باز هم پای ارز در میان است؛ ارزی که با نوسانات وقت و بیوقت یک بازار دیگر را دچار مشکل و به دنبال آن بازار شایعه را نیز بار دیگر در ایران داغ کرد.
افزایش نرخ ارز آزاد و مبادلهای در بازار و بانک مرکزی و از همه مهمتر بالا رفتن قیمتهای جهانی باعث شد تا از یک ماه پیش صدای ناشران و مطبوعاتیها و... بر تصمیمگیران بلند شود و از گرانیها گلایه کنند؛ اتفاقی که حتی به انتشار خبرهای توقف ثبت سفارش و اختصاص نیافتن ارز مبادلهای و وجود مافیا و احتکار کاغذ توسط روزنامههای قدر کشور هم منجر شد. در هفتههای گذشته با طرح این موضوع که قرار است به جای ارز مبادلهای ارز آزاد به کاغد تعلق گیرد، شاهد افزایش جدی قیمتها در این بازار بودیم، اما تنشهای ایجادشده در بازار کاغذ که انتقادهای بسیاری را به همراه داشت، در نهایت موجب شد ستاد تنظیم بازار به این بخش ورود کند و نهتنها تاکید بر استمرار تخصیص ارز مبادلهای شد، بلکه قرار شد محمولههای جدیدی نیز وارد کشور شود. در این گیر و دار کاغذیها، هرکه هرچه خواست از این آب گلآلود گرفت؛ از خبر وجود مافیا و احتکار کاغذ گرفته تا انتقاد شدید به تولید داخلی- که حق است- و توقف ثبت سفارش و اختصاص نیافتن ارز مبادلهای به کاغذ برای واردات. اما در نهایت مسئولان تاکید کردند که نه قرار است تعرفهای افزایش یابد و نه ارز مبادلهای برای کاغذ حذف میشود. ضمن اینکه وزرای ارشاد، صنعت، معدنوتجارت و اقتصاد نیز قرار است این هفته راهی مجلس شوند تا در جلسه کمیسیون فرهنگی، راهحلی برای موضوع داغ این روزها بیابند. زمزمه افزایش تعرفه واردات کاغذ تحریر و روزنامه در هفتههای اخیر، مناقشه داغی راه انداخت که کاغذ را بیش از حدی که باید گران کرد و در ادامه از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت اعلام شد که تعرفه انواع کاغذ چاپ و تحریر و روزنامه تا پایان امسال کماکان مطابق روال قبل بوده و افزایشی نخواهد داشت. در این میان برخی از وضعیت نبود کاغذ در کشور به دلیل خرید بیرویه کاغذ توسط روزنامههای دولتی و نهادهای عمومی خبر دادند و برخی دیگر نیز دلیل گرانیها را تعطیلی بزرگترین کارخانه کاغذسازی چین اعلام کردند که تمام کاغذهای روسی را پیشخرید کرده و این مسئله باعث افزایش نرخ جهانی شده است. آنها معتقدند چون در آستانه سال جدید چینی هستیم، چینیها مانند ایران مصرف کاغذشان برای چاپ سالنامه، کارت پستال و... زیاد است، بنابراین بر نرخ جهانی کاغذ تاثیر بسیاری گذاشته است. هستند دیگرانی که از دپوی کاغذ توسط برخی روزنامهها و کمبود آن در بازار شایعه میسازند و عدهای هم با توجه به منافع ملی بر افزایش کیفیت تولیدات داخل تاکید دارند. اما به هر حال همه این مغلطهها و سفسطهها و شایعهها در حالی مطرح میشود که خبر از ورود محموله جدید کاغذ، با همان ارز مبادلهای به گوش میرسد. محموله جدید کاغذ در راه است به گفته معاون مطبوعاتی ارشاد با مساعدت بانک مرکزی که ارز مبادلهای در اختیار واردکنندگان کاغذ قرار داد، یک محموله ۱۰ هزار تنی