صندوقهای سرمایهگذاری، ابزارهایی در بازار پول و بازار سرمایه هستند که به تجمیع منابع خرد و سرمایهگذاری و مدیریت حرفهای کمک میکنند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: هرچند درباره فرآیند و نتیجه آن، چالشها و بحثهای متعددی وجود دارد اما صندوقهای با درآمد ثابت در سالهای گذشته در ایران رشد سرسامآوری داشتهاند. بهنظر کارشناسان و فعالان اقتصادی و بازار سرمایه، دلیل اصلی این رشد نه جذابیت و ساختار آنها، بلکه نیاز و تقاضای بانکها برای استفاده از این ابزار بهمنظور رقابت در جذب منابع و حفظ موقعیت خود در بازار پول است؛ بهگفته این کارشناسان، مهمترین کارکرد این صندوقها، دور زدن برخی از قوانین و مقررات و نبود ذخیره قانونی در منابع اولیه برای سرمایهگذاری در بخشهایی بهجز سپرده است. ازسوی دیگر، بررسیها نشان از اعمال مصوبه نرخ ۱۵ درصد در یک ماه گذشته دارد، اما پیشبینی شده که اگرچه درحالحاضر این صندوقها همچنان ۲۰ درصد سود میدهند اما هرچه پیش میرویم، باتوجه به نقدینگی که وارد این صندوقها میشود نرخ سود ماهانه کاهشی خواهد بود و بهاحتمال در پایان امسال و در شهریور ۹۷، سود این صندوقها با سود سپرده بانکی یکساله باید بهطور تقریبی برابر شود.
نشانههای اعمال مصوبه ۱۵ درصد
در چند سال گذشته صندوقهای بادرآمد ثابت به دلیل تلاطمهای نرخ سود، محلی برای تجهیز منابع بانکها شده بودند. به نظر میرسد در یک ماه گذشته سود بانکی ۱۵ درصد هم اعمال شده است. مهرزاد منتظری کارشناس و فعال بازار سرمایه، با بیان این مطلب گفت: از آنجا که صندوقهای با درآمد ثابت بیشترین منابع در اختیار خودشان را در این فرصت چند روزهای که بانک مرکزی مهلت داده بود تا سود ۱۵ درصد را اعمال کنند به سپردههای یکساله بیش از ۲۰ درصد تبدیل کردند، به نظر میرسد برای صندوقهای سرمایهگذاری هم همان اتفاق افتاده باشد، به این شکل که سپردههایی را که در بانکها داشتند و هر نرخ سود روزشماری که میگرفتند (که بیشتر بالای ۲۰ درصد بود) به نرخهای سود بیش از ۲۰ درصد تبدیل کردند. به همین دلیل هم دیده میشود که در یک ماه گذشته سود قبل از شهریور را تکرار کردند.
وی افزود: این درحالی است که نقدینگی جدید در حال ورود به این صندوقها اس و مردم احساس میکنند این صندوقها هنوز سودهای بالای ۲۰ درصد میدهند. اما نقدینگی جدیدی که وارد این صندوقها میشود اگر وارد شبکه بانکی شده و سود ۱۵ درصد سالانه یا ۱۰ درصد روزشمار به آن تعلق بگیرد، میانگین سودی که صندوقها میتوانند بدهند با شیب ملایمی به سمت نرخ ۱۵ درصد بانکها کاهش پیدا خواهد کرد.
به گفته منتظری، بهنظر میرسد اگرچه درحالحاضر این صندوقها همچنان ۲۰ درصد سود میدهند اما هرچه پیش میرویم، باتوجه به نقدینگی که وارد این صندوقها میشود سودهای این صندوقها کاهشی خواهد بود و بهاحتمال در انتهای سال و در شهریور سال ۹۷ سود این صندوقها با سود سپرده بانکی یکساله باید بهطور تقریبی برابر شود. بهطور نمونه وقتی مصوبه ۱۵ درصد اجرایی شده است، صندوقی که ۱۰۰ واحد نقدینگی داشته، به فرض اینکه نرخ سپرده ۲۰ درصد هم منظور کرده باشد، این صندوق ۲۰ درصد سود میگیرد. اگر یکباره ۳۰ تا ۴۰ درصد منابع جدیدی وارد صندوق کند که به آن ۳۰درصد میتواند سود ۱۵درصد تعلق بگیرد، بنابراین سودی که ماه به ماه میتواند بدهد کاهش پیدا میکند. این کارشناس بازارسرمایه تاکید کرد: بهتدریج هرچه پیش برویم، اگر بانک مرکزی بهطور واقعی بتواند نرخهای سود شبکه بانکی را تثبیت کند، بهنظر میرسد از جذابیت صندوقهای با درآمد ثابت کم شود.
