ایران سهم بیش از ۹۵درصدی تولید جهانی زعفران را داراست که زمانی رتبه نخست تولید و صادرات را داشت؛ اما با بیتوجهیها به این محصول پرآوازه ایرانی و البته تلاش بیش از حد رقبا، جایگاه صادراتی را از دست دادیم و همچنان در مقام نخست تولید جهان هستیم.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش تجارت نوشت:عمده زعفران ایرانی درحالحاضر به اسپانیا صادر میشود که در آنجا با بستهبندی، با نام و نشان دیگر، دوباره صادر میشود؛ که این هم بهدلیل صادرات فلهای بیهویت محصول ایرانی است. طرح شناسه ملی زعفران چند سال گذشته مطرح شد تا شاید بتوان از این طریق به ارتقای کیفیت و صادرات بیشتر این محصول جامه عمل پوشاند که متاسفانه بهطور جدی پیگیری نشد، اما ابتدای امسال سازمان توسعهتجارت پروژههایی برای رشد صادرات غیرنفتی تعریف کرد که یکی از آنها مربوط به طلایسرخ است؛ برهمین اساس میز زعفران در نشستهایی با شورای ملی زعفران، فعالان این حوزه و دیگر نهادها در راستای حمایت از نشان ملی زعفران به جمعبندی و تعریف پروژه مشخص در این حوزه پرداخت که قرار است طرح شناسه ملی زعفران را در تمام مناطق تولیدی زعفران اجرا کنند؛ که البته زعفران نخستین محصول دارای شناسنامه خواهد بود. در این گزارش به بررسی ابعاد این پروژه و البته درخواست فعالان و صادرکنندگان این حوزه پرداختیم تا چراغ راهی برای دولت و مجلس شورای اسلامی باشد. اجرای طرح شناسه ملی زعفران بهطور جدی از ابتدای امسال در حال پیگیری است که محقق شدن اهداف اصلی آن میتواند تاثیر بسزایی در صادرات طلای سرخ داشته باشد؛ مولفهای که در آمار صادرات غیرنفتیها نیز بیتاثیر نیست. باید ردیف بودجهای در نظر گرفته شود مدیرکل دفتر هماهنگی صادرات محصولات کشاورزی و صنایع تبدیلی سازمان توسعه تجارت با بیان اینکه طرح شناسه ملی زعفران از چند سال گذشته با اقداماتی که شورای ملی زعفران با هماهنگی سازمانهای دولتی از جمله سازمان توسعه تجارت با هدف اصلی ارتقای کیفیت و بهداشت محصول صادراتی زعفران انجام داد مطرح شد، اظهار کرد: در کنار این موضوع، ردیابی محصول از دیگر اهداف این طرح است که با توجه به ویژگیهای این فرآیند، میتوان محصول را در بازار داخلی و خارجی ردیابی کرد که متعلق به کدام منطقه، مزرعه و کشاورز است. محمود بازاری بهعنوان مدیر پروژه «اجرایی شدن طرح شناسه ملی زعفران با هدف ارتقای شاخصهای کیفی و ارزآوری محصول صادراتی» به «گسترشتجارت» گفت: در این طرح فرآیند برداشت، خشککردن، کدگذاری، رجیستری و بستهبندی و صادرات به سرعت انجام میشود و تولیدکنندگان نیز بهلحاظ تفاوت قیمتی محصول در این طرح در مقایسه با محصولی که در این طرح نیست، راغب شدند تا از این سامانه استفاده کنند. وی ادامه داد: صادرکنندگان نیز استقبال خوبی از این طرح دارند، چراکه به بهبود فرآیند برداشت و بستهبندی زعفران کمک بسیاری میکند که تاثیر مستقیمی هم بر افزایش صادرات دارد. جایگاه زعفران ایران نیز با سهم تولید جهانی بالا، اهمیت بالایی دارد. بهگفته وی با اجرایی شدن طرح شناسه ملی زعفران با هدف ارتقای شاخصهای کیفی و ارزآوری محصول صادراتی، شورای ملی زعفران تلاش بسیاری برای به نتیجه رسیدن این طرح کردند و سازمان توسعهتجارت نیز از این امر، حمایت کرد تا این طرح در تمامی مناطق تولیدی زعفران گسترش یابد که نیازمند بودجه دولت بود و نتوانستیم در ردیفهای بودجهای این موضوع را لحاظ کنیم. البته اهمیت این موضوع را در نشستهای مختلف میز زعفران با حضور مسئولان دولت و مجلس مطرح کردیم که بودجه ثابتی را در سالهای برنامه ششم در