در این موضوع تردیدی نیست که در اقتصاد بانکمحور ما، نقش نظام بانکی در توسعه و رونق اقتصادی بسیار پررنگ است، بهعبارتی میتوان گفت بانکها موتور محرک اقتصاد کشور تلقی میشوند و اگر این بخش فعالیتش را بهخوبی انجام ندهد، بخش اقتصادی دچار اختلال میشود.
به گزارش پایگاه خبری گسترش؛ روزنامه گسترش تجارت نوشت:با توجه به همین موضوع هم، زمانی که بانکهای خصوصی وارد عرصه بانکداری شدند و بر تعداد بانکها و شعبشان هر روز افزوده میشد، این باور بهوجود آمد که با افزایش تعداد بانکهای کشور و افزایش نقششان در اقتصاد، زمینه رشد و توسعه بیشتر بخشهای اقتصادی فراهم شود. اما در این مدت نهتنها از مشکلات اقتصادی کاسته نشد، بلکه نظام بانکی کشور نیز خود با مشکلات زیادی روبهرو شد که خود نیازمند راه علاج برای بهبود وضعیتش است؛ مشکلات و چالشهایی همچون تنگنای اعتباری، انجماد داراییها، افزایش مطالبات معوق بانکی و... که باعث شده کارایی و عملکرد بانکها دچار اختلال شود. این وضعیت زمانی حادتر شد که موسسههای مالی و اعتباری غیرمجاز نیز پا به عرصه بازار پولی کشور گذاشتند و دامنه فعالیتشان را توسعه دادند. موازیکاری این موسسهها با بانکها در نهایت زمینه رقابت ناسالم و حرکت بانکها به سمت بنگاهداری را فراهم کرد و این امر عاملی شد برای کاهش بازدهی و ناکارآمدی بانکها در حوزههای اقتصادی؛ این شرایط کنونی اقتصاد ایران است؛ وضعیتی که بانک مرکزی را به این فکر واداشته که شاید اقتصاد ایران نیازی به این تعداد بانک و موسسه مالی ندارد و در همین راستا ضمن ساماندهی موسسههای غیرمجاز، موضوع ادغام بانکها را در دستور کار قرار داده است. زمزمه ادغام بانکها در حالی مدتی است مطرح شده که براساس تجربه سایر کشورها، این سیاست اصلیترین روش برای بازسازی ساختارهای بانکی و نهادهای مالی است و میتواند ضمن افزایش بهرهوری در نظام بانکی، باعث افزایش توانگری مالی بانکها و صرفهجویی در هزینههایشان شود؛ موضوعاتی که رئیس کل بانک مرکزی نیز آنها را بهعنوان اهداف اصلی اجرای این سیاست عنوان کرده است. اهداف بانک مرکزی از ادغام ولیالله سیف، رئیسکل بانک مرکزی با عنوان کردن این موضوع که هدف از ادغام بانکها افزایش توانگری مالی است، تصریح کرد: اصلاح نظام بانکی یک پروژه جدی نهتنها در بانک مرکزی ، بلکه در سایر دستگاههای ذیربط همچون وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان برنامه و بودجه، جزو اولویتهای ما است. وی ادامه داد: ما معیارهایی را برای بانکها مشخص میکنیم که معیارهای حداقلی است و باید به آن برسند. رئیسکل بانک مرکزی تصریح کرد: ممکن است برخی بانکها به این نتیجه برسند که ترجیحشان باشد تا ادغام شوند و بانک مرکزی هم آنها را تشویق خواهد کرد. به گفته سیف این یکی از روشهای نزدیک شدن صورتهای مالی بانکهای ایرانی به استانداردهای روز دنیا است. رئیسکل بانک مرکزی معتقد است؛ وقتی بانکها با یکدیگر ادغام میشوند، صرفهجویی قابل توجهی برای آنها بههمراه خواهد داشت، چراکه نرخ تمامشده و هزینه خدمات آنها کاهش مییابد و از سوی دیگر برخی از هزینههای دیگر از جمله هزینههای مربوط به شعب کاهش مییابد، چراکه وقتی دو بانک با یکدیگر ادغام شوند، دیگر دلیلی برای وجود دو شعبه از آن در یک خیابان وجود ندارد و در این حالت میتوانند یکی از شعب را تعطیل کنند و آن را در جای دیگری توسعه دهند. اما آیا اجرای این سیاست میتواند باعث تحقق اهداف مد نظر بانک مرکزی شود؟ در این رابطه کارشناسان با مثبت ارزیابی کردن موضوع کوچکسازی بازار پولی کشور، بر افزایش کارآمدی، بهرهوری و توانگری مالی بانکها تاکید میکنند و بر این باورند که اگر این سیاست بهدرستی عملیاتی شود، میتواند آثار مثبتی بر بخش اقتصادی کشور نیز داشته باشد. افزایش بهرهوری حتمی است علیرضا امینی، از کارشناسان حوزه اقتصادی نیز در این باره در گفتوگو با «گسترشتجارت» با بیان اینکه ادغام بانکها از آنجایی که باعث افزایش مقیاس تولید خدمات در بانکها میشود، به ارتقای بهرهوری در بانکها منجر خواهد شد و این موضوع مثبت و دارای اهمیت است، افزود: بررسیها نشان داده است که با افزایش مقیاس تولید خدمت در بانکها، بهرهوری کل عوامل افزایش معناداری پیدا میکند و در این موضوع شکی نیست. او ادامه داد: با توجه به اینکه هزینههای ثابت در بانکها بالا است، بهتر است از این هزینهها استفاده بهینهتری شود که این موضوع با بزرگ شدن مقیاس تولید امکانپذیر است، چون باعث میشود هزینههای ثابت سرشکن شود و در نهایت نرخ تمامشده خدمات کاهش یابد و از سوی دیگر بهرهوری بالا برود. وی با بیان اینکه از این جهت این سیاست قابل دفاع است و اگر اجرایی شود، میتواند مزیتهای زیادی را با خود همراه کند، افزود: بهویژه در رابطه با بانکهایی که مقیاس تولیدشان بسیار کوچک است و از سودآوری بسیار پایینی برخوردارند. در این شرایط بهطور حتم با ادغام برخی از بانکهای کوچک و موسسههای مالی کوچک در بانکها میتوان به افزایش کارایی و بهرهوری این بانکها کمک کرد. این کارشناس در ادامه صحبتهایش هرچند بالا بودن تعداد بانکها را باعث ایجاد رقابت دانست، اما تاکید کرد که این امر در رابطه با بانکهای کوچک شاید نتواند چندان مصداق داشته باشد. به اعتقاد وی؛ رقابت زمانی افزایش مییابد که ما دارای تعداد زیادی بانک بزرگ، توانمند و با کارایی بالا باشیم که اندازه مقیاس کار و خدماتی که ارائه میدهند، بزرگ باشد. به گفته امینی؛ درحالحاضر ساختار بانکی ما چندان کارآمد نبوده و فضای رقابتی مناسبی بر آن حاکم نیست. نظارت کافی بر بخش بانکی نمیشود و اختیار عمل لازم را در فعالیتهایش ندارد که بتواند تشویق ننده نوآوری در این بخش باشد. درحالحاضر شرایط بهگونهای است که بانکها بیشتر به فکر منافع کوتاهمدت خود هستند، تا اصلاح ساختارشان در بلندمدت. از این رو با توجه به نابسامانی که در نظام بانکی کشور وجود دارد، به نظر میرسد ادغام بانکها میتواند راهکار مناسب در راستای ارتقای بهرهروی و افزایش توانگری بانکها باشد. ادغام میتواند یک شیوه کارآمد باشد آلبرت بغزیان، از دیگر کارشناسان حوزه اقتصادی نیز در این باره در گفتوگو با «گسترشتجارت» با بیان اینکه ادغام بانکها میتواند باعث افزایش بهرهوری، کاهش نرخ تمامشده پول در بانکها و افزایش توانایی مالی بانکها شود، افزود: اگر بخواهیم به موضوع ادغام بانکها از این جهت نگاه کنیم، بهطور حتم سیاست خوبی است که میتواند آثار مثبتی به همراه داشته باشد، اما در کنار این موضوع باید در این فرآیند، از مدیران و افراد توانمند و متخصص بهره بیشتری گرفت، تا باعث کارآمدی و ارتقای نظام بانکی در کشور شود. او با بیان اینکه درحالحاضر برخی از بانکها هستند که دارای هزینه پایینی هستند، اما از سوی دیگر مطالبات معوقشان بالا است که این ادغام میتواند این نسبتها را بهبود دهد، افزود: اگر قرار است از بابت ادغامها بانک بزرگ و قدرتمندی ایجاد شود و تاثیر فعالیت اینگونه بانکها نیز در بخشهای مختلف اقتصاد احساس شود، به نظر میرسد که در این فرآیند باید اقداماتی از جهت افزایش نظارت، تغییر نگاه و رویکردها و مواردی از این دست انجام شود، چون در غیر این صورت باز هم شرایط فعلی را شاهد خواهیم بود. به گفته این کارشناس؛ به نظر میرسد که ابتدا باید هدف اصلی ادغامها مشخص شود، تا در نهایت نتیجهای که انتظار میرود، محقق شود. اگر بانکها با هدف بهبود کارایی، کاهش هزینهها و اثرگذاری بیشتر در اقتصاد قرار است با یکدیگر ادغام شوند، دیگر نباید شاهد سودهای بالا در نظام بانکی کشور باشیم و این موضوع باید در این فرآیند رعایت شود. به گفته وی؛ ادغام باید یک شیوه جدید و کارآمد در نظام بانکی تلقی شود، نه اینکه در نهایت به عنوان یک سیاست کوتاهمدت از آن یاد شود و تحقق این هدف نیازمند نظارت بیشتر بانک مرکزی و همکاری بیشتر بانکها است.