کاغذ روزنامه و تحریر در حال ترخیص از گمرک است و هفته بعد به چاپخانهها میرسد. حسین انتظامی با بیان اینکه این محموله شامل عرضهای مختلف مصرفی است که به رفع التهاب بازار کاغذ کمک میکند، ادامه داد: لازم است از همکاری و مساعدت وزارت صنعت، معدن و تجارت که تدابیر لازم را برای تثبیت بازار فراهم کرد، قدردانی شود. با نگاه مثبت دولت به حوزه نشر و مطبوعات، موضوع افزایش تعرفه واردات کاغذ منتفی شد تا شایعاتی که در این زمینه موجب بلاتکلیفی واردکنندگان شده بود، خودبهخود منتفی شود. بازار داغ شایعهها از سوی دیگر وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز تعلق نگرفتن ارز مبادلهای به کاغذ و تغییر تعرفه واردات آن در سال آینده را شایعه خواند و دلیل گرانی کاغذ در یک ماه اخیر را به دلیل افزایش نرخ جهانی آن اعلام کرد. سیدعباس صالحی با اشاره به دلایل رشد جهشی نرخ کاغذ گفت: گرانی کاغذ متاثر از عوامل مختلفی همچون افزایش نرخ جهانی کاغذ و بالا رفتن نرخ است. ضمن اینکه تعلق نگرفتن ارز مبادلهای به کاغذ شایعه بود، چراکه وزارتخانههای فرهنگ و ارشاد اسلامی و صنعت، معدنوتجارت و بانک مرکزی این مسئله را تکذیب کردند و کاغذ همچنان با ارز مبادلهای معامله میشود. وی تغییر تعرفه کاغذ در سال آینده را نیز شایعه دیگری دانست و افزود: در این زمینه جلساتی برگزار شد و نتیجه قطعی آنکه تعرفه کاغذ در سال آینده تغییر نخواهد کرد. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه تسریع در گشایش ارز مبادلهای برای کاغذ از سوی بانک مرکزی به تعادل نرخ کاغذ کمک میکند تا با نرخ جهانی تفاوت نداشته باشد، افزود: عمده کاغذهای مصرف داخلی از خارج وارد میشوند، بنابراین نمیتوانند نسبت به نرخ خارجی آن ارزانتر باشند. اما باید تلاش کرد میان نرخ داخلی و خارجی- بهجز مبلغی که بابت حملونقل به آن اضافه میشود- تفاوتی وجود نداشته باشد. مجلس هم پیگیر است رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس از بررسی دلایل گرانی کاغذ با حضور وزرای صنعت، معدنوتجارت، فرهنگ و ارشاد اسلامی و اقتصاد در نخستین نشست کمیسیون فرهنگی در هفته آینده خبر داد. جمشید جعفرپور در گفتوگو با «گسترشتجارت» تصریح کرد: موضوع گرانیهای بیرویه کاغذ بهویژه کاغذ روزنامه که بهتازگی رخ داده، در کمیسیون فرهنگی بررسی شد و به این نتیجه رسیدیم که از آقایان محمد شریعتمداری، سیدعباس صالحی و مسعود کرباسیان دعوت کنیم تا دلایل این گرانی ناگهانی و راهکارهای رفع این مشکل را تحلیل و آسیبشناسی کنیم. وی ادامه: احتمالا یکشنبه یا سهشنبه این هفته، جلسه ویژه را برگزار خواهیم کرد. توقف ثبت سفارش کاغذ نداشتیم مانند همیشه برخی اظهارنظرهای کارشناسینشده نیز به التهاب بازار دامن میزند و برخی خبرها بیشتر عامل تشویش خواهند بود تا ثبات و آرامش برای بازار. در این میان خلیل پرتوزاده، معاون امور بازرگانی و توسعه تجارت سازمان صنعت، معدن و تجارت استان تهران از توقف ثبت سفارش کاغذ در یک بازه زمانی و به دنبال آن