صادرات صنایع دستی در سالهای گذشته رونق بسیار خوبی داشته و با پیشرفت روزافزونی همراه بوده است، به طوری که در ۷ ماه نخست امسال نیز افزایش ۷۶ درصدی داشته است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش تجارت نوشت: فروش داخلی صنایع دستی نیز اگرچه رضایتبخش نیست، اما نسبت به گذشته بهبود یافته است.یکی از دلایل این امر اقدامات قابل تحسینی است که از ادارهکل صادرات صنایع دستی انجام شد؛ رایزنیهای مختلف با تاجران بینالمللی، تشویق ایرانیان خارج از کشور به ایجاد مراکز صنایع دستی در دیگر کشورها، ترویج استفاده از صنایع دستی، استفاده از فروشگاههای الکترونیکی در فروش محصولات صنایع دستی و تلاش برای برندسازی در حوزه صنایع دستی از جمله این اقدامات است. امروزه افرادی در معاونت صنایع دستی فعالیت میکنند که دلسوز صنایع دستی ایرانی هستند و هنر دست مردمان ایران زمین را میستایند. این افراد تلاش میکنند ایران را در عرصه صنایع دستی به جایگاه حقیقی خود برسانند. امری که اگرچه با آن فاصله داریم، اما دور از ذهن نیست که در سالهای آینده با تلاش مدیران کنونی به آن دست یابیم. پویا محمودیان، مدیرکل صادرات معاونت صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری یکی از این افراد است که به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی صمت آمد تا گپوگفتی با او داشته باشیم. پویا محمودیان مدیرکل صادرات معاونت صنایعدستی، با اشاره به اقداماتی در راستای فرهنگسازی خرید محصول ایرانی اظهار کرد: اگر ایرانیان تصور میکنند که باید کالای چک را بخرند و کالای ایرانی کیفیت مناسب را ندارد، به دلیل نبود فرهنگ مناسب خریداری کالاهای ایرانی است. اکنون در بسیاری از کافیشاپهای خیابان انقلاب و شمال شهر تهران از ماگهای زیبای ایرانی و یا ظرفهای مسی ایرانی استفاده میشود. در فروشگاههای شهرکتاب نیز محصولات صنایع دستی ایرانی عرضه میشود و از سوی خریداران جوان مورد استقبال قرار میگیرد. بنابراین میتوان گفت که فرهنگ استفاده از محصولات صنایع دستی ایرانی تا حدودی رواج یافته است.
مشروح گفتوگوی «گسترشتجارت» با محمودیان را در ادامه میخوانید؛ یکی از اقداماتی که در سالهای مدیریت شما پیگیری شده و به نتایج خوبی هم رسیده، تجارت الکترونیک بوده است. به عقیده شما این بخش تا چه اندازه میتواند در رونق فروش و افزایش صادرات محصولات صنایع دستی نقش داشته باشد و در این مدتی که از تجارت الکترونیک و فروشگاههای اینترنتی برای فروش و عرضه محصولات صنایع دستی استفاده شده، چه میزان بر این حوزه تاثیر داشته است؟ سال ۹۳ تعداد محدودی از سایتهای فعال در زمینه تجارت الکترونیک محصولات صنایع دستی داشتیم که سایتهای چندان فعالی نبودند، اما پس از آن، جریان فروش الکترونیکی محصولات صنایع دستی آغاز شد و افراد بسیار خوشفکر که در این زمینه فعالیت میکنند، ورود کردند که بسیار خلاق هستند. ما هم در معاونت صنایع دستی تلاش کردیم که هم از فعالان تجارت الکترونیک در زمینه صنایع دستی حمایت کرده و هم برای رشد آنها بسترسازی کنیم تا در این زمینه موفق شوند. درحالحاضر بیش از ۲۰۰ سایت و صفحات تجاری در اینستاگرام در حال فروش محصولات صنایع دستی به