نظر بگیرند تا بتوانیم با کمک شورای ملی زعفران و وزارت جهادکشاورزی به تمام مناطق گسترش دهیم. متاسفانه در اختصاص دادن بودجه ازسوی مجلس و سازمان برنامه و بودجه توجهی به این موضوع نشده است که باید به سرعت نگاه و حمایت جدی داشته باشند. نظارت بر نحوه تولید و فرآوری زعفران دبیر میز گل و گیاه دارویی، تزئینی، صنعتی و خوراکی سازمان توسعهتجارت اظهار کرد: بهدنبال تصمیمگیری سازمان درباره تعریف پروژههای مختلف در ابتدای امسال، میز زعفران هم در نظر گرفت تا پروژه شناسه ملی زعفران را بهمنظور جلوگیری از آلودگیهای هنگام فرآوری و افزایش کیفیت محصول، در دستور کار قرار دهد. میترا بیدل در گفتوگو با «گسترشتجارت» افزود: در این پروژه یک کد برای زعفران در نظر گرفته خواهد شد که اطلاعات و جزییات تولید محصول رهگیری میشود. ضمن اینکه میتوانیم بر نحوه تولید و فرآوری زعفران نظارت داشته باشیم و محصول اصل و با هویت ایرانی را در جهان عرضه کنیم. وی با تاکید براینکه زعفران نخستین محصولی است که دارای شناسنامه میشود و از قاچاق و تقلب محصول نیز جلوگیری میشود، افزود: در این طرح، ۹۰ روز پیش از برداشت زعفران، فرخوانی برای زعفرانکاران اعلام شد که آموزش لازم در آن ارائه میشود تا تفاوت محصول با کیفیت و بیکیفیت و اهمیت این روش در صادرات را بیاموزند. بهگفته مجری پروژه «اجرایی شدن طرح شناسه ملی زعفران با هدف ارتقای شاخصهای کیفی و ارزآوری محصول صادراتی»، در این آموزشها، هدف از شناسنامهدار شدن ارائه میشود که البته آموزش به برخی از افراد ارائه میشود که آنها باید به مجموعه بزرگتری را آموزش دهند. روش کاشت، جداسازی و خشک کردن و بستهبندی، بهداشت فردی و محیطی، زمان کاشت و برداشت و... در این طرح آموزش داده میشود. بیدل گفت: زعفرانکاران باید فرم مخصوصی را تکمیل کنند که هرکدام یک کد دارد و نشاندهنده جزییاتی مانند محل اقامت، کاشت، سال تولید و... است. همچنین اجرای این کار برعهده کارشناسان وزارت کشاورزی، شورای ملی زعفران و ناظران کشاورزی و بهداشت است که البته سازمان توسعهتجارت نیز اختصاص منابع حمایتی را برای اجرای این طرح پیگیری خواهد کرد. تشخیص زعفران اصل از تقبلی رئیس شورای ملی زعفران با بیان اینکه طرح ارتقای کیفیت زعفران از سالهای گذشته در برخی مناطق اجرا شده، اظهار کرد: شورای ملی زعفران اقدامات بسیاری در این زمینه انجام داده و درحالحاضر نیز شرکتهایی که زنجیره تولید زعفران را بهطور خوشهای تشکیل دادهاند، طرح شناسه ملی را اجرا میکنند که باید آن را به تمام مناطق زعفرانکاری گسترش دهیم. محسن احتشام در گفتوگو با «گسترشتجارت» با بیان اینکه این طرح در خراسانجنوبی در حال اجراست، تصریح کرد: طرح شناسه ملی زعفران یکی از راههای تشخیص محصول سالم، باکیفیت و براساس استاندار داخلی و جهانی از محصول تقلبی و بیکیفیت است. ضمن اینکه با استفاده از این طرح میتوانیم در ابتدای زنجیره تولید نقاط ضعف محصول را شناسایی کنیم و برای برطرف کردن آنها بکوشیم. وی ادامه داد: در این طرح، محصول سالم مستقیم از کشاورز خریداری میشود و کد محصول همراه با نشان جغرافیایی آن، بر بسته چاپ خواهد شد که به مصرفکننده داخلی و خارجی اطمینان میدهد محصول با اصالت و با هویت خریداری کرده است. رئیس شورای ملی زعفران گفت: قرار است سازمان توسعهتجارت با همکاری شورای ملی زعفران و سازمانهای کشاورزی استانهای خراسانجنوبی و رضوی این موضوع را بسط دهند. ضمن اینکه با کارت اهلیت صادرکنندگان، از صادرات ازسوی افراد غیرمتفرقه جلوگیری کنیم تا بتوانیم بر بازار زعفران مدیریت