فرش دستباف ایرانی، بهعنوان یک هنر صنعت، پیشینه بسیار طولانی در تاریخ ایران دارد. باوجود قدمت بسیار این کالا هنوز در زمینه صادرات آن مشکلات و نارساییهای گوناگون در انطباق با شرایط نوین بازارهای بینالمللی و کسب جایگاه واقعی وجود دارد. فرش امروز بهعنوان یک هنر صنعت مورد توجه قرار دارد و دستاندرکاران در قالبهای گوناگون به تحلیل جایگاه فرش میپردازند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: در کنار جنبه هنری فرش، جایگاه صنعتی و اقتصادی این هنر دستی مطرح است زیرا امروز سهم مهمی از صادرات ایران را فرش تشکیل میدهد. باوجود طرحها و نقشهای گوناگون در صنعت فرش ماشینی بازار فرش دستباف همواره از بازار فرش ماشینی پیش بوده و هرگز فرش ماشینی نتوانسته رقیبی برای صنعت فرش دستباف به شمار رود. در این میان فرش دستباف زنجان جایگاه بالایی دارد. فرش دستباف استان زنجان با توجه به برخوردار بودن از ظرفیتهای بالا توانسته نقش بسزایی در توسعه سهم صادراتی استان داشته باشد. به گفته کارشناسان، در زمینه صادرات فرش، باید فعالیت بیشتری داشت زیرا فرش دستباف ایرانی در جهان زبانزد است و از نظر تولید نیز مشکلی در این زمینه وجود ندارد. البته دولت نیز باید حمایتهای لازم را از این هنر صنعت ایرانی داشته باشد. کارشناسان میگویند صادرکنندگان باید حضور فعالتری در بازارهای داخلی و خارجی داشته باشند و نیاز و سلیقه مخاطبان بازارها را شناسایی کنند و با کمک مسئولان تبلیغات برای فرش را همسو با بازارهای هدف در جهان گسترش دهند. توسعه کارگاهها با دارهای ارگونومیک در این باره عامل توسعه خوشه فرش استان زنجان گفت: برنامه توسعه خوشه فرش حدود ۳ سال است که کار خود را آغاز کرده و امسال سال پایانی فعالیت آن بود. در سالهای نخست توسعه خوشه یک سری برنامههای مهارتی فنی و مهارتی فرش و بعد از آن شناسایی مشکلات فرشبافان اجرا شده است. فیروزه حاج علیاکبری در گفتوگو با صمت اظهار کرد: یکی از برنامههای توسعه خوشه فرش توسعه کارگاههایی با دارهای ارگونومیک بود که به شکل آزمایشی در اتحادیه فرش روستایی زنجان اجرا شد. این پروژه مربوط به شرکت شهرکهای صنعتی بود و با حمایت این شرکت تورهایی برای استانهایی مانند ایلام و قم که بهنوعی فعالیتهای خوشهای در زمینه فرش انجام میدهند، برگزار شد. وی ادامه داد: برخی ذینفعان این بخش را به نمایشگاههای خارجی اعزام کردیم که این اقدام دو سال پیدرپی برای بازدید و یک سال برای حضور در نمایشگاه انجام شد. این برنامه با حمایت شرکت شهرکهای صنعتی و اتاق بازرگانی، صنایع، معادن وکشاورزی زنجان با تفاهمنامه سهجانبهای که منعقد شد، اجرا شد. گشایش نخستین موزه فرش زنجان عامل توسعه خوشه فرش استان زنجان تاکید کرد: یکی دیگر از برنامههای توسعه خوشه فرش راهاندازی نخستین موزه فرش زنجان با همکاری سازمان صنعت، معدن و تجارت استان بود. همچنین برای نخستین بار در استان موضوع شناسنامهدار کردن فرش زنجان مطرح شد که هر فرشی که بافته میشود مشخصات فرش به طور کامل در آن درج میشود. حاج علیاکبری با اشاره به اینکه یکی از مسائلی که در استان پیگیری شد، موضوع بیمه قالیبافان بوده، اظهار کرد: این مشکل استانی نیست بلکه مشکل سیاستگذاریهایی است که در ردههای بالا انجام میشود و متاسفانه بهدلیل نبود برنامهریزی درست برای استانهایی که ظرفیت فرشبافی نداشتند سهمیهای بهمنظور بیمه شدن افراد در نظر گرفته شد که بسیار بیشتر از سهمیه استان زنجان است. برای استان زنجان ۱۱هزارو۵۰۰ سهمیه در نظر گرفته شده، درحالی که تعداد بافنده در این استان حدود ۶۴ هزار نفر است. وی اضافه کرد: بسیاری از قالیبافان استان بیمه نیستند که این موضوع یکی از مهمترین مشکلات این بخش به شمار میرود. متاسفانه تاکنون با مراجعهها و پیگیریهایی که از سوی اتحادیهها