سید منصور حسینی / معاون فرهنگی و پارلمانی اتاق اصناف ایران
اصناف، یک بنیان اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و تاریخی است که در خود به اندازه تاریخ یک ملت کهن گفتنیها دارد، اما هیچگاه آنگونه که شایسته و بایسته است نقش اصناف در جامعه ایران مورد مطالعه و بررسی قرار نگرفته است. امروزه بیشتر به نقش اصناف در امنیت معابر و آرامش شهری اشاره میشود که خود مصداق بارزی از امنیت مردممحور کشور است، اما سایر کارکردهای پنهان امنیتی اصناف هنوز مغفول مانده است. اصناف بهعنوان حلقه واصل تولیدکننده و مصرفکننده جایگاه ممتازی در امنیت اقتصادی، فرهنگی و غذایی کشور دارند. بر کسی پوشیده نیست که بخش بزرگی از نیازهای غذایی و پوشاک کشور از طریق اصناف تولید و توزیع میشود. از اینرو واحدهای صنفی که در زمینههای مختلف آرامش خاطر و اطمینان شهروندان در کشور را تامین میکنند، بهعنوان مثال در موضوع قاچاق و فرهنگ مصرفی، جامعه اصناف یک تکیهگاه امنیتافزا است. بخش بزرگی از تهاجم فرهنگی از طریق اجناس قاچاق انجام میشود و کشور را با خطر روبهرو میکند که حمایت از تولیدکننده داخلی، ارتقای کیفیت و بهبود مولفههای زیباشناختی تولیدات صنفی تا حدود بسیاری میتواند این خطرات را از کشور دور کند. از اینرو اصناف قادرند در اصلاح انحرافات الگو و فرهنگ مصرف ناشی از مشکلات و نابسامانیهای ساختاری اقتصاد نقش موثر ایفا کنند. بر کسی پوشیده نیست که بسیاری از ناامنیهای اجتماعی ناشی از بیکاری است. جرایم و نابسامانیهایی چون طلاق، جرائم مواد مخدر، سرقت، کودکان کار و... به معضلات و تنگناهای اجتماعی کشور تبدیل شده است، در حالی که آمار اشتغال صنفی خود نشان از ظرفیت اصناف در درمان بیماریهای جامعه ایران دارد. اصناف نه تنها اشتغال ایجاد کردهاند، بلکه میزبان بسیاری از بیکاران سایر بخشهای اقتصاد همچون صنعت و کشاورزی نیز بودهاند. در واقع در سالهای اخیر اصناف به سایر بخشهای اقتصاد یارانه دادهاند، یا به عبارت بهتر اصناف از منافع خود چشمپوشی کرده و به جامعه و فرهنگ، یارانه دادهاند. تاریخ این کشور نمونههای مشابه بسیاری حاکی از فداکاری اصناف برای ملک و دین در خود دارد و اصناف از این موضوع به خود بالیده و افتخار میکنند. اصناف در موضوع امنیت اجتماعی نیز میتوانند بسیار موثر باشند. ایجاد حس اطمینان و اعتماد در بین شهروندان از مولفههای اصلی قوام و دوام جامعه است. اصناف در جایگاه مراکز تامین نیاز شهروندان، روزانه هزاران برخورد حضوری و چهره به چهره را تجربه میکنند و همین موضوع توان و ظرفیت اصناف در پیشبرد طرحهای امنیت اجتماعی را نشان میدهد. آنچه اصناف به جامعه القا میکنند، معیار رفتار بسیاری از شهروندان را شکل میدهد، چراکه تجربیات اجتماعی افراد یک جامعه مبنای نگرش، انگیزهها و تصمیمات آنها را تشکیل میدهد. بخش بزرگی از مبادلات اقتصادی کشور در گذشته با تکیه بر حسن شهرت و اعتبار شکل میگرفت که نشان از تاثیر اعتماد اجتماعی بر گسترش بازار و در نتیجه توسعه و امنیت اقتصادی دارد. آمار چکهای برگشتی و دعاوی و منازعات مالی و هزینههایی که بر کشور تحمیل میکند از طریق تمرکز بر فرهنگسازی و پیشبینی نهادهای اطمینانبخش در اصناف میتواند کاهش یابد. به هر روی نقش و جایگاه اصناف در جامعه ایران غیرقابل چشمپوشی است. اما با این وجود کاستیها و ضعفهای اصناف برجسته میشود، اما اگر ارزش ریالی آنچه اصناف برای جامعه در عرصه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی و امنیتی به ارمغان آورده و یا میتوانند به ارمغان آورند، محاسبه شود بدون شک بهمراتب بیشتر از هزینههایی است که بر جامعه تحمیل میکند. طبیعی است وقتی توجه و سرمایهگذاری لازم روی منابع اجتماعی انجام نشود، نهتنها کل جامعه از مزایای آن محروم میمانند بلکه این بنیانهای خجسته در جایگاه خود نیز از بین رفته و با هزینههای چند برابری هم قابل برگشت نیست. در واقع اصناف در عرصههای مختلف امنیت میتوانند راهحلهای قابل دسترس در اختیار نیروی انتظامی قرار دهند. بهعبارت دیگر همانگونه که روشنایی واحدهای صنفی ملجا امنیت معابر شهری است، ظرفیتهای دیگر اصناف نیز میتواند بخش بزرگی از مشکلاتی که در نهایت اسباب زحمت نیروی انتظامی را فراهم میکند، رفع کرده و روشنیبخش جامعه ایران باشد.
