علی جعفری پنجی / کارشناس پژوهش هنر
حدود ۹۰ سال پیش با ایجاد پالایشگاه نفت در آبادان، شرکت نفت ایران و انگلیس نسبت به ساخت بخشی مسکونی در محله «بریم» اقدام کرد و سنگ بنای ایجاد رادیو نفت آبادان در یکی از خانههای ویلایی یک طبقهای محله «بریم» بنا نهاده شد و حدود ۲۵ سال اخبار و برنامههای رادیویی از این مرکز به خانههای شهروندان آبادانی و برخی از همشهریان و همسایگان جنوبی رسید؛ بنایی که بعد از چند سال کاربری خود را از دست داد و پس از سالهای دفاع مقدس با هدف استفاده دوباره به عنوان رادیو در اختیار صداوسیما قرار گرفت. اکنون پس از گذشت چند سال خبرها حاکی از آن است که ساختمان تاریخی رادیو نفت آبادان هر روز به تخریب نزدیکتر میشود؛ خبری ناخوشایند که باز بیتوجهی به بناهای تاریخی را به رخ میکشد. ساختمان رادیو نفت آبادان که در آن روزگار علاوه بر انعکاس اخبار درونمرزی و برونمرزی مربوط به جنگ، برنامههایی را برای فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی برگزار میکرد، متعلق به شرکت نفت است و پس از جنگ تحمیلی و با هدف اجرایی شدن قانون انحصاری صداوسیما بار دیگر در اختیار صداوسیمای آبادان گذاشته شد. اما پس از چند سال این مکان تعطیل شد و اکنون بیش از ۲۰ سال است که این تعطیلی ادامه دارد. به نظر میرسد وزارت نفت امتیاز کاربری این بنا را به صداوسیما واگذار کرده و اکنون با توجه به بیاستفاده ماندن این بنا در طول ۲۰ سال گذشته، درخواست بازگرداندن ساختمان از سوی شرکت ملی نفت مطرح شده و کار به شکایت و شورای حل اختلاف در ریاستجمهوری رسیده است. جدای از اختلافات حقوقی شرکت ملی نفت و صداوسیما؛ احیا، مرمت و بازسازی بناهای تاریخی از این دست میتواند دستکم این دست از فضاها را به موزهای فرهنگی تبدیل کند که وظیفه انتقال بخشی از تاریخ کشور را بر عهده دارند. این در حالی است که حتی میتوان در گامی بلندتر نسبت به ثبت این بناهای تاریخی در فهرست آثار ملی نیز اقدام کرد. در این صورت میتوان با حفظ و ثبت این بناها نسبت به جلوگیری از تغییر وضعیت بافت، اصول حفاظت از بنا را نیز اجرایی کرد. چنانچه امروز «رادیو آبادان» نیز میتواند تنها «بافت ارزشمند» تلقی نشده و به جرگه فهرست آثار ملی اضافه شود؛ وظیفهای که بر عهده اداره موزههای شرکت نفت است تا در راستای حفظ و ثبت این بنا اقدام کرده و برای جلوگیری از تغییر وضعیت بافت، نسبت به اصول حفاظت از بنا اقدامات جدی به انجام رساند. در این بین انتشار خبر خطر تخریب ساختمان تاریخی رادیو نفت آبادان بهانهای بود برای تکرار این واقعیت که «هوای آثار و بناهای تاریخی»کشورمان را بیشتر داشته باشیم؛ بناهایی که بخشی از حافظه تاریخی و نوستالژیک کشور است و میتوان با بهرهگیری از این مزیت، بخشی از تاریخ معاصر را به نسلهای بعدی انتقال داد؛ الزامی که هم حق نسل جوان و آینده ایرانزمین است و هم وظیفه ما. چنانچه وظیفه نیاکان ما نیز بوده و امروز بر ما است تا از این آثار ارزشمند بهدرستی محافظت کنیم.
