جمعآوری کالای قاچاق از بازار همواره یکی از دغدغههای اصلی مسئولان وزارت صنعت، معدن و تجارت، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز و اتاق اصناف ایران بوده است.
برای کاهش کالای قاچاق در بازار لوازم خانگی، اجرای طرح شناسنامهدار کردن کالاهای وارداتی، از ابتدای آبان ۹۰ در ۴ گروه کالای وارداتی اجرا و این گروهها موظف به دریافت بارکد شبنم شدند، اما برخی ضعفهای این طرح در نهایت به توقف اجرای آن منجر شد. برهمین اساس و با تاکید بر ساماندهی و کنترل بازار، مسئولان برای کاهش روند واردات کالای قاچاق در بازار اقدام به تعریف طرح جدیدی با نام «کد شناسه» لوازم خانگی کردند. این طرح حاوی اطلاعاتی از کالا است که باعث شفافیت مسیر تجارت میشود. عباس تابش، مدیرکل بازرگانی داخلی وزارت صنعت، معدن و تجارت درباره این طرح میگوید: ثبت سفارش گروه کالاهای اعلامشده منوط بر ورود اطلاعات کالا در سامانه جامع تجارت از سوی واردکنندگان است که در نهایت منجر به دریافت کد شناسه کالا از سامانه میشود. با شناسهدار شدن گروههای کالایی، بازرسان میتوانند با خواندن بارکد، کالاهای بیهویت را از کالاهایی که از مبادی رسمی وارد کشور شدهاند، تشخیص دهند که در نهایت باعث کاهش کالای قاچاق در بازار خواهد شد. رئیس اتحادیه لوازم خانگی در پاسخ به این پرسش که اعطای کد شناسه به لوازم خانگی تا چه میزان باعث کنترل واردات کالای قاچاق در این بازار خواهد شد، میگوید: کد شناسه در واقع در راستای طرح بارکد شبنم اجرا میشود. طرح شبنم طرحی بود که به دلیل برخی از کاستیها و اجرای نامناسب، متوقف شد. محمد طحانپور در گفتوگو با «گسترشتجارت» با اشاره به تلاش وزارت صنعت، معدن و تجارت، بخش خصوصی و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز برای اجرای اعطای کد شناسه به لوازم خانگی بیان میکند: به نظر من این طرح به نفع تولید و تجارت کشور است، چراکه با اجرای این طرح واردات کالای قاچاق به حداقل میرسد و اینچنین کالای قاچاق از غیرقاچاق قابل شناسایی است. به گفته این فعال اقتصادی با اجرایی شدن این طرح واردات از مجاری غیرقانونی به حداقل میرسد و واحدهای صنفی موظف هستند بعد از فروش کالا فاکتور به خریداران بدهند. این فعال اقتصادی با بیان اینکه بدون تردید در اجرای این طرح با مشکل روبهرو خواهیم شد، اظهار میکند: به نظر من نباید روی ایرادهای این طرح متمرکز شویم، چراکه باعث خواهد شد نتوانیم آنگونه که باید برای اجرای آن زمان و انرژی بگذاریم. البته این سخن به این معنا نیست که نباید برای رفع مشکلات آن تلاش کنیم. از آنجایی که فعالان لوازم خانگی باور دارند که باید از تولید داخلی حمایت کنیم، با تمام توان از اجرایی شدن این طرح حمایت میکنند. امیدواری برای موفقیت طرح وی در پاسخ به این پرسش که به نظر شما در اجرای کدام بخش از این طرح با مشکل روبهرو خواهیم شد، بیان میکند: هیچکس فکر نمیکرد در بازسازی و الصاق بارکد شبنم تقلب شود و با برچسبهای تلقبی و الصاق بارکد جاروبرقی روی کالای لوکس و یا چرخگوشت نسبت به واردات کالاهای لوکوس به صورت غیررسمی اقدام شود. حال با بررسیهای انجامشده در زمینه طرح «کد شناسه»، بیشتر فعالان در حوزه لوازم خانگی بر این باورند که درصد خطا در این طرح بسیار کاهش یافته، از اینرو امید آنها به اجرای این طرح افزایش یافته است. این مسئول صنفی با بیان اینکه فعل خواستن مبارزه با قاچاق کالا در بین اعضای اتحادیه لوازم خانگی شکل گرفته است، بیان میکند: فعالان این حوزه همواره در پی کسب سود برای شهروندان بودهاند. این در حالی است که بهطور معمول افرادی که اقدام به واردات کالای قاچاق میکنند، چندان دغدغه میهن و تولید را ندارند، اما اعضای اتحادیه لوازم خانگی باور دارند که باید به تولید و هموطنان خود کمک کنند، چراکه فقط در سایه رونق تولید است که ما از کشورهای دیگر بینیاز میشویم. وی در پاسخ به این پرسش که آیا با اعطای کد شناسه شاهد افزایش نرخ در بازار لوازم خانگی خواهیم بود، تاکید کرد: دلیلی وجود ندارد که با اجرای این طرح افزایش نرخ در لوازم خانگی را تجربه کنیم. هرچند که ممکن است برای برخی از تولیدکنندگان این ذهنیت ایجاد شود که با