در تعطیلات هفته آخر آبان به جای شمال، کرمانشاه مقصد سفر بود! سفری که در قالب سفرهای گردشگری بهعنوان گردشگری سیاه از آن یاد میشود.
به گزارش پایگاه خبری گسترش ؛ روزنامه گسترش تجارت نوشت: شاید با خود بگویید چگونه ممکن است مردم به گردشگری سیاه علاقهمند باشند و به مناطق جنگزده، سیلزده و یا زلزلهزده سفر کنند؟ پاسخ بسیار ساده است؛ کنجکاوی. دلیل سفر بسیاری از مردم در هنگام زلزله کرمانشاه به مناطق زلزلهزده، کنجکاوی است. اگرچه این کنجکاوی با دلسوزی و انساندوستی همراه بوده، اما سفر آنها به مناطق ویرانشده از زلزله نهتنها کمکی به مردم مصیبتدیده نکرد، بلکه در امدادرسانی به آنها مشکلاتی را ایجاد کرد. به عقیده بسیاری از کارشناسان گردشگری، انگیزه اصلی از سفر مردم به مناطق زلزلهزده هیجان ناشی از مشاهده حادثهای طبیعی بود که فضای شهر را دچار دگرگونی کرده بود، چراکه اگر انگیزه آنها از سفر به کرمانشاه کمک بود، باید از سفر به این مناطق خودداری میکردند. امدادگرانی که در کرمانشاه حضور داشتند، عنوان میکنند که ترافیک سنگین جادهای موجب شد امدادرسانی با مشکلات و تاخیر بسیاری همراه شود. از سوی دیگر بخشی از آب معدنی، غذا، سوله و چادرهایی که برای زلزلهزدگان اختصاص یافته بود، از سوی گردشگران مصرف میشد و به ناچار برخی از گردشگرانی که به این منطقه سفر کرده بودند، بیشتر مصرفکننده بودند تا کمکرسان. به طور کلی امدادرسانی یک تخصص است و بهویژه در مواقع بروز مصیبت باید مددکارانی که چگونگی برخورد با مردم مصیبتزده را میدانند، در منطقه حضور یابند. در چند سال گذشته نوعی از گردشگری در دنیا رواج یافته که هدف گردشگران از پرداختن به آن، تفریح و خوشگذرانی نیست، بلکه آنها مکانهایی را برای گردش انتخاب میکنند که چندان خوشایند نیست و حتی گاهی گردشگران را به غم فرو میبرد! با توجه به افزایش و متنوع شدن گونههای گردشگری در جهان، از دهه ۱۳۷۰شمسی، گونه جدیدی با عنوان «گردشگری سیاه» (Dark Tourism) به گونههای رایج گردشگری افزوده شد، در حالی که بخش گستردهای از مطالعات پیشینه گردشگری پیرامون بازاریابی، مصرف و عرضه مقاصد تفریحی، شاد و سرگرمکننده گردشگری است. برخی از پژوهشگران و نویسندگان گردشگری، در جستوجوی آنتیتزهای تراژدی، مرگ و جنگ هستند. این نوع از گردشگری، سیاه، تلخ یا غمبار نامیده میشود. در این نوع سفر، گردشگران به دیدن آثار وقایع تلخی مانند شهرهای زلزلهزده، مناطق سیلزده، بازماندگان جنگها و حملات شیمیایی میروند. هدف از این سفر نیز تجسم بحرانهای طبیعی و انسانی در مناطقی است که دچار آسیب و بلا شده و افرادی را به کام مرگ فرو بردهاند. درباره تاریخ شکلگیری این نوع گردشگری، اطلاعات دقیقی در دست نیست. گفته میشود تاریخچه آن به یونان باستان برمیگردد که در آن زمان، مردم به دیدن شهرهای جنگزده میرفتند. یک آمفیتئاتر در رم، از نخستین مناطقی است که گردشگری سیاه در آن شکل گرفت. در قرون وسطی، در این مکان افراد را اعدام میکردند و عدهای برای تماشای آن جمع میشدند. پس از مدتی، این مکان کارکردهای دیگری برای جذب گردشگر پیدا کرد؛ رومیها