صندوقها مشتریان خود را از دست نمیدهند
وی در پاسخ به اینکه با کاهش نرخ سود صندوقها آیا این صندوقها مشتریان خود را از دست میدهند، افزود: درحالحاضر نرخهایی که این صندوقها میتوانند بپردازند بالاتر از نرخ سود شبکه بانکی است، بنابراین بهنظر نمیرسد این صندوقها مشتریان خود را از دست بدهند، اما از آنجا که سود این صندوقها به سود شبکه بانکی نزدیکتر میشود بهنظر میرسد قدری اقبال به این صندوقها کاهش پیدا کند. حتی شاید دلیلی نداشته باشد که بانکها نیز این صندوقها را تاسیس کنند، همه این اتفاقها به این بستگی دارد که بانک مرکزی مصوبه ۱۵ درصد را اعمال کند.
این فعال بازارسرمایه درباره نحوه نظارت بر این صندوقها گفت: این صندوقها ازسوی بانکها ایجاد شده است، به همین دلیل منابع آنها درونبانکی وارد میشود اما زیر قوانین و شیوهنامههای بازارسرمایه هستند. به گفته این کارشناس بازارسرمایه، اطلاعات کلانی که از بانک مرکزی بهدست آمده نشان میدهد سپردههای کوتاهمدت به سپردههای یکساله رفته و قفل شده و به سمت همان نظامی رفتهاند که این پولها یکساله در شبکه بانکی میماند. منتظری افزود: امیدوارم باتوجه به اینکه موسسههای غیرمجاز در عمل وجود ندارند، این مصوبه نرخ سود ۱۵ درصد اعمال شود. البته بهنظر میرسد در یک ماه گذشته، این مصوبه اعمال شده است. بهطور کلی فضای کلان اقتصادی کشور برای رعایت این نرخ مناسبتر است. ازسوی دیگر ورود منابع به صندوقهای بادرآمد ثابت نشان میدهد بانکها دیگر سودهای بالاتر نمیدهند به همین دلیل پول به سمت این صندوقها که هنوز نرخهای بالاتری دارند میرود. نرخهای خزانه یا اوراق و ابزارهایی از این دست که در تابلوی بورس هم معامله میشود درصد سودشان پایین آمده، این درحالی است که قبل از اعمال مصوبه کاهش نرخ سود، بهراحتی اوراقی با بازدهی ۲۰ تا ۲۲ درصد خریداری میشد اما الان همان اوراق ۱۷ تا ۱۸ درصد سود میدهد.
ثبات سودآوری یک ضرورت عمده خریداران واحدهای سرمایهگذاری صندوقهای بادرآمد ثابت، افراد سپردهگذار بانکی هستند که به دلیل تقاضای سود بالا و نه علاقه به سرمایهگذاری در بازار سرمایه، اقدام به خرید و سرمایهگذاری این صندوقها کردهاند. در نتیجه هدف این سرمایهگذاران کسب بازده ثابت است و علاقه یا آگاهی به بازار سرمایه ندارند. سیدفرهنگ حسینی کارشناس و فعال بازارسرمایه با بیان این گفت: البته از سال گذشته، سازمان بورس صندوقهای سرمایهگذاری با درآمد ثابت را ملزم کرده تا ۵ درصد داراییهای خود را در بازار سرمایه سرمایهگذاری کنند. این الزام در حالی رخ داد که صندوقهای سرمایهگذاری با درآمد ثابت در صورتی که نتوانند بازده پیشبینیشده (که به سرمایهگذاران بهعنوان تضمین عنوان شده است) را محقق کنند با خروج گسترده منابع روبهرو میشوند، در عین حال کارمزد مدیر تا آخرین دوره حسابرسیشده به دارندگان واحدها پرداخت میشود و عایدی مدیر صندوق صفر میشود.
وی افزود: خروج منابع میتواند به ریسکی بزرگ و حتی یک بحران بزرگ در صندوق و بانک مربوط به آن منجر شود، ازاینرو ثبات سودآوری برای این صندوقها ضروری است. درنتیجه صندوقها میکوشند تا چالش خالص ارزش روز داراییها در روز پرداخت سود نداشته باشند. ازاینرو، مدیران برخی از صندوقها که به صورت جسورانه در بورس سرمایهگذاری کردهاند، در آخرین روزهای ماه که بهطور معمول روز پرداخت سود است، اقدام به حمایت از سهام یا اوراقهای با درآمد ثابت میکنند که سبب فاصلهگرفتن برخی از اوراق یا سهام از ارزش ذاتی یا معاملات غیرمنطقی در این داراییها میشود. حسینی درباره نحوه عملکرد گروه دیگری از صندوقها گفت: این گروه از صندوقها از ابزار اختیار فروش تبعی برای تحقق الزام سهام خریداریشده استفاده کردهاند که در عمل ماهیت اوراق با درآمد ثابت دارد. بدینترتیب، چالش اصلی این صندوقها، رشد غیرطبیعی از طریق بازار پول بوده و درعمل مدیران صندوقها نقشی در جذب منابع داشته و مدیران ثبت که بانکها هستند، نقش اصلی را بازی میکنند.
