اقتصاد استارتآپی، پدیدهای است که هرچند هنوز به طور کامل به آن دست نیافتهایم، اما به مدد رشد سریع استارتآپها چندان هم از ما دور نیست.
به گزارش پایگاه خبری گسترش،روزنامه «گسترش تجارت» نوشت: بهویژه آنکه وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات از هدفگذاری خود برای ایجاد ۱۰۰ هزار استارتآپ تا سال ۱۴۰۰ خبر داده و امیدوار است این مشاغل بازار ایران را متحول کند. با این حال نگاهی به وضعیت اکوسیستم استارتآپی نشان میدهد استارتآپهای آنلاین با بازاری به وسعت جامعه توانستهاند سهم بیشتری را از اقتصاد استارتآپی به خود اختصاص دهند. این در حالی است که استارتآپهای حوزههای تخصصی مانند صنایع بزرگ مخابراتی، راهسازی، محیطزیست و مانند آن با وجود بازدهی بالای بالقوه همچنان در سایه و مهجور ماندهاند.
اکوسیستم استارتآپی ایران روز به روز در حال گسترش است. براساس گزارش رسمی دولت یازدهم، توسعه نهادهای پشتیبانی کسبوکارهای نوپا در ۴ سال گذشته زمینهساز افزایش تعداد استارتآپها شده است. به طوری که از ۱۳۰ استارتآپ در پایان سال ۹۲ توانستیم به ۴ هزار و ۱۳۰ مورد تا پایان سال ۹۵ برسیم. در این میان عواملی مانند رشد ۵ برابری تعداد شتابدهندهها (از ۵ به ۲۵ شتابدهنده تا پایان سال ۹۵)، افزایش ۶۰ درصدی تعداد سرمایهگذاران و ۵ برابر شدن تعداد مراکز آپا همگی در کنار هم زمینهساز این افزایش چشمگیر جامعه استارتآپی شده است.
امید به ایجاد اقتصاد استارتآپی را میتوان در سخنان وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز جستوجو کرد. محمدجواد آذری جهرمی، در ابتدای کار خود از هدفگذاری برای ایجاد ۱۰۰ هزار شغل از طریق استارتآپها و ایجاد چندین غول فناوری ملی تا پایان دورهاش گفت. نگاهی به آمار رسمی وجود ۴۱۳۰ استارتآپ در سال ۹۵ و هدفگذاری افزایش این عدد به ۱۰۰ هزار استارتآپ نشان میدهد در کنار استارتآپهای آنلاین باید بر استارتآپهای صنعتی و تخصصی نیز تمرکز کرد.
رشد استارتآپهای عمومی
در این میان نگاهی کلی به این حوزه نیز خبر از رشد سریع استارتآپها در طول یک سال گذشته میدهد، به گونهای که درحالحاضر در هر حوزه؛ از حملونقل و تاکسییابهای آنلاین گرفته تا فروشگاههای مجازی و تحویل غذا، میتوان شاهد دهها کسب و کار تازه بود. از سوی دیگر میدانیم که در موفقیت یک استارتآپ، جامعه هدف نقش موثر و مهمی دارد و شاید به همین دلیل هم استارتآپهایی با جامعه هدف بازار عمومی از استقبال بیشتری از سوی کارآفرینان برخوردار شدهاند و بر همین اساس هم بیشتر از استارتآپهای تخصصی توانستهاند به موفقیت دست یابند. البته این موضوع به معنای نبود استارتآپهای تخصصی در ایران نیست، بلکه به معنای حضور انگشتشمار آنها در میان اکوسیستم کارآفرینی است.
درحالحاضر استارتآپهای تخصصی در حوزههایی مانند کامپوزیست (کامپوزیتی بر پایه «میسلیوم»)، تولید ویلچر و حتی تولید نیمکت خورشیدی توانستهاند به موفقیت برسند و نام خود را در رده استارتآپهای موفق ایران به ثبت برسانند.