صورت الکترونیکی هستند که برخی در این زمینه فقط بازاریابی میکنند. به عنوان نمونه گروه دیرین دیرین در حال ساخت کلیپهای مرتبط با صنایع دستی در حوزه بستهبندی و رشتههای متنوع صنایع دستی است. برخی نیز در حال فعالیت در زمینه تجارت صنایع دستی در سایتهای داخل کشور هستند. به طور کلی در داخل کشور اتفاقات خوبی افتاد. از سال ۹۳ با دیجی کالا مذاکراتی داشتیم و از سال ۹۴ فروش صنایع دستی در این فروشگاه اینترنتی آغاز شد و مردم به شدت از عرضه محصولات صنایع دستی استقبال کردند، در نتیجه صنایع دستی در کنار محصولات دیگر به صورت الکترونیکی به فروش رسید. در آن زمان سایتها به طور عمومی فعالیت میکردند و علاوه بر محصولات دیگر، صنایع دستی را نیز عرضه میکردند، اما اکنون سایتهای فروش الکترونیک تخصصی بهوجود آمدهاند که در زمینه فروش محصولات صنایع دستی به صورت تخصصی فعالیت میکنند. برخی سایتها نیز فقط در یک رشته صنایع دستی به عرضه محصولات میپردازند. به عنوان نمونه سایت سبدکو فقط محصولات حصیری میفروشد و سایتهای چونک، آرانیک، مثالین و رابین انواع و اقسام محصولات صنایع دستی را عرضه میکنند، اما برخی دیگر از فعالان صنایع دستی فقط زیورآلات دستساز میفروشند. این اقدامات نشان داد که بازار خوبی در داخل کشور وجود دارد. یکی از اتفاقاتی که بسیار مثبت بود، آن بود که آلودگی هوا و ترافیک بر خرید آنلاین تاثیر میگذارد و مردم علاقهمند هستند کمتر در سطح شهر تردد کنند و کادو و هدیههای صنایع دستی را به صورت آنلاین خریداری کنند. البته ما هنوز به دریای بیکران تجارت آنلاین بینالملل متصل نشدهایم.
در این زمینه با فروشگاههای اینترنتی بزرگ بینالمللی ارتباط برقرار کردهاید تا محصولات صنایع دستی در فروشگاههای اینترنتی جهانی هم عرضه شوند؟ تلاش بسیاری داشتهایم تا با فروشگاههای الکترونیک بینالمللی ارتباط برقرار و محصولات خود را در این سایتها عرضه کنیم. سایت جهانی اتسی که یکی از سایتهای بسیار تاثیرگذار در زمینه صنایع دستی به شمار میرود، در ابتدای سال ۲۰۱۶ میلادی (۱۳۹۵ شمسی) رقم فروش خود را در حوزه صنایع دستی بیش از ۲۴۰۰ میلیون دلار در سال ۲۰۱۵ میلادی (۱۳۹۴ شمسی) اعلام کرد. اگر بخواهیم هدفگذاری ۱۰ درصدی برای این سایت داشته باشیم، به حجم بزرگی از بازار جهانی صنایع دستی دسترسی پیدا میکنیم. در این میان مشکلاتی مانند تبادلات مالی با سایتهای فروش الکترونیک صنایع دستی وجود دارد و زمان زیادی را صرف این امر کردیم تا این مشکل تبادلات مالی رفع شود. البته در زمینه حملونقل، مشکلات را تا حدودی رفع کردهایم. اکنون زودل یکی از سایتهای داخلی است که وارد عرضه و صادرات خردهفروشی صنایع دستی شده است و صنایع دستی زیر ۸۰ دلار را به بازارهای خارجی بهجز امریکا عرضه میکند. یک پویش (Road Show) ( نمایش خیابانی) برای آن برگزار کردهایم و در ۳۱ استان، دستاندرکاران سایت زودل سفر میکنند و به فعالان صنایع دستی چگونگی عکاسی از محصولات و عرضه آنها، بستهبندی و ارسال در سایت زودل را آموزش میدهند. از سوی دیگر تلاش میکنیم با سایتهایی مثل ebay، amazon و سایت علیبابا که فروش یک روز خود را ۲۵ میلیارد دلار اعلام میکند و عنوان میکند که در یک روز ۶ میلیون بسته ۲۰ دلاری به روسیه ارسال کرده است، ارتباط برقرار کنیم. به طور کلی خرید خردهفروشی و خرید کالاهای کوچک بسیار مورد استقبال مشتریان جهانی قرار گرفته است. ایرانیان خارج از کشور نیز به شدت به محصولات صنایع دستی علاقهمند هستند و بسیاری از افرادی که به فرهنگ و هنر ایرانی علاقهمندند، دوست دارند محصولات صنایع دستی ایرانی را بخرند. به طور کلی طرحهای جدید با رنگ و اندازههای مختلف در تولید محصولات صنایع دستی ایران موجب شده محصولات ایرانی بسیار زیبا و شکیل باشند. یکی از اقداماتی که در دستور کار ما قرار دارد، خانه ایرانی است و تلاش میکنیم آن را در فضای مجازی معرفی کنیم. در نمایشگاه صنایع دستی که در شهریور ۹۵ برگزار شد، خانه ایرانی را به نمایش گذاشتیم که در فضای ۸۰ متری اتاق خواب، کار و پذیرایی داشت و تمامی محصولات آن صنایع دستی بود که حتی پنجرههای آن چلنگری صنایع دستی بود. خانه بسیار مورد استقبال قرار گرفت و موجب شد علاوه بر اینکه خانه ایرانی را در دیگر استانها و خارج از کشور به نمایش بگذاریم، در فضای مجازی نیز آن را معرفی کنیم.
در حوزه برندسازی صنایع دستی چه اقداماتی انجام شده است؟ همانطور که میدانید، فعالان صنایع دستی به صورت سنتی فعالیت میکنند و آشنایی یا اعتقاد چندانی به برندسازی ندارند. در صورتی که برندسازی موجب رشد فروش داخلی و افزایش صادرات محصولات میشود. به عقیده شما این امر نباید به هنرمندان سنتی آموزش داده شود یا برای برندسازی از سوی معاونت صنایع دستی اقداماتی انجام شود؟ بله. این موضوع بسیار مهم است و اگر بخواهیم نقشی در بازارهای جهانی داشته باشیم، باید برندسازی کنیم. بسیاری از هنرمندان صنایع دستی به صورت فردی در حال برندسازی محصولات خود هستند و افراد بسیار موفقی هستند و با برند تجاری خود در نمایشگاههای بینالمللی شرکت میکنند. برای مثال آقای اعلمی در حوزه سفال و سرامیک برندسازی کرده و اعلمی پاتری برند معروفی در هلند است، چراکه این فرد گلدانهای بسیاری را به این کشور پر از گل ارسال میکند. برند سلام نیز در حوزه محصولات صنایع دستی در حال فعالیت است. پیش از هر چیز باید برند ملی در حوزه صنایع دستی داشته باشیم. زمانی که ادعا میکنیم سومین کشور تولیدکننده محصولات صنایع دستی هستیم، باید یک برند ملی هم برای صنایع دستی ایجاد کنیم. بسیاری از فعالان صنایع دستی نیز به راستی با مفهوم برند و تاثیرات برندسازی آشنا نیستند. بسیاری از شرکتهای بازرگانی که محصولات صنایع دستی را به فروش میرسانند، با برند تجاری خود محصولات را به بازار عرضه میکنند. اینها مباحثی هستند که هرچند برای پرداختن به آنها دیر شده، اما در بخشهای مختلف سازمان در زمینه آنها فعالیت میشود. به عنوان نمونه اداره حمایت از تولید درباره ایجاد کارگاههای تولیدی بزرگ که برندهای معروفی هستند، تحقیق میکند و آنها را به ما که اداره صادرات هستیم، معرفی میکند تا برای صادرات آنها برنامهریزی کنیم. اداره توسعه و ترویج در حال تحقیق درباره برندهای صنایع دستی است و هر کدام از ادارات کل معاونت صنایع دستی نیز تلاش برای توسعه برندسازی در حوزه صنایع دستی را در دستور کار دارند، اما هنوز به نتیجه دلخواه نرسیدهایم.