در استادیومی در محل این آمفیتئاتر، مراسمی برپا میکردند که تماشاگران در آن میتوانستند جنگ میان حیوانات و جنگجویان را تماشا کنند. برخورد با سودجویان در بروز بلایای طبیعی در پی انتشار خبری مبنی بر برگزاری تور به مناطق زلزلهزده با عنوان «گردشگری سیاه در فضای مجازی» مدیرکل اداره میراث فرهنگی استان تهران اعلام کرد: با توجه با اعلام ممنوعیت تردد خودروهای غیرمجاز در مناطق زلزلهزده توسط رئیس پلیس راهور ناجا، برگزاری هرگونه تور و بازدید از مناطق زلزلهزده بدون هماهنگی امکانپذیر نیست و با دفاتر متخلف برخورد میشود. به گزارش روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری تهران، رجبعلی خسروآبادی، مدیرکل اداره میراث فرهنگی این استان گفت: براساس شیوهنامه صادرشده به منظور امدادرسانی هرچه سریعتر به مناطق زلزلهزده و ممانعت از تجمع افراد فاقد مسئولیت در این مناطق، پلیس راه اجازه تردد وسایل نقلیه فاقد مسئولیت در محورهای منتهی به مناطق زلزلهزده را نخواهد داد. فقط سازمانهای امدادی کشور مثل هلالاحمر، سپاه، ارتش و نیروی انتظامی در مناطق زلزلهزده اجازه حضور دارند و مشغول عملیات امداد و نجات هستند و هرگونه حضور فیزیکی غیرضروری در منطقه باعث اختلال در امر ترافیک است و روند خدماترسانی را با مشکل روبهرو خواهد کرد. خسروآبادی افزود: براساس ابلاغها و اطلاعرسانیهای مکرر، تمام دفاتر و شرکتها موظف به عقد قرارداد اعلامی از سوی سازمان میراث فرهنگی با مسافر هستند که تمام خدمات قابل ارائه به مسافران و گردشگران از جمله درج تاریخ رفت و برگشت و همچنین ساعت اعزام در قرارداد وجود دارد و برگزاری این شرایط در تور مناطق زلزلهزده غیرممکن است. او ادامه داد: تاکنون گزارشی مبنی بر برگزاری این تور توسط دفاتر پایتخت مشاهده نشده و در صورت مشاهده با دفاتر متخلف برخورد خواهد شد. غلبه هیجان و کنجکاوی بر انسانیت به عقیده فعالان گردشگری، در سفر شهروندان به کرمانشاه، هیجان و کنجکاوی بر انساندوستی و همدردی غالب بود، چراکه اگر انساندوستی هدف سفر مردم به مناطق حادثهدیده بود، باید از این سفر خودداری میکردند تا مانعی برای فعالیتهای امدادرسانی ایجاد نکنند. حسین عبادتی، عضو هیاتمدیره جامعه راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی در گفتوگو با «گسترشتجارت» اظهار کرد: بسیاری از افرادی که در هنگام زلزله کرمانشاه به مناطق زلزلهزده سفر کرده بودند، نهتنها کمکی به امداد و نجات زلزلهزدگان نکردند، بلکه معضلی بر مشکلات زلزله و امداد افزودند. او افزود: در هنگام وقوع زلزله مشکلات فراوانی وجود دارد و گردشگران اگر به این مناطق سفر کنند، در تامین نیازهای اولیه خود نیز با مشکل روبهرو میشوند و نهتنها کمکی از دست آنها برنمیآید، بلکه در امدادرسانی اختلال ایجاد میکنند. بهعنوان نمونه در بسیاری از روستاهای زلزلهزده سرویس بهداشتی وجود ندارد، آب به میزان کافی وجود ندارد، مکان اقامتی مناسب وجود ندارد و افراد کنجکاوی که به مناطق زلزلهزده سفر میکنند، بسیاری از سولههایی که باید در اختیار زلزلهزدگان قرار گیرد را اشغال میکنند و