این استارتآپها به طور مستقیم بازارهای صنعتی با جامعه مشتریان تخصصی و محدود را هدف گرفتهاند و با وجود موانع بسیار توانستهاند بازار فروش بزرگی را در حوزه خود ایجاد کنند. اما چرا با وجود این موفقیتها، هنوز استارتآپهای صنایع بزرگ و تخصصی در حاشیه قرار دارند و همچنان ذائقه فعالان استارتآپی به سوی استارتآپهایی با مشتریان عمومی بیشتر است؟
نیاز به اقتصاد استارتآپی
ابوالقاسم عربیون، رئیس «بنیاد عالی نخبگان کارآفرینی ایران» درباره وضعیت استارتآپهای تخصصی در گفتوگو با «گسترشتجارت» مهمترین عامل رشد استارتآپها را تغییر زاویه دید میداند و میگوید: در حوزه استارتآپها ما هنوز با چالشی به نام کپیبرداری از نمونههای خارجی مواجه هستیم. در این میان موانعی مانند نبود سرمایه و سرمایهگذار و به دنبال آن، نبود حمایتهای مالی باعث میشود که استارتآپها برای رشد و رونق با چالش مواجه شوند. این در حالی است که اگر زاویه نگاه به این بخش و در کل به حوزه اقتصاد تغییر کند، این موانع نیز به مرور کاهش مییابد و سرمایه لازم نیز از سوی سرمایهگذار تامین خواهد شد.
عربیون تغییر نگاه را آغازی برای رشد استارتآپهای تخصصی میداند و میافزاید: وقتی که نگاه به حوزه اقتصاد تغییر کند، فعالیتهای خلاقانه مانند استارتآپ، اثرگذاری خود را نشان میدهد و میتوان شاهد ایجاد اقتصاد استارتآپی بود. این در حالی است که نگاه اقتصادی ایران هنوز برپایه نفت است و در حوزه استارتآپ به جای عملگرایی، شاهد لوکسگرایی هستیم. به این ترتیب بدون توجه ریشهای به این حوزه، همه چیز در حد برپایی سمینار باقی میماند.
بازار را نمیشناسیم
علیرضا شجاعی، کارشناس حوزه استارتآپ نیز در گفتوگو با «گسترشتجارت» از دلایل رشد نکردن استارتآپهای تخصصی در ایران سخن میگوید. وی معتقد است: نبود بازار مشخص جزو مهمترین مشکلات استارتآپهای ایرانی است. بر همین اساس هم استارتآپهای ایرانی به طور کلی در حوزه عمومی فعالیت میکنند، تا با چالش کمبود مشتری مواجه نشوند. این در حالی است که بازار خاص نیز موقعیتهای خاص خود را دارد و میبینیم که شرکتهای فعال در حوزه تخصصی نیز با تکیه بر تحقیقات و شناخت صحیح بازار با موفقیت مواجه شدهاند.
وی در ادامه سخنان خود به بحث صنایع خاص و استارتآپهای این حوزه پرداخته و میگوید: صنایع خاص به طور معمول از بازار بزرگی برخوردار هستند، اما نگرانی از موفقیت که ناشی از نشناختن ویژگیهای بازار است، استارتآپها را از ورود به این حوزه دلسرد میکند. البته باید این نکته را در نظر داشت که ویژگی کلی همه بازارها با هم یکسان است و همه تفاوتها در حوزه جزییات خلاصه میشود.از سوی دیگر شتابدهندهها نیز نقش زیادی در انتخاب بازار هدف یک استارتآپ دارند. بیشتر شتابدهندههای ما به جای علمگرایی، عملگرا هستند و به همین دلیل هم نسبت به بازار عمومی شناخت بیشتری دارند.
سخن پایانی
باید این حقیقت را پذیرفت که محبوبیت استارتآپهای تخصصی هنوز به محبوبیت استارتآپهای عمومی نرسیده است. در این میان بحث هزینههای ورود به این حوزه و چگونگی بازگشت سرمایه مهمترین عواملی است که باعث محبوب نبودن آن میشود. شاید اگر زاویه نگاه به استارتآپها تغییر کند و اثرگذاری آنها در اقتصاد کلان کشور به عنوان یک حقیقت پذیرفته شود، به زودی شاهد رونق استارتآپهای تخصصی و رشد سرمایهگذاری در این حوزه باشیم، بیآنکه واهمه چگونگی مواجهه بازار هدف و بازگشت سرمایه؛ سرمایهگذار و فعال استارتآپی را از ادامه راه منصرف کند.