کنیم. به گفته احتشام، جفای بزرگی است که ۹۶ درصد تولید دنیا را ما داشته باشیم، اما خریداران ما برای ما نرخ مشخص کنند. بهدلیل اینکه مدیریت بر بازار ما ضعیف است و کسانی فعال هستند که منافع شخصی خود را به منافع ملی ترجیح میدهند. وی افزود: بزرگترین چالش فراروی زعفران ایران، ضعف بر مدیریت این محصول در بازارهای داخلی و خارجی است. رقیب اصلی ما در بازار، اسپانیاست که بخش عمده محصول ایرانی به این کشور صادر میشود و آنها با بستهبندی به کشورهای دیگر صادر میکنند و میفروشند. صنعت بستهبندی باید تقویت شود رئیس شورای ملی زعفران با تاکید براینکه زعفران ایران فلهای و بدون نام و نشان صادر میشود، تصریح کرد: محصولات ما در کشورهای دیگر بستهبندی و با نام و نشان همان کشور صادرات مجدد میشود. ضعف ما بر تکیه نداشتن بر دانش بازار و بازاریابی است که متاسفانه فقط بر مزیت نسبی تولید داشته و داریم اما زمان آن رسیده که مزیت نسبی خود را به مزیت رقابتی تبدیل کنیم که راهکار امروز زعفران ایران است. به گفته احتشام، باید بتوانیم صنعت بستهبندی را توسعه دهیم واحدهای فعال در عرصه زعفران را توانمند کنیم تا رقابتپذیر شوند. باید کاری کنیم «زعفران ایرانی»(Iranian saffron) (را در دنیا نهادینه کنیم و تا دیر نشده باید این استراتژی و هدف را دنبال کنیم. باید پرآوازه کردن نام زعفران با نام ایران، ماموریتی برای صنعت زعفران باشد. وی با بیان اینکه توسعه تولید از توسعه بازار زعفران پیشیگرفته، تاکید کرد: ما باید تمام تلاش خود را در راستای توسعه بازار قرار دهیم چراکه همیشه ۳۰درصد تولید و ۷۰درصد بازار است، اما در توسعه بازارها متاسفانه موفق نبودهایم. نکته بعدی اینکه باید فرهنگ مصرف زعفران را نیز با تنوعسازی افزایش دهیم تا تعادلی بین عرضه و تقاضا ایجاد کنیم که کشاورز ضرر نکند. از سوی دیگر، به شرکتهای دانشبنیان در صنعت زعفران باید توجه جدی داشت و از این شرکتها حمایتهای لازم را کرد. رئیس شورای ملی زعفران، میزان صادرات زعفران سال گذشته را حدود ۱۸۰ تن به ارزش ۲۸۵ میلیون دلار اعلام کرد و گفت: در نیمه نخست امسال حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد رشد صادراتی نسبت به مدت مشابه سال گذشته داشتیم که آن هم بهدلیل تسهیل نقل و انتقالات پول بود. درخواستهایی از دولت رئیس اتحادیه صادرکنندگان زعفران خراسانرضوی با بیان اینکه طرح شناسه ملی زعفران هنوز بهطور رسمی اجرا نشده، اظهار کرد: اجرای کامل این طرح زمانبر و درحالحاضر نیز شورای ملی زعفران و سازمان توسعهتجارت پیگیر آن است. که امیدواریم هرچه سریعتر به نتیجه برسد و تاثیر مثبتی در صادرات و ارتقای جایگاه زعفران ایران در جهان داشته باشد. غلامرضا میری در توضیح درخواستهای فعالان صادراتی زعفران به «گسترشتجارت» گفت: تحقق این خواستهها و تقاضاها اگر قرار باشد بر ارتقای جایگاه زعفران ایران تاثیرگذار باشد، نباید روی میز باقی بماند یا فراموش شود. به گفته وی، امسال ثبات بازار را تجربه کردیم که باعث افزایش صادرات و جذب مشتریان بیشتر برای کشور شد. از سوی دیگر هم اکنون در فصل برداشت زعفران، صادرکننده سردرگم است و نمیداند با چه قیمتی زعفران را بخرد. از ۲۵مهر تا ۱۵آذر محصول زعفران به بازار عرضه میشود و تا زمانی که جمعآوری نشود و کشاورز محصول خود را به بازار نیاورد، ثبات نرخ نداریم. در این زمینه، دولت باید نرخ کف را برای زعفران تعیین کند تا فعال اقتصادی با همان نرخ مشخص، محصول را از کشاورز بخرد تا هم به سود صادرکننده و هم به سود کشاورز باشد. رئیس اتحادیه فروشندگان زعفران