این امر مشکلاتی را برای مردم زلزلهزده ایجاد میکند. عبادتی با اشاره به اینکه شرط کمک و امدادرسانی دارا بودن تخصص است، بیان کرد: بسیاری از افرادی که به هدف امداد و کمک به مناطق زلزلهزده سفر کردند، هیچ کمکی به مردم مصیبتدیده نکردند و با اینکه به هدف کمک آمدند، اما بیشتر مصرفکننده بودند و غذا، مکان و آب معدنی که برای زلزلهزدگان جمعآوری شده بود را مصرف میکردند و حتی گاهی از کمبود امکانات شکایت میکردند! کرمانشاه مقصد کمک بود، نه مقصد سفر او با اشاره به تعطیلات چند روزه در اواخر آبان و سفر مردم به کرمانشاه اظهار کرد: سفر مردم به استان کرمانشاه یکی از اشتباهترین اقداماتی بود که از سوی برخی از هموطنان انجام شد. به طور کلی کرمانشاه تبدیل به مقصد سفر شده بود و مردم بیشتر از روی کنجکاوی سفر کرده بودند، تا امداد و کمک. هرچه رسانهها و دولت اعلام کردند که به مناطق زلزلهزده سفر نکنید، فایدهای نداشت و جادههای منتهی به مناطق زلزلهزده دچار ترافیک شدید شده بود. حتی ماشینهای آتشنشانی موفق نشدند بهموقع خود را به چادری که دچار حریق شده بود، برسانند. در واقع سفر کردن به مناطق زلزلهزده بسیار هیجانانگیز است و در این مدت مردم بسیاری بهدلیل هیجانی که حضور در مناطق زلزلهزده داشت، به آنجا سفر کردند. این راهنمای گردشگری تاکید کرد: افراد نظامی، متخصصان امدادرسانی، مددکاران و افراد آموزشدیده باید به مناطق زلزلهزده سفر کنند، نه افراد غیرمتخصص. اگر هم گردشگران به کرمانشاه سفر میکنند، بهتر است با دریافت آموزشهای لازم در قالب گردشگر- مددکار به این مناطق بروند تا بتوانند کمک کنند. عبادتی با اشاره به زلزله بم بیان کرد: بم ۴۵ هزار نفر جمعیت داشت که در اثر زلزله ۳۰ هزار نفر از بین رفتند، با اینهمه ۲ روز پس از زلزله حدود ۳۰ هزار نفر در این شهر حضور داشتند، در واقع ۱۵ هزار نفر مردم عادی به این منطقه سفر کرده بودند و امدادگران نمیدانستند باید به زلزلهزدهها خدماترسانی کنند، یا به مردم عادی. این امر موجب مشکلات بسیاری مانند سرقتهای پیدرپی از شهر بم شد. او با اشاره به اینکه سفر به مناطق حادثهدیده باید مشخص باشد، اظهار کرد: مردم مناطق مصیبتدیده باید آمادگی لازم را برای استقبال از گردشگران گردشگری سیاه داشته باشند؛ دستکم باید یک سال از وقوع زلزله گذشته باشد و اگر قرار است گردشگری سیاه در این مناطق فعال شود، باید چند منطقه از شهر حادثهدیده مرمت نشود و برای بازدید گردشگران آماده شود. سخن آخر گردشگری سیاه نیز اصولی دارد؛ گردشگران زمانی میتوانند به مناطق حادثهدیده سفر کنند که فاصله زمانی مناسب از وقوع حادثه گذشته باشد. در زلزله اخیر اگرچه مردم با هدف خیر و انگیزه کمک به مناطق زلزلهزده کرمانشاه سفر کردند، اما مددکاری و امدادرسانی یک تخصص است؛ تخصصی که باید سالها برای آموزش آن وقت گذاشت و بهطور عملی آن را آموخت. راههای دیگری نیز برای کمک وجود داشت که مورد استقبال شدید مردم قرار گرفت و با اینکه گاهی حضور شهروندان در کرمانشاه اختلالاتی در کمکرسانی ایجاد میکرد، اما کمکهای نقدی و غیرنقدی ایرانیان بینظیر بوده است.
