی در اختیار تولیدکنندگان قرار میگرفت آنها نیز بیشتر تمایل داشتند (البته راحتتر هم بود) که موتورسیکلتها را به شکل کامل وارد کنند؛ با تعداد کارگر کمتر و سود بیشتر. این امر برای تولیدکننده موتورسیکلت جذابیت بیشتری داشت. از ۲۲۰ کارخانه امروز به ۳۰ تولیدکننده رسیدهایم که به دلیل ورشکستگی و از دست دادن سرمایه بسیاری تغییر شغل دادند و تنها گروهی به ثروتهای بادآورده دست یافتند. این گروه با وارد کردن موتورسیکلتهایی به شکل «سیکیدی» و تعطیلی صدها واحد تولیدی-صنعتی با تعطیلی بیش از ۵۰۰ واحد قطعهسازی و از بین بردن ۲۰ هزار فرصت شغلی و همچنین با رانت و فسادهای اداری ثروتهای کلان بهدست آوردند.
راهکار برونرفت از چالشها
حجازی در پاسخ به راهکارهای برونرفت از این وضعیت صنعت موتورسیکلت به تشکیل گروه کارشناسی اشاره کرد و گفت: بر مبنای شعار سال باید وزارت صنعت، معدن و تجارت گروه کارشناسی نه از سوی انجمن صنعت موتورسیکلت زیرا این انجمن حامی صنعتگران و بیطرف نیست، تشکیل شود. همان افرادی که از فرصتها به نفع منافع خود استفاده کردند امروز نیز این انجمن را در اختیار دارند و با لابیهایی که در ادارهجات برای خود بهدست آوردهاند اجازه نمیدهند مسیر تولید به شکل واقعی طی شود. همچنین لازم است دولت ارز را برای موتورسیکلتهای «سیکیدی» ممنوع کند و بر اساس برنامههای دهه ۸۰ نیز تنها قطعاتی که در داخل قابل ساخت نیستند مانند کمکها، توپی، کیلومترشمار و انجین که ۴۵درصد موتورسیکلت را تشکیل میدهند، وارد شوند. باقی قطعات امکان ساخت آن در کشور فراهم است و تولید میشوند.
