امیر مهرزاد - روزنامهنگار
ایران پس از تحریمها تلاش کرد، از برجام بهعنوان بازوی حمایتی در گسترش روابط نفتی و گازی در منطقه استفاده کند. در این راستا، تاکنون مذاکرات بسیاری شده و برخی قراردادها و تفاهمنامهها نیز به امضا رسیده است. در این بین آنچه برای ایران از اهمیت ویژهای برخوردار است، تاثیر این همکاریها بر رفتار کشورهایی است که ترجیح میدادند ایران در شرایط تحریمی باقی بماند یا دوباره به آن شرایط بازگردد. توسعه و گسترش همکاری با کشورهای خارجی و بهویژه کشورهای منطقه باعث میشود، تراز تجاری ایران در حوزه انرژی افزایش یابد. این رفتار در عرصه بینالملل، نیاز کشورهای همسایه را به ایران افزایش میدهد و میتواند در نقش مانع بزرگی برای اعمال فشارهای اقتصادی یا سیاسی به ایران ظاهر شود. پیش از تحریمها ایران به ترکیه صادرات گاز داشت و خط لولهای برای این فعالیت ساخته شده بود. زمانی که قدرتهای جهانی اقتصاد ایران را با استفاده از سیاستهای تحریمی به محاق بردند، قرارداد صادرات گاز به ترکیه پابرجا ماند و نتوانستند آن را با چالشی روبهرو کنند. دلیل اصلی این موضوع تاثیری است که انرژی بر اقتصاد کشورها دارد که اگر در قالب گاز طبیعی باشد، موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند. زمانی که خط انتقال گاز به بهرهبرداری میرسد، در کشور مقصد، مشاغل مستقیم و غیرمستقیم بسیاری تشکیل میشود. در این شرایط کشورها حاضر نیستند، به دلیل سیاست کشورهایی مانند امریکا قطع همکاری کنند. همچنین زمانی که این روابط به توسعه مناسبی دست یابند، قدرتهای جهانی هم نمیتوانند بهراحتی اقدامی برای فشارهای اقتصادی و سیاسی در طراحی و اجرا کنند. ایران در آخرین اقدام برای توسعه روابط نفتی و گازی در منطقه، با طرف عراقی برای سوآپ نفت کرکوک وارد مذاکره شد و مقامات ایرانی اعلام کردند مراحل پایانی مذاکرات در حال پیگیری است. این تفاهمنامه ازجمله موضوعهایی است که در گامهای نخست، اولویت اقتصادی ایران نبوده و دو کشور تلاش میکنند سطح روابط خود را افزایش دهند. سوآپ نفت کرکوک در ایران نخست از طریق زمینی و به صورت آزمایشی (پایلوت) انجام میشود. درصورتیکه ایران بتواند با ایجاد برخی تغییرات در پالایشگاهها از نفت خام کرکوک استفاده کند و نفت مشابه را از طریق بندر خارک به جنوب عراق تحویل دهد، میتوان برای توسعه این روابط و ایجاد خطوط انتقال اقدام کرد.