یکی از مسائل بسیار مهم در حوزه صادرات، بستهبندی است. بسیاری از فعالان صنایع دستی مانند تولیدکنندگان سفال و سرامیک لالجین مشکلات بسیاری در زمینه بستهبندی دارند. محصولات در حملونقل میشکنند، به دلیل اینکه بدون بستهبندی یا دارای بستهبندی نامناسب هستند. بستهبندیها شکیل و مناسب نیستند یا اینکه نرخ تمامشده بستهبندیها در مواردی حتی گرانتر از نرخ تمامشده محصولات است. به نظر شما چگونه میتوان این مشکلات را در حوزه صنایع دستی رفع کرد؟ متولی بستهبندی اداره کل حمایت از تولید معاونت صنایع دستی است و اقدامات بسیار خوبی در این زمینه انجام داده است. سایتهای تجارت الکترونیک نیز در زمینه بستهبندی فعالیتهای بسیاری داشته و دارند. در اداره کل حمایت از تولید نیز گروهی تشکیل شده که بیش از هزار نفر عضو دارد و فعالان صنایع دستی را به فعالان بستهبندی معرفی میکند. به عقیده من بستهبندی نیاز به فهم مشترک بین تمامی بازیگران این عرصه دارد، چراکه بسیاری از فروشندگان و تولیدکنندگان صنایع دستی ما هنوز به ارزش و اهمیت بستهبندی پی نبردهاند و تصور میکنند محصولات به هر ترتیبی و هرگونهای بهدست مشتریان برسد، کفایت میکند. امیدوارم سرعت فعالیتهای اداره حمایت از تولید در زمینه بهبود وضعیت بستهبندی محصولات صنایع دستی نیز افزایش یابد.
با چنین شرایطی، آخرین آمار صادرات صنایع دستی کشور چه میزان است؟ براساس آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران، آمار ۷ ماهه صادرات صنایع دستی امسال نشان داد که صادرات صنایع دستی نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷۶ درصد رشد داشته است. البته این آمار بهجز فرش، زیورآلات و صادرات چمدانی است. بسیاری از اماکن گردشگری در مناطق مختلف محصولات صنایع دستی چینی به فروش میگذارند، در صورتی که در زمینه صنایع دستی تولیدات و ظرفیتهای بسیاری دارند. از سوی دیگر عدهای از تولیدکنندگان و فروشندگان صنایع دستی نیز محصولات خود را به نام دیگر کشورها عرضه میکنند. به عنوان نمونه برخی از تولیدکنندگان کریستال، محصولات خود را به نام کریستالهای چک به بازار عرضه میکنند. به نظر شما دلیل این امر چیست و چرا نه فروش و نه خرید صنایع دستی ایرانی در کشور رواج نیافته است؟ درباره ارائه محصولات چینی بخشنامه و مصوبه داریم که در سایتهای گردشگری بهویژه تاریخی نباید محصولات چینی به فروش برسد. در واقع ما مصوبه هیات دولت را برای لزوم عرضه محصولات صنایع دستی ایرانی در سایتهای گردشگری در اختیار داریم. دو سال پیش با همکاری نیروی انتظامی اصفهان در میدان نقش جهان اصفهان پاکسازی کردیم و تمام محصولات چینی و ترکیهای جمعآوری شد. نمایندگان ادارات کل صنایع دستی از اماکن گردشگری بازدید میکنند و تذکر میدهند که هیچ صنایع دستی بهجز محصولات صنایع دستی ایرانی نباید عرضه شود. از سوی دیگر از سال ۹۳ بحث نشان اعتماد را مطرح کردیم، به این طریق که فروشگاههایی میتوانند نشان اعتماد را دریافت کنند که محصولات باکیفیت صنایع دستی را با نرخ مناسب به خریداران عرضه کنند. یکی دیگر از شروط دریافت این نشان عرضه فقط محصولات ایرانی در فروشگاهها است. دارندگان نشان اعتماد از سوی معاونت صنایع دستی امتیازاتی را دریافت میکنند، به عنوان نمونه به بانکها برای دریافت تسهیلات معرفی میشوند. در زمینه فرهنگسازی نیز اقداماتی انجام دادهایم. اگر ایرانیان تصور میکنند که باید کالای چک را بخرند و کالای ایرانی کیفیت مناسب را ندارد، به دلیل نبود فرهنگ مناسب خریداری کالاهای ایرانی است. زمانی شعار این بود که «ایرانی کالای ایرانی بخر» و پویشی نیز برای تشویق ایرانیان به خریداری محصولات ایرانی راهاندازی کرده بودیم. اکنون در بسیاری از کافیشاپهای خیابان انقلاب و شمال شهر تهران از ماگهای زیبای ایرانی و یا ظرفهای مسی ایرانی استفاده میشود. در فروشگاههای شهر کتاب نیز محصولات صنایع دستی ایرانی عرضه میشود و از سوی خریداران جوان مورد استقبال قرار میگیرد. بنابراین میتوان گفت که فرهنگ استفاده از محصولات صنایع دستی ایرانی تا حدودی رواج یافته است.
