پروین خدادادی حدادان / دانشجوی دکترای علوم ارتباطات
با ورود کشور به دوران پسابرجام و رفع تحریمهای ظالمانه بینالمللی، تحول بسیار مثبتی برای صنعت حملونقل هوایی ما حاصل شد. با توجه به شرایط مناسب امروز که موجب کاهش تدریجی ریسک سرمایهگذاری در صنعت هوانوردی شده، بخش خصوصی میتواند در حوزه خدمات فرودگاهی، تامین ناوگان و تجهیزات ناوبری سرمایهگذاری کند و نقش تاثیرگذاری در اقتصاد ایران داشته باشد. اگر ما بخش خصوصی را شرکتهای درآمد- هزینهای بدانیم که با هدف توسعه ناوگان پیش میروند و ارتباط نزدیک با شرکتهای همصنف خود دارند، این نوع نگرش میتواند کمک شایانی به رفع چالشهای پیشروی این شرکتها کند. در طول بیش از نیم قرن که از آغاز به کار شرکت هواپیمایی ایران میگذرد، صنعت حملونقل هوایی ایران فراز و نشیبهای زیادی داشته است. هما از بدو تشکیل خود تا زمان انقلاب اسلامی بهصورت بهنسبت مستقل به کار مشغول بود. در سالهای بعد از انقلاب به علت ضرورتهای موجود، تصدیگری دولتی افزایش یافت و نبود تعداد کافی نیروهای کارآمد و باتجربه وضعیت را برای صنعت هواپیمایی کشور دشوار و اعمال تحریمهای بینالمللی هم وضعیت را پیچیدهتر کرد. اما اکنون با امکان فعالیتهای آزادتر در دوران پساتحریم، باید درهای صنعت حملونقل هوایی کشور را بیش از پیش به روی بخش خصوصی و شرکای بینالمللی باز کنیم تا هم از تجربیات شرکتهای نامدار بهره ببریم و هم رقابتپذیری این صنعت را افزایش دهیم. با نگاهی اجمالی به وضعیت صنعت حملونقل هوایی برخی از همسایگان، اهمیت ارتباط با شرکای خارجی بیشتر روشن میشود. واقعیت این است که تعدادی از کشورهای منطقه که در زمان شکوفایی هواپیمایی ملی ایران بسیار عقبتر از ما بودند، امروز به موفقیتهای چشمگیری دست یافتهاند. برای مثال، سالها پس از برقراری نخستین پرواز مستقیم هما میان تهران و نیویورک، شرکت هواپیمایی کشور امارات در سال ۱۹۸۵ میلادی با دو هواپیما کار خود را آغاز کرد. اما امروز این شرکت یکی از معتبرترین و بزرگترین شرکتهای هواپیمایی است و سال گذشته بهعنوان برترین شرکت هواپیمایی دنیا شناخته شد. براساس سند ۹۵۶۲ سازمان هوانوردی غیرنظامی بینالمللی (ایکائو)، خصوصیسازی در مدیریت فرودگاهها و خدمات ناوبری هوایی باعث بهبود وضعیت مالی فرودگاههای ضعیف و نیز افزایش ضریب ایمنی هوایی میشود. البته این سند تاکید میکند که رعایت استانداردهای بینالمللی هوایی و فرودگاهی باید از نزدیک توسط دولت پیگیری شود، اما این امر منافی خصوصیسازی گسترده نیست. امروزه کارهای خوبی برای خصوصیسازی انجام شده، اما هنوز راهی طولانی در پیش داریم و این در حالی است که سالها بر اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی مبنی بر واگذاریها به بخش خصوصی تاکید شده اما نتیجه مطلوبی به دستنیاوردهایم. هماکنون ۹۵ درصد آموزشهای خلبانی و ۹۰درصد خدمات فرودگاهی در کشور توسط بخش خصوصی انجام میشود. این ارقام امیدوارکننده است، اما باید توجه داشت که با افزایش تعاملهای منطقهای و فرامنطقهای، به تعداد پروازها هم افزوده خواهد شد و این مستلزم فرودگاههای بیشتر و خدمات فنی و فرودگاهی گستردهتری است که این امر نیاز به وجود فضای رقابتی در صنعت حملونقل هوایی را بیشتر میکند.
