نگاه به جایگاه زنان در جامعه در دو دهه گذشته از نظر فرهنگی و اجتماعی تغییر کرده به همین دلیل نیز نقش آنها در عرصه اقتصاد و مدیریت کشور با تحولات اساسی رو به رو شده است.
درحالحاضر بیش از نیمی از فارغالتحصیلان دانشگاهی را زنان تشکیل میدهند و افزایش میزان بیکاری زنان از ۴ درصد در سال ۱۳۷۵ به حدود ۲۰ درصد در سال ۱۳۹۵ نشان از حضور فعال و آمادگی آنها برای نقشآفرینی در جامعه است. تغییر باورهای فرهنگی نسبت به نقش زن در اجتماع، افزایش سن ازدواج و استقلال زنان در جامعه باعث شده تا مشارکت اجتماعی زنان افزایش پیدا کند. در یک دهه گذشته با نگاه به پستهای مدیریتی مختلف میتوان شاهد رشد اعتماد جامعه نسبت به مدیریت زنان بود. اگر تا یک دهه گذشته مطالبه جامعه هموار کردن مسیر برای حضور زنان در اقتصاد بود امروز مطالبه اصلی جامعه مدنی ایران تغییر کرده و ظهور و بروز آن را میتوان در انتخابات دوازدهمین دوره ریاست جمهوری و مطالبات جامعه مدنی از دولت حسن روحانی جستوجو کرد. یکی از مطالبات اصلی مردم از حسن روحانی حضور زنان در کابینه دوازدهم بود که با وجود تمایل رئیسجمهوری برای انتخاب وزیر زن این امر تا کنون میسر نشده است. تمایل بخش زیادی از جامعه برای حضور زنان در جایگاههای وزارت و حتی نامزدی ریاست جمهوری نشان از کارنامه موفق زنانی دارد که توانستهاند در عرصههای مدیریتی عملکرد درخشانی از خود به جای بگذراند. بخش خصوصی اقتصاد ایران امروز اعتماد بالایی به مدیریت زنان دارد و حضور زنان کارآفرین در عرصههای مختلف نشاندهنده همین اعتماد است؛ اعتمادی که به گفته فعالان اقتصادی زن، به آسانی بهدست نیامده است. در همین راستا «پایگاه خبری گسترش» با ناهید هاشمی، کارآفرین برتر در حوزه زنان و برگزیده ۳ دوره جشنواره زنان کارآفرین و توسعه پایدار که در حوزه صنعت بستهبندی دارو، آرایشی و بهداشتی فعالیت میکند گفتوگو کرده تا مشکلات ۳ دهه مدیریت زنان در کشور را بررسی کند.
از چه زمانی فعالیتهای اقتصادی و حضور در بازار کار را آغاز کردید؟ من از سال ۷۰ پس از تحصیل در آلمان وارد ایران شدم و کسبوکار در ایران را آغاز کردم که حاصل تلاش ۲۶ ساله در این عرصه ۳ کارخانه در زیرمجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. و درحالحاضر نمایندگیهای یکی از نشانهای تجاری آلمان در ایران را نیز برعهده دارم.
در دهه ۷۰ جامعه تا چه حد پذیرای حضور زنان در بازار کار به ویژه عرصه مدیریت و کارآفرینی بود و زنان با چه مشکلاتی دستوپنجه نرم میکردند؟ در این ۲۶ سال به عنوان یک زن با چالشهای زیاد فرهنگی برای فعالیت در عرصه اقتصادی و مدیریت رو به رو بودم. زمانی که من فعالیت خود را آغاز کردم تازه جنگ پایان یافته بود و فضای جامعه هنوز نگاههای سنتی خود را داشت و میتوان گفت هیچ مدیر زنی در ایران وجود نداشت. از سوی دیگر به دلیل فعالیتهای اجتماعی که در انجمنها و تعاونیها داشتم همیشه با نگاه ویژهای از سوی جامعه رو به رو بودم. در آن زمان نسبت به نامهنگاریهایی که میکردم هیچ پاسخی دریافت نمیکردم؛ حتی در جلسات مدیریتی در زمینههای مختلف مرا نمیپذیرفتند. زنان در دوران پس از جنگ برای حضور در بازار کار و مدیریت شرایط بسیار سختی را داشتند و با صبر امروز به این جایگاه رسیدهاند.
درحالحاضر اعتماد جامعه به مدیریت زنان را چگونه ارزیابی میکنید و زنان برای تولید و کارآفرینی با چه مشکلاتی رو به رو هستند؟ به طور کلی در کشور مشکلات برای تشکیل کسبوکار و کارآفرینی هم چون قوانین مالیاتی، کار، تامین اجتماعی و... وجود دارد اما علاوهبر مشکلات موجود بر سرراه زنان مشکلات دیگری هست که اغلب فرهنگی است که در این مسیر پایداری در کار و سلامت شخصیتی بالا حرف نخست را در مدیریت زنان میزند تا در مقابل دیدگاههای منفی از سوی کارکنان، مشتریان و به طور کلی جامعه ایستادگی و مقاومت کنند اما با وجود این، نسبت به گذشته بسیاری از مشکلات بر طرف شده و راه برای حضور زنان در عرصههای مدیریت هموار شده است. امروز جامعه نسبت به مدیریت زنان اعتماد بالایی دارد اما نباید فراموش کنیم که اعتماد امروز به آسانی بهدست نیامده است و حاصل تلاش و مقاومت زنانی بوده که در طول ۳ دهه کارنامه درخشانی از مدیریت خود در عرصههای مختلف اعم از دانشگاهی، بانکی، بازرگانی و... به جای گذاشتهاند.
چرا اعتمادی که در بخش خصوصی نسبت به مدیریت زنان در جامعه شکل گرفته در بخش دولتی هنوز به آن سطح نرسیده است؟ زنان در عرصههای مدیریت دولتی نیز به خوبی پیشرفت کردهاند. اکنون ممکن است وزیر زن نداشته باشیم اما زنان در عرصه نمایندگی مجلس، معاون وزیران و مدیرکل به خوبی ورود کردهاند و عملکرد قابل قبولی هم از خود به یادگار گذاشتهاند. با توجه به پیشرفتها و تغییرات فرهنگی که در جامعه رخ داده است امیدواریم تا ۲۰ سال آینده زنان را در جایگاه ریاست جمهوری ایران نیز ببینیم و این دور از انتظار نیست.
در بحث اشتغال زنان در ردههای پایینتر شاهد چه تبعیضهایی میان زنان و مردان هستیم؟ مهمترین تبعیض بحق حقوق پرداختی میان زنان و مردان است البته من به عنوان یک زن و مدیر یک هلدینگ همواره سعی کردم حقوق نیروی انسانی را فارغ از جنسیت پرداخت کنم و هیچگاه میان زنان و مردان از نظر دستمزد تفاوتی قائل نشدم اما در جامعه بین دستمزد زنان و مردان تفاوت وجود دارد البته این موضوع تنها مربوط به ایران نمیشود و در اروپا نیز تفاوت میان دستمزد پرداختی وجود دارد. شاید به دلیل همین تبعیضها نیز سعی کردهام در شرکت خودم تمام مدیران میانی و ارشد را از زنان انتخاب کنم، حتی در کارخانهها نیز سعی شده از زنان به اندازه کافی استفاده شود.