برهم خوردن تعادل بازار خبر داده و گفته است: نوسانات نرخ ارز و پرداخت نکردن ارز مبادلهای به کاغذ، باعث افزایش نرخ این کالا در بازار شد، اما سازمان صنعت، معدن و تجارت برای کاهش نرخ کاغذ تلاش زیادی کرد و امیدواریم در روزهای آینده نتایج آن را مشاهده کنیم. پرتوزاده در گفتوگو با پایگاه خبری گسترش، با تاکید بر اینکه بیشتر کاغذ مصرفی ایران وارداتی است، اظهار کرد: دولت هیچ برنامهای برای افزایش تعرفه ندارد، چراکه نیاز داخلی از طریق واردات تامین میشود و در نتیجه افزایش تعرفه عقلانی نیست. گفتههای معاون امور بازرگانی و توسعه تجارت سازمان صنعت، معدن و تجارت استان تهران در حالی مطرح میشود که مدیرکل دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت خبر توقف ثبت سفارش کاغذ و اختصاص نیافتن ارز مبادلهای به آن را رد کرد و ادامه داد: هیچ مشکل مقرراتی در این زمینه نداریم و واردات به روال قبل انجام میشود. علی علیآبادی فراهانی در گفتوگو با «گسترشتجارت» با تاکید بر اینکه هیچ ممنوعیتی در واردات کاغذ نداشته و نداریم، اظهار کرد: حقوق ورودی کاغذ ۵ درصد است که ارز مبادلهای هم همچنان به آن تخصیص مییابد. برخی رسانهها بیهوده این موضوع را بزرگنمایی کردهاند. وی تصریح کرد: حتی در گذشته هم توقف ثبت سفارش کاغذ روزنامه و چاپ و تحریر را نداشتیم و مقررات واردات این کالا هیچ تغییری نکرده است. مدیرکل دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت ادامه داد: دلیل گرانی کاغذ، افزایش نرخ جهانی این محصول بوده که به دنبال آن نیز، شاهد گرانی کاغذ در داخل بودیم. در نتیجه این مشکلات ارتباطی به قوانین و مقررات و وزارت صنعت، معدن و تجارت ندارد. به گفته علیآبادی فراهانی، نرخ ارز مبادلهای نیز توسط بانک مرکزی مقداری افزایش یافت، چراکه نرخ ارز آزاد نیز با افزایش روبهرو شد که تاثیر خود را بر واردات کاغذ گذاشته است. وی گفت: قرار نیست تعرفه واردات کاغذ افزایش یابد، یا اینکه ارز مبادلهای آن حذف شود و هیچ مشکل قوانینی و مقرراتی در این زمینه نداریم. مافیایی وجود ندارد اما با همه این اوصاف، رئیس اتحادیه فروشندگان کاغذ و مقوا علاوه بر افزایش نرخ جهانی و نوسانات قیمتی ارز آزاد و مبادلهای، دلیل دیگری را برای گرانی کاغذ عنوان کرده است. سیدحسین میرباقری مهرآبادی به ایسنا گفت: در ماههای گذشته شاید شاهد گرانی ۲۰ تا ۲۵ درصدی نرخ کاغذ در بازارهای جهانی بودهایم که عمدهترین دلیل این تغییر را میتوان در تعطیلی برخی کارخانههای تاثیرگذار تولید کاغذ در چین دانست، چراکه در ماههای اخیر، این کارخانهها به دلایلی مانند مسائل زیستمحیطی تعطیل شدهاند و حال اگر این کارخانهها بار دیگر آغاز به کار کنند، طبیعی است که بخشی از این تورم قابلجبران خواهد بود و شاهد کاهش دوباره قیمتها خواهیم بود. وی ادامه داد: کاغذ نرخ مناسبی دارد و افزایش رخداده در نرخ آن، ناشی از افزایش نرخ جهانی این محصول است و هیچگونه احتکار و مافیایی در این بخش نداریم. مدتی بود بحث تخصیص ارز