عبداله ناظر فصیحی / دبیر میز شیرینی، شکلات و فرآوردههای غلات سازمان توسعه تجارت
پس از کاهش تقاضا و در نتیجه کاهش ارزش تجارت جهانی شیرینی و شکلات در سال ۹۴-۱۳۹۳ سال گذشته ارزش صادرات و واردات شیرینی و شکلات به ترتیب با رشد ۲/۸ و ۱/۴ درصد همراه بود که بخشی از آن به نوآوری و روشهای خلاقانه در متعادل کردن بازار عرضه و تقاضای جهانی مرتبط است. بازارهای عمده صادراتی شیرینی و شکلات ایران در ۱۷ سال گذشته عراق، افغانستان، تاجیکستان، ترکمنستان و پاکستان بوده است. بیش از ۵۰ درصد شیرینی و شکلات ایران به بازار عراق و بخش قابل توجهی نیز به افغانستان صادر میشود. باوجود اینکه برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا جزو بازارهای صادراتی شیرینی و شکلات ایران بودهاند متاسفانه سهم ناچیزی از صادرات این محصولات را به خود اختصاص دادهاند. رشد ارزشی و وزنی صادرات شیرینی و شکلات ایران بیانگر ظرفیت فعال و توانمندی بنگاههای تولیدی-صادراتی این حوزه است. در سال گذشته میلادی سهم صادرات شیرینی و شکلات ایران با ارزش ۵۷۳. ۸ میلیون دلار در جهان ۰. ۵ درصد بوده است. ایران در بین صادرکنندگان شیرینی و شکلات جهان رتبه ۳۴، در آسیا ۱۲ و در خاور میانه رتبه ۳ را دارد همچنین در اتحادیه اروپا ۱۱ کشور شامل آلمان، هلند، بلژیک، فرانسه، ایتالیا، لهستان، ایرلند، اسپانیا، دانمارک، اتریش و جمهوری چک از لحاظ ارزشی، صادرات بالاتری نسبت به ایران داشتهاند. بهرهمندی از تجربه کشورهای موفق در صادرات شیرینی و شکلات میتواند کمک بسزایی در توسعه صادرات به اتحادیه اروپا داشته باشد. تجربه آلمان بزرگترین صادرکننده شکلات جهان و سوئیس یکی از کشورهای صاحبنام در صنعت شکلات نشان میدهد که یک نهاد واحد بهعنوان تنها سازمان تخصصی مرتبط با صنعت شکلات در هریک از این دو کشور بر تولید، تجارت، حمایت از مالکیت معنوی و... نظارت دارد. در ایران نیز انجمن صنفی صنایع بیسکویت، شیرینی و شکلات بهعنوان تشکل تخصصی در تولید و صادرات این صنعت فعال است. صادرات شیرینی و شکلات ایران به جهان در سال ۱۳۹۵ حدود ۵۷۴ میلیون دلار بوده که از این میزان حدود ۷/۵میلیون دلار (۱/۳درصد) به اتحادیه اروپا اختصاص داشته است. باوجود اینکه تراز تجاری شیرینی و شکلات ایران همواره مثبت بوده اما برای بازار اتحادیه اروپا به دلیل اینکه بزرگترین بازار صادراتی شکلات جهان است، این تراز برای بیشتر کشورهای آن بازار منفی است. به عبارت دیگر میزان واردات شیرینی و شکلات ایران از اتحادیه اروپا بیشتر از واردات از سایر نقاط جهان است. صادرات شیرینی و شکلات اتحادیه اروپا به ایران بیشتر از واردات این محصولات از کشورمان است اما در بررسی راهکارهای افزایش سهم صادرات شیرینی و شکلات به بازار اتحادیه اروپا، روشها و استراتژیهای متعددی باید مورد مطالعه قرار گیرد تا روش ورود به هر بازار شناسایی شود و سپس کشور یا کشورهای مدنظر برای ورود یا توسعه صادرات مورد توجه بیشتر قرار گیرد. برنامهریزی برای هر کشور با کشور دیگر متفاوت است؛ هرچند قوانین تجارت آزاد بین کشورهای عضو اتحادیه اروپا باعث میشود تا پس از ورود و تثبیت در یک بازار بتوان به سایر کشورهای عضو نیز صادرات هدفمند و با برنامهریزی دقیق داشت. به عبارت دیگر باید روی برخی بازارها به عنوان یک هاب صادراتی سرمایهگذاری کرد و بیشتر واحدهای تولیدی-صادراتی تمرکز خود را بر آن بازار حفظ کنند سپس وارد سایر بازارهای عضو اتحادیه اروپا شوند. در این میان، راهکارهایی نیز پیشنهاد میشود که برای افزایش سهم صادرات شیرینی و شکلات به تفکیک هر کشور اروپایی اگر مورد استفاده قرارگیرد موثر واقع خواهد شد. تهیه چند بسته حمایتی به منظور صادرات برای گروههای مختلف مانند شرکتهای صادرکننده بزرگ، کوچک و متوسط و حتی استارتآپها با برنامهریزی برای هر گروه از جمله پیشنهادات در افزایش صادرات شیرینی و شکلات ایران به اتحادیه اروپاست. باتوجه به حضور صادرکنندگان نمونه و بزرگ در صنعت شیرینی و شکلات و سهم از بازارهای فعلی میتوان گفت از تجربه و استراتژی خاص برخوردارند. همچنین در برنامه مربوط به استارتآپها هدف آن است که ظرفیت و کیفیت محصولات تولیدی مطابق نیاز و استانداردهای مورد نظر اتحادیه اروپا شود؛ همچنین پس از اینکه استارتآپها رشد کردند و به ظرفیت مورد نظر رسیدند باید به صادرکنندگان بزرگ کمک کنند و در پایان در قالب یک گروه بزرگ و قدرتمند بتوانند تحت برندهای قدرتمند محصولات خود را به بازارهای صادراتی عرضه کنند.