خراسانرضوی میگوید: دولت میتواند به تشکلهای تولیدی و صادراتی اختیار بدهد که در صورت ورود واسطهها و خرید با نرخ پایینتر از نرخ مشخص، وارد میدان شده و زعفران را با تسهیلات ارزانقیمت دولت، خریداری کنند که هم کشاورز متضرر نشود و هم اینکه با ثبات نرخ بتوانیم در بازارهای خارجی مشتریان را حفظ کنیم. وی تصریح کرد: نمیتوانیم با شریکان خود بر تجارت مستمر و پایدار تاکید کنیم، زیرا قیمتها هر روز در حال تغییر است. این در حالی است که اسپانیا زعفران را در بلندمدت و با نرخ ثابت به مشتریان جهانی عرضه میکند و به این دلیل که ما این مزیت را نداریم، محصول را از ما میخرد و دوباره به ما میفروشد و به نوعی بازار زعفران را در دنیا مدیریت میکند. میری با اشاره به مشکل بعدی که همه فعالان اقتصادی و صادرکنندگان با آن روبهرو هستند، گفت: اگر زعفرانی را صادرکنیم نمیتوانیم پولمان را دریافت کنیم، بلکه فقط با بهرهگیری از کشور ثالث یا واسطه میتوانیم این کار را بکنیم. به گفته رئیس اتحادیه صادرکنندگان زعفران خراسانرضوی، برای مدیریت بازار، بازارسازی و بازاریابی باید در نمایشگاههای مختلف هم حضور داشته باشیم که در این زمینه دولت باید حمایت کند تا شرکتهای ایرانی بتوانند به آسانی به این بخش ورود کنند. زعفران در ۲۳ استان کشور تولید میشود که پیشبینی میشود سال آینده رشد ۵۰درصدی در تولید داشته باشیم بنابراین باید برای عرضه جهانی آن نیز فکری داشت تا به ضرر کشاورزان نباشد. وی معتقد است: اگر دولت بخواهد نرخ مشخصی را اعلام کند، با خرید زعفران ازسوی سازمان تعاونی روستایی بهشدت مخالف هستیم، زیرا تجربه سالهای گذشته ضربه بزرگی به ما زد. اگر هم این اتفاق رخ داد، این سازمان باید موظف به فروش قطعی باشد، نه اینکه محصولات را عرضه کند. اینکه با نرخ سود مشخص محصول را به فروش برساند. پیاز زعفران نباید صادر شود رئیس اتحادیه صادرکنندگان زعفران خراسانرضوی همچنین با تاکید براینکه پیاز زعفران نباید از کشور خارج شود، معتقد است: با این کار علاوه بر اینکه نوعی خامفروشی میکنیم، هستی خود را نیز به کشورهای دیگر میدهیم! این موضوع استراتژیک و حتی فوقاستراتژیک است؛ بنابراین چرا باید چنین کاری بکنیم؟ میری تاکید کرد: چرا باید پیاز زعفران ایران را در اختیار رقبای خود که مورد حمایت همه جانبه دولت خود هستند، بگذاریم؟ درحالحاضر حتی با ممنوعیت صادرات پیاز زعفران، باز هم بهطور قاچاق از کشور خارج میشود. این سخنان در حالی مطرح میشود که بهتازگی نیز، مجری طرح ملی توسعه گیاهان دارویی وزارت جهادکشاورزی با بیان اینکه صادرات پیاز زعفران باید آزاد شود، از داشتن دیدگاههای نوین و برنامههای جدید وزارت جهادکشاورزی در این زمینه خبر داده است. پیمان یوسفیآذر اظهار کرد: اگر ما نخواهیم با اصول معاملات و بازاریابی جهانی حرکت کنیم با شدت و سرعت زیادی از بازارهای جهانی حذف خواهیم شد. حرکتهای محدودکننده نتوانسته مانع رشد تولید زعفران در دنیا شود؛ با وجود اعمال سیاستهای سختگیرانه در دهههای پیش اکنون شاهد هستیم کشورهای زیادی از جمله چین، مراکش، افغانستان، ایتالیا، امریکا، فرانسه، اسپانیا و کشورهای افریقایی به تولیدکننده زعفران تبدیل شدهاند. در پاسخ به اظهارات مجری طرح ملی توسعه گیاهان دارویی وزارت جهادکشاورزی، باید گفت راهحل نجات بازارهای خارجی زعفران ایرانی، صادرات پیاز آن، بلکه باید خود محصول زعفران را در بستهبندی با نام و نشان ایرانی برای بازارها مختلف صادر کرد. اقدام به خروج پیاز زعفران از کشور به ضرر کشور خواهد بود و سود آن به جیب خارجیها میرود.
