نشست فعالیتهای داوطلبانه در حوزه گردشگری ۲۱ آذر، آخرین روز از هفته فعالیتهای داوطلبانه در ستاد توانافزایی سازمانهای مردمنهاد شهر تهران برگزار شد.
این نشست در قالب دو کارگاه تخصصی به بررسی چرایی و چگونگی فعالیتهای داوطلبانه در صنعت گردشگری پرداخت. در این نشست حسن خلیلآبادی، رئیس کمیته میراث فرهنگی و گردشگری شورای شهر تهران هنسا قادری دبیر کمیته متناظر استانداردهای گردشگری و خدمات وابسته و محمدحسن کرمانی رئیس پیشین اتحادیه آژانسهای مسافرتی حضور داشتند و در کارگاههای تخصصی به سخنرانی پرداختند. به گفته خلیلآبادی؛ تهران باید از گردشگری درآمدزایی کند، نه از ساختوساز. کرمانی، رئیس پیشین اتحادیه آژانسهای مسافرتی با انتقاد از برخی مسائل گفت: تا زمانی که نگاه داوطلبانه مشخص نشود، نمیتواند نقشی در توسعه گردشگری داشته باشد. میتوانیم ۱۰۰ صفحه مطلب درباره فعالیتهای داوطلبانه ارائه دهیم و نشستها و همایشهای پیدرپی برگزار کنیم، اما این خر لنگ (گردشگری) در گل مانده و این همایشها هیچ کمکی به این صنعت نمیکنند. او افزود: این داوطلبی از نوع داوطلبی رایگان نیست و باید تعریف شود که در گردشگری منظور ما از فعالیتهای داوطلبانه چیست؟ نشست فعالیتهای داوطلبانه در حوزه گردشگری با بینظمی بسیار پس از ۴۵ دقیقه تاخیر آغاز شد. در ابتدا بهروز سبط رسول مستندساز، به معرفی مستند داستانی خود پرداخت که درباره گردشگری ایران بود و در بسیاری از کشورهای دنیا نمایش داده شده و در جشنوارههای بینالمللی شرکت کرده بود. اما این مستند که دارای ۲۴ جایزه بینالمللی بود، به دلیل نقص فنی در سالن همایش نمایش داده نشد! در نشست فعالیتهای داوطلبانه در حوزه گردشگری بابک مغازهای به عنوان مدیر کارگاههای تخصصی به برگزاری جلسه پرسش و پاسخ پرداخت. علیرضا زمانی، فعال گردشگری در خصوص مفهوم فعالیتهای داوطلبانه در گردشگری، گفت: گردشگری یک سبک زندگی است و اکوتوریسم به معنای سفر مسئولانه به طبیعت است. بسیاری از سفرها با هدف فعالیتهای بشردوستانه رخ میدهند، اما سفر کردن در سبد کالای مردم قرار ندارد!
۹۰۰ تشکل خصوصی در عرض ۳ سال! همچنین کامران سبزهمیدانی، معاونت دفتر امور مجامع و تشکلهای مردمنهاد سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در این نشست گفت: از دیرباز فعالیتهای داوطلبانه در کشور ما مرسوم بوده و همواره در طول تاریخ شاهد انجام فعالیتهای داوطلبانه و خیرخواهانه از سوی مردم بودهایم. اما امروزه فعالیتهای داوطلبانه به صورت تخصصیتر و در قالب تشکلهای مردمنهاد رخ میدهد. در ۳ سال گذشته ۹۰۰ تشکل خصوصی و مردمنهاد شکل گرفته و برنامهریزیهای مختلفی برای آموزش و ساماندهی این تشکلها انجام شده است. او افزود: ما در سازمان تسهیلکننده فعالیتهای تشکلها هستیم. در اهداف سازمان کمک به تشکلهای مردمنهاد در دستور کار قرار دارد و کلاسها و دورههای تخصصی برای این تشکلها در حال برگزاری است. به گفته سبزهمیدانی درحالحاضر ۱۸۸ سازمان مردمنهاد در حوزه گردشگری فعالیت میکنند و تشکلهای بسیاری نیز در هر ۳ حوزه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در حال فعالیت هستند. نسبت مستقیم توسعهیافتگی با سمنها سپس حسن خلیلآبادی، رئیس کمیته میراث فرهنگی و گردشگری شورای شهر تهران در ادامه کارگاه نخست گفت: NGO یا سازمانهای مردمنهاد به معنای فعالیتهای غیردولتی، غیرانتفاعی و غیرسیاسی است. از زمانی که انسان به صورت شهری و یا در قالب جمعیتهای بزرگ زندگی خود را