و خوشه انجام شده نیز به نتیجه مطلوبی دست پیدا نکردهایم. معتقدم با حمایت از قالیبافان میتوان یک تحول بزرگ در این حوزه ایجاد کرد. حاج علیاکبری ادامه داد: باوجود پیگیریهای مستمری که در ۳ سال گذشته به عنوان عامل توسعه خوشه از صندوق کارآفرینی امید که وامهای کمبهرهای ارائه میکند انجام دادم، متاسفانه به نتیجهای دست پیدا نکردم. در جلسه استانداری که تمام مدیران مسئول در بحث اقتصاد مقاومتی حضور داشتند قرار شد از طریق توسعه روستایی از قالیبافان حمایت شود و سایر افراد از طریق اداره تعاون پیگیریها را انجام دهند تا بتوانند وام دریافت کنند، اما هنوز معلوم نیست این برنامه اجرایی شود یا خیر. عامل توسعه خوشه فرش استان زنجان تاکید کرد: از بین ۱۴ خوشهای که در کشور وجود دارد ما جزو نخستین استانهایی هستیم که کنسرسیوم صادراتی در حوزه فرش تشکیل داده و حدود ۱۵ نفر از تاجران و افراد فعال در صادرات فعالیتهای صادراتی خود را زیر نظر اتاق بازرگانی انجام میدهند. وی اظهار کرد: در اردیبهشت سال آینده در نمایشگاه سوئد حضور خواهیم داشت. ۷ و ۸ اسفند امسال ۱۴خوشه فرش ایران در نمایشگاهی که در پاویون دائمی چین برگزار میشود، شرکت میکنند و استان زنجان هم در آن حضور دارد. ۹ هزار نفر از قالیبافان بیمه هستند رئیس اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت استان زنجان گفت: حدود ۱۷۰ واحد تولیدی در قالب کارگاههای متمرکز و غیرمتمرکز در سطح استان فعال هستند. محسن جعفری در گفتوگو با صمت بااشاره به اینکه حدود ۶۴هزار بافنده فرش در استان وجود دارند، اظهار کرد: از این ۶۴هزار بافنده حدود ۳۰هزار نفر شغل اصلی آنها بافندگی فرش است و تماموقت مشغول این کار هستند. به گفته این مقام مسئول سالانه بیش از ۱۵۰هزارمترمربع فرش دستباف در زنجان تولید میشود. وی ادامه داد: حدود ۲۱ هزار بیمهشده قالیبافی در استان داشتیم که تعدادی از این افراد بهدلیل مشکلات تغییر شغل دادند و بیمه آنها تغییر پیدا کرده و تعدادی هم شرایط بازنشستگی آنها فراهم شده، به همین دلیل از چرخه بیمه خارج شدند. درحالحاضر آخرین آماری که از بیمهشدگان فرش در استان وجود دارد حدود ۹ هزار نفر است. متاسفانه بهدلیل نبود اعتبار امکان اینکه سایر قالیبافان بیمه شوند وجود ندارد. صادرات ۵/۹ میلیون دلاری فرش رئیس اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت استان زنجان تصریح کرد: میزان صادرات فرش دستباف از استان در ۹ ماه امسال حدود ۵/۹ میلیون دلار بوده که از مبدأ تولید زنجان به کشورهای هدف صادر شده است. این میزان صادرات نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۱ درصد رشد داشته است. زنجان از استانهای مطرح کشور در صنعت فرش دستباف است و خوشبختانه امسال صادرات فرش استان رو به رشد است. جعفری با اشاره به مشکلاتی که در حوزه فرش دستباف وجود دارد، تاکید کرد: در بحث تامین سرمایه برای تولیدکنندگان فرش اختصاص تسهیلات موضوعی مهم است. امسال بهمنظور توسعه مشاغل خانگی اعتبارهایی در نظر گرفته شد اما تا این برنامه اجرا شود زمان زیادی لازم دارد. وی بیان کرد: کیفیت فرش دستباف استان زنجان بسیار بالا است و طبیعی بودن مواد اولیه ازجمله پشم و ابریشم و رنگ مورد استفاده در تولیدات فرش زنجان باعث افزایش کیفیت این فرشها میشود. در امسال هم برنامهریزی برای ارتقای کیفیت فرشهای تولیدی استان زنجان در دست اجرا است.از نگاه کارشناسان، صنعت فرش زنجان به لحاظ برخورداری از زیرساختها دارای مشکلاتی است، با این حال در صورت توجه به بحث احیا و بکارگیری نقشههای قدیمی، تنوعبخشی به نقشها و طرحها، ساماندهی بازار صادرات و ایجاد فرصت و بازارهای صادراتی جدید و رفع مشکلات بیمه فعالان صنعت فرش استان میتوان مشکلات این بخش را کاهش داد و شاهد توسعه این صنعت بود.