آزاد بهجای ارز مبادلهای مطرح میشد که همین امر موجب نوعی تنش در بازار کاغذ شد. البته اکنون قیمتها به حالت خوبی درآمده و از روزهای تنش فاصله گرفتهایم. صنعت کاغذ در داخل باید به سمت این برود که با وجود تعرفه کنونی، خود را تقویت و رقابتپذیر کند، چراکه نمیتواند برای همیشه پشت دیوار تعرفهای پنهان شود. اگر نمیتوانیم داخل مرزهای خودمان رقابت کنیم، پس چه داعیهای داریم برای صادرات که میخواهیم در سطح بینالمللی با وجود تعرفهها و هزینه حملونقل و تبلیغات و بازاریابی بالا، رقابت کنیم؟ بیشک تعرفهها دیوار امنی برای تولیدکنندگان داخلی ایجاد میکنند که با هر قیمتی که بخواهند محصول خود را در بازار ۸۰ میلیون نفری ایران بفروشند؛ پس چه بازاری بهتر از همینجا؟ همین میشود که با شرایط قدیمی و بهروز نشده همچنان تولید میکنند که فقط برای مصرفکننده داخلی اجبار باشد و بس. هرچند هزینههای سربار تولید مانند هزینههای تحمیلشده از سوی بانک و مالیاتیها و تامین اجتماعی، توان تولیدکننده داخلی را کاهش میدهد و تولیدکننده مجبور است قیمتها را افزایش دهد، اما اگر بخواهد روزی به جهانی شدن بیندیشد، زمین میخورد. بنابراین همچنان نیاز به دیوار تعرفهای خواهد داشت که هیچ کمکی برایش نخواهد بود. نگاه تولیدی را فراتر از داخل ببریم معاون سازمان توسعه تجارت نگاه متفاوتی به داستان «کاغذ» دارد. محمدرضا مودودی به «گسترشتجارت» گفت: بسیاری از صنایع ایران در دهه ۶۰ و ۷۰ با نگاه به خودکفایی محلی ایجاد شدند و هدف اصلی آنها این بود که خوداتکایی را براساس نیاز منطقهای- شهر، استان یا کشور- دنبال کنند. بر همین اساس با بخش زیادی از واحدهای صنعتی کوچک که توان رقابت ندارند، روبهرو هستیم. صنعت کاغذ نیز یکی از همین صنایع است. وی با تاکید بر اینکه باید نگاهمان را توسعه دهیم، ادامه داد: از سوی دیگر ما به صادرات نیاز داریم و یکی از اصلیترین مولفههای آن نیز بستهبندی است که باید با کاغذهای مرغوب انجام شود. بنابراین این موضوع، مطالبه بخش خصوصی تولیدکننده است، اما چون واحدهای ما کوچک و کمتوان هستند، نمیتوانند کالای با کیفیت رقابتی تولید کنند که البته خودشان با مشکل مهم نرخ تمامشده بالا هم رودررو هستند. به گفته مودودی، در این میان صادرکنندگان بخش خصوصی نیز معتقدند برای صادرات بیش از این کالا را گران نکنیم، بنابراین کاغذ وارداتی را برای محصولات صادراتی استفاده کنیم تا رقابتپذیرتر باشیم. اما این موضوع مورد اعتراض بخش تولیدکننده کاغذ داخلی است که میگویند با وجود تولید داخلی نیازی به واردات نباید باشد. معاون سازمان توسعه تجارت با بیان اینکه در اینجا با تناقض روبهرو هستیم، اظهار میکند: آیا باید از تولید داخل حمایت کنیم که در این صورت کالای کمکیفیتتر و گرانتری نصیبمان میشود، یا اینکه باید برای رقابت در بازارهای جهانی از محصولات خارجی باکیفیتتر و ارزانتر از داخلی استفاده کنیم که اگر نگاه صادراتی باشد، باید اجازه دهیم ورود موقت شکل بگیرد تا تولیدات صادراتی هم انجام شود.