ادامه داد، اقدامات رفاهی و امدادی نیز شکل گرفت. این اقدامات در طول تاریخ توسعه یافته و شکل مدرنتری را به خود گرفت. این اقدامات رفاهی در تمامی حوزههای آموزش، بهداشت، گردشگری و میراث فرهنگی انجام میشود. او افزود: به طور کلی کشورهای توسعهیافته تلاش میکنند NGOها را توسعه دهند. حتی میتوان گفت کشوری توسعهیافته است که تعداد NGOها در آن فراوان باشد. در ایران نیز تشکلهای مردمنهاد در فرهنگ ما مرسوم بوده و در قانون اساسی نیز به آن توصیه شده است. ما از NGOهایی که در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری فعالیت میکنند، استقبال و دست همکاری به سوی آنها دراز میکنیم. خلیلآبادی بیان کرد: اگر نیازمند رویکرد توسعه پایدار در گردشگری هستیم، نیاز به جامعه مدنی پویا داریم. اگر نگران کودکان کار، محیطزیست و جذب گردشگران خارجی هستیم، باید خود آستین بالا بزنیم. او با اشاره به لزوم توسعه گردشگری در تهران گفت: شهرداری تهران به جای فروش تراکم باید از توسعه گردشگری در پایتخت درآمدزایی کند. در تاریخ تمدن ایرانی مهماننوازی همواره مرسوم بوده است. بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا همچون لندن و رم از صنعت گردشگری درآمدزایی میکنند، نه از ساختوساز. جامعه توسعهیافته، جامعه مدنی پویا دارد ایثار خدادادی، مشاور و مدرس سازمانهای مردمنهاد و منابع انسانی در ادامه گفت: امروزه دنیا به سوی خصوصیسازی در حرکت است، اما بخش خصوصی یا سرمایهدار جامعه اگر حفاظت از محیطزیست را به سود خود نبیند، اهمیتی به آن نمیدهد. بنابراین سازمانهای سوم یعنی تشکلهای مردمنهاد با ماهیت داوطلبانه مطرح میشوند. این سازمانها به این دلیل مطرح هستند که از سوی مردم برای مردم اقدامات رفاهی، اجتماعی مانند حفاظت از محیطزیست را انجام میدهند. او افزود: به طور کلی در کشورهای مختلف مهمترین ملاک توسعهیافتگی، پویایی جامعه مدنی است. امروزه توسعه به معنای مشارکت مردم در سرنوشت خویش است. قدرت مطالبهگری، میزان تاثیرگذاری در قانون، خیریهها، NGOها، سندیکاها و احزاب بیانگر توسعهیافتگی و مدنیت در جوامع مختلف هستند. داوطلبان در نقش تسهیلگران سپس کارگاه دوم با حضور جمعی متفاوت از کارشناسان و متخصصان آغاز شد. در ابتدای این کارگاه مغازهای درباره نقش فعالیتهای داوطلبانه در توانمندسازی جامعه محلی پرسید که نیما آذری، مدیر موسسه آوای طبیعت پایدار در پاسخ گفت: در فعالیتهای داوطلبانه، مهمترین امر، انگیزه داوطلبان است. عدهای با انگیزههای شخصی مبادرت به فعالیتهای داوطلبانه میکنند و گروهی برای کسب تجربه. این انگیزهها میتوانند فعالیتهای فرهنگی، کمک به محیطزیست و یا ایجاد ارزش افزوده باشند، اما به طور کلی باید برای جوامع محلی منفعتی به همراه داشته باشند. او افزود: داوطلبان نقش تسهیلگر را ایفا میکنند و در بخش نرمافزاری گردشگری نقش موثری دارند. در بسیاری از حوزههای گردشگری، نرمافزار بسیار مهمتر از سختافزار است. به عنوان نمونه اکوتوریسم یک حوزه نرمافزاری است. در این حوزه نباید ساختوساز شود و به سختافزار نیازی ندارد، بلکه فعالیتهای داوطلبانه بهترین اقدام برای توسعه این حوزه به شمار میرود. گردشگری در کشور رسمیت ندارد سپس محمدحسن کرمانی، رئیس پیشین اتحادیه آژانسهای مسافرتی گفت: تا زمانی که مفهوم فعالیتهای داوطلبانه مشخص نشود، نمیتواند نقشی در توسعه گردشگری داشته باشد. میتوانیم ۱۰۰ صفحه مطلب درباره فعالیتهای داوطلبانه ارائه دهیم و نشستها و همایشهای پیدرپی برگزار کنیم، اما این خر لنگ (گردشگری) در گل مانده و این همایشها هیچ کمکی به این صنعت نمیکنند. او افزود: این داوطلبی از نوع داوطلبی رایگان نیست و باید تعریف شود که در گردشگری منظور ما از فعالیتهای داوطلبانه چیست؟ فعالیتهای داوطلبانه در گردشگری مانند امدادگرانی که در زلزله کرمانشاه به کمک مردم شتافتند، نیست. اگر قرار است گردشگری داوطلبانه راهاندازی شود، باید برنامههایی برای آن تدوین شود تا مشخص شود که داوطلبان قرار است در گردشگری چه فعالیتهایی انجام دهند؟ باید تعریف جدیدی برای این فعالیتها انجام شود. گردشگری داوطلبانه را باید تعریف کنیم. در حوزه اقتصادی و کاری نباید توقع فعالیتهای رایگان داشته باشیم، چراکه عملی نخواهد شد. داوطلبان باید بدانند برای چه کاری جذب میشوند. کرمانی در ادامه بیان کرد: آنچه مهم است و خر لنگ در آن گرفتار است، اصل مقوله گردشگری است که بسیار مهمتر از فعالیتهای داوطلبانه است. گردشگری در کشور رسمیت ندارد. اگر میخواهیم کار عملیاتی کنیم، نمیتوانیم به شکل آزمایشگاهی با آن رفتار کنیم. مادامی که تنافر (فرار دوجانبه) بین صنعت گردشگری و ایدئولوژی حاکم وجود دارد، گردشگری امکان رشد نخواهد داشت. به این دلیل که همواره با تعارف با یکدیگر صحبت میکنیم، این خر را لنگ نگه داشتهایم. فضای گفتوگو را بستهایم و میترسیم حرف بزنیم و زمانی که حرف میزنیم نیز برای یکدیگر ایجاد مزاحمت میکنیم. گردشگری مساوی است با جامعه آزاد. این فعال گردشگری تاکید کرد: دنیای امروز بسیار کوچک شده است. ممکن است همین همایش از طریق شبکههای مجازی پخش شده باشد، بنابراین زمانی که حرف نسنجیده میزنیم، در عملیات نمیتوان موفق بود. در عملیات باید بتوانید سیستم را اداره و پول تولید کنید. دستگاهی ادعا میکند ظرف ۳ سال ۹۰۰ تشکل راه انداخته، یعنی روزی یک تشکل. آیا این توسعه است؟ ۹۰۰ تشکل حرف خود را میزنند و نهاد متولی نیز کار خود را میکند. او گفت: مادام که همه چیز در اختیار دولت است، نه فعالیتهای داوطلبانه و نه تشکلهای خصوصی و NGOها نمیتوانند کمکی به توسعه گردشگری و کشور کنند. در کشورهایی که تشکلهای خصوصی فعالیتهای بسیاری انجام میدهند و فعالیتهای داوطلبانه در توسعه نقش دارند، دولت شبحی بیش نیست، در خدمت مردم بوده و بسیار کوچک است، اما در کشورهایی که دولتها در فرم سنتی ۱۰۰ سال پیش قرار دارند، همه چیز در اختیار دولت است. کرمانی اظهار کرد: گردشگری صنعت ابداعی ما نیست که کسی بخواهد بگوید ما میخواهیم گردشگری را بومیسازی کنیم. ما با لغات وقت مردم را تلف میکنیم. تدوین استانداردها در لندن هنسا قادری، دبیر کمیته متناظر استانداردهای گردشگری و خدمات وابسته در ادامه این نشست گفت: ما فعالیتهای استانداردسازی خود را زیر نظر سازمان ملی استاندارد کشور انجام میدهیم. تلاش میکنیم در تدوین استانداردها از نظرات تمامی تشکلها، فعالان بخش خصوصی و گردشگران استفاده و از آنها نظرسنجی کنیم. کمیته ما زیر نظر کمیته ایزو ۲۲۸ فعالیت میکند و گروههای مختلف کاری در این کمیته فعالیت میکنند. به عنوان نمونه گروه کاری یک درباره غواصی استانداردسازی میکند و گروه کاری ۱۵ استانداردهای هتلداری را تدوین میکند. یک گروه کاری نیز به تدوین استانداردهای فعالیتهای داوطلبانه در گردشگری میپردازد که بهزودی در لندن جلسهای برگزار شده و پیشنویس اولیه استانداردهای فعالیتهای داوطلبانه در گردشگری در آن رونمایی شده و سپس به کشورهای عضو مانند ایران ارسال میشود.