یکی دیگر از مشکلات آن است که بسیاری از فعالان گردشگری از این امر شکایت میکنند که فروشندگان صنایع دستی در اصفهان محصولات خود را به گردشگران خارجی به نرخ گران عرضه میکنند. به نظر شما در این زمینه چه باید کرد؟ این گلایه دوجانبه است. فروشندگان صنایع دستی نیز از تورگردانان شاکی هستند و تورگردانان از فروشندگان صنایع دستی اصفهان گلایه دارند. سال گذشته جلساتی را به منظور رفع اختلاف میان این دو صنف برگزار کردیم و اکنون نیز درصدد برطرف کردن اختلافات بین آنها هستیم تا طرفین بدون ناراحتی و شکایت با یکدیگر همکاری کنند. در ایران ۵ شهر و یک روستای جهانی صنایع دستی وجود دارد و بیشترین شهرهای جهانی و البته تنها دهکده جهانی صنایع دستی را در میان کشورهای فعال در زمینه صنایع دستی داریم. در این میان کلپورگان شرایط مناسبی ندارد. حتی برای زندگی مردم کلپورگان نیز امکانات مناسبی وجود ندارد و این در حالی است که یدک کشیدن عنوان روستای جهانی میتواند این منطقه را به منطقهای گردشگرپذیر تبدیل کند. از سوی دیگر بسیاری از شهرها و روستای جهانی صنایع دستی نیز امکانات لازم برای تولید محصولات صنایع دستی را ندارند. فعالان سفال و سرامیک در لالجین همچنان از نبود کورههای مناسب شاکی هستند. برای تجهیز فعالان صنایع دستی و بهبود شرایط زندگی آنها در مناطق جهانی صنایع دستی کشور چه تدابیری در نظر گرفتهاید؟ داوران شورای جهانی صنایع دستی به مناطق و شهرهای مختلف سفر میکنند و با توجه به معیارهای خود ارزیابی میکنند که شهرها و روستاها قابلیت جهانی شدن در حوزه صنایع دستی را دارند یا خیر. بسیاری از ساکنان کلپورگان از طریق فروش صنایع دستی امرار معاش میکنند و صنایع دستی در این روستا قدمت چند هزار ساله دارد و به همین دلیل مورد تایید شورای جهانی صنایع دستی قرار گرفته و به عنوان روستای جهانی سفال به ثبت رسیده است. این روستا با همین حالت سنتی برای گردشگران جذاب است. اقداماتی که میتوانیم برای این مناطق انجام دهیم، برگزاری بازارچهها و نمایشگاههای صنایع دستی است. چندی پیش تصمیم گرفتیم بازارچه سفال و سرامیک در همدان برگزار کنیم و از بقیه شهرها و روستاهای جهانی که در زمینه سفال و سرامیک ثبت جهانی شدهاند، دعوت کنیم محصولات خود را در این بازارچه عرضه کنند. به طور کلی برای بهبود اوضاع و شرایط این شهرها و روستای جهانی صنایع دستی در ایران اقدامات مختلفی در حال انجام است. تقویت و توانمندی کارگاههای تولیدی نیز از جمله اقداماتی است که معاونت صنایع دستی در زمینه آن فعالیت میکند.