ایجاد مانع برای ورود کالای قاچاق جنس در بازار کم میشود، از این رو میتوان نرخ کالا را افزایش داد. اما باید به شهروندان این اطمینان را داد که جنس به میزان کافی در بازار موجود است و به تولیدکنندگان نیز توصیه میشود که از انجام رفتارهای غیرمعقول اجتناب کنند. با برنامه تولید کنیم به گفته طحانپور برخی از واردکنندگان کالا گمان میکنند که برای مبارزه با کالای قاچاق باید نهادهای نظارتی ورود کنند اما باید بگویم که چنین نیست؛ به نظر من برای مبارزه با کالای قاچاق در بازار ابتدا باید از واردکننده شروع کنیم و آنها نیز به میدان بیایند. این فعال اقتصادی ادامه میدهد: اگر نگاه تولیدکنندگان به تولید کالا، صادراتی نباشد، خیلی زود از چرخ رقابت خارج خواهند شد. با باور این اصل است که تولیدکنندگان برای موفقیت باید ۵ سال آینده کسبوکار را پیشبینی کرده و در راستای جلب و جذب مشتری و حفظ بازار گام بردارند. وی شرایط بازار لوازم خانگی را چنین تحلیل میکند و میافزاید: در تولید لوازم خانگی شاهد بیبرنامگی هستیم. این در حالی است که در شرایط امروز تولیدکنندگان باید شرایط سخت را تمرین کنند. بیش از ۹۰ درصد تولیدکنندگان بر این باورند که باید نقدینگی آنها را افزایش داد و در مقابل میزان دریافت مالیات کاهش و مواد اولیه با نرخ مناسب در اختیار آنها قرار داده شود. اما به نظر من اگر تمام این تسهیلات در اختیار تولیدکنندگان قرار داده شود، این پرسش مطرح میشود که جا و نقش تولیدکننده کجاست؟ این مسئول صنفی ادامه میدهد: بسیاری بر این باورند که بازار راکد است و رکود بر بازار لوازم خانگی سایه انداخته، اما من میگویم که چنین نیست و مردم نیازهای خود در لوازم خانگی را خریداری میکنند، پس رکود در بازار حاکم نشده است. این بیبرنامگی در تولید است که باعث شده بیش از نیاز تولید کنیم و از آنجایی که نمیتوانند تولیدات خود را به فروش برسانند، میگوییم بازار در شرایط رکود است. به گفته طحانپور اعطای کارتهای خرید کالا نیز نمیتواند بازار را از این شرایط خارج کند و تنها چاره برای برونرفت از این شرایط تولید برنامهریزی شده است. هدف کاهش کالای قاچاق همچنین در این رابطه سید مرتضی میری، نایبرئیس اتحادیه لوازم خانگی در گفتوگو با «گسترشتجارت» بیان میکند: فعالان اقتصادی در حوزه لوازم خانگی، جلسات زیادی با مسئولان وزارت صنعت، معدن و تجارت برگزار کردند که مشکلات و ضعفهای طرح کد شناسه را شناسایی و برای حل آنها چاره بیندیشند. من امیدوارم با اجرای این طرح به هدف آن که مبارزه با ورود کالای قاچاق است، برسیم. وی در ادامه بیان میکند: هنوز تعریف درستی از کالای قاچاق در بازار وجود ندارد، از اینرو لازم است که ابتدا تعریف از کالای قاچاق ارائه بدهیم. این فعال اقتصادی در پاسخ به این پرسش که چرا میزان کالای قاچاق در بازار لوازم خانگی در حال افزایش است، بیان میکند: به نظر من اختلاف نرخ در برخی کالاها از جمله کولر گازی و تلویزیون رنگی بزرگ، مصرفکنندگان را مجاب میکند که بهجای خرید کالا با داشتن کارت خدمات پس از فروش جنس قاچاق با نصف نرخ خریداری کنند. به گفته این مسئول صنفی حقوق و عوارض گمرکی در نهایت در جیب مصرفکنندگان میرود، چراکه با این پول زیربناها ساخته میشود؛ علاوه بر این کالاهایی که بهصورت قانونی وارد کشور میشوند، خدمات پس از فروش دارند و میتوان در صورت مشاهده مشکل، آن را تعویض و تعمیر کرد. این در حالی است که بهطور معمول قطعات کالای قاچاق به سختی در بازار یافت میشود. سخن آخر بر کسی پوشیده نیست که واردات بیرویه کالای قاچاق ضربه جبرانناپذیری به تولیدکنندگان داخلی زده و میزند. از اینرو مسئولان اجرایی تلاش دارند با در پیش گرفتن سیاستهای کنترلی ورود این کالاها به بازار را به حداقل برسانند. یکی از طرحها برای کاهش واردات کالای قاچاق در بازار لوازم خانگی طرح اعطای کد شناسه است که قرار بود از مهر اجرایی شود که همچنان در دستور کار و بررسی قرار دارد. فعالان اقتصادی در این حوزه از اجرای طرح شناسنامهدار کردن کالاها استقبال میکنند، زیرا بر این باورند که ضعفهای این طرح نسبتبه طرح شبنم کمتر است. بههمین دلیل با انگیزه بیشتری برای اجرای آن تلاش میکنند.
