خبرها حاکی از آن است که آثار باستانی و میراثفرهنگی اصفهان بهدلیل خشکسالی ناشی از بیتدبیری، نبود مدیریت آبی مناسب، بهرهبرداری بیرویه از آبهای زیرزمینی و حضور صنایع و کشت محصولات آببر در خطر نابودی قرار گرفته است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه «گسترش تجارت» نوشت: یکی از دستاوردهای خشکسالی برای شهرهایی مانند اصفهان، نشست زمین است که موجب میشود آثار باستانی که قرنها استوار و پابرجا ماندهاند به یکباره فرو بریزند و ممکن است چند سال بعد که به اصفهان سفر میکنید خبری از سی و سه پل و منارجنبان نباشد. اصفهان بدون چهلستون و زایندهرود بدون آب دیگر لطفی ندارد. آثار باستانی اصفهان نه میراث اصفهانیها، بلکه میراث تمام مردم ایران و جهان است. کشاورزی در حریم زایندهرود و استفاده از حجم وسیعی از آب برای کشت محصولات آببری مانند ذرت، برنج و چغندر هم موجب خشک شدن آب زایندهرود شده و هم ضررهای جبرانناپذیری بر آثار باستانی وارد کرده است. از سویی کشاورزی و کشت محصولات آببر و مدیریت نامناسب و ساماندهی نکردن ذخیرههای آبی ضررهای بسیاری به میراثفرهنگی و اکوسیستم اصفهان وارد کرده و از سوی دیگر فعالیت صنایع آببر در این شهر نیز از دیگر عواملی است که موجب وارد شدن آسیبهای جبرانناپذیر بر اکوسیستم این منطقه شده است.
بهگفته محمدحسن طالبیان، معاون میراثفرهنگی سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری خشکسالی مشکلی است که بسیاری از آثار باستانی کشور را تهدید قرار میکند، البته فاجعه انسانی که این معضل برای کشور به همراه دارد بسیار بزرگتر و وسیعتر از مشکلاتی است که برای میراث فرهنگی و آثار باستانی ایجاد میکند.
نوشدارو بعد از مرگ سهراب
به گفته مدیران استان اصفهان زمان دقیقی را نمیتوان برای تخریب آثار باستانی مشخص کرد، اما به هر تقدیر نمیتوان خطر تخریب آثار باستانی اصفهان بر اثر خشکسالی و نشست زمین را هم انکار کرد.
فریدون الهیاری، مدیرکل اداره میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان اصفهان در گفتوگو با «گسترش تجارت» میگوید: نشست زمین در مناطقی که خشکسالیهای شدید وجود داشته و برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی در آن مناطق رخ میدهد امری طبیعی بوده و این واقعه طبیعی، تاسیسات شهری، عمرانی و سازههای تاریخی را تهدید میکند و اکنون نشست زمین آثار باستانی اصفهان را در خطر نابودی قرار داده است.
او درباره ابعاد گسترده مشکلاتی که خشکسالی برای استان اصفهان ایجاد میکند، بیان کرد: یکی از هزاران مشکل خشکسالی در اصفهان، تخریب میراث فرهنگی است. با اینهمه خبرهای منتشر شده درباره اینکه میراث فرهنگی اصفهان تا ۵ سال دیگر تخریب میشود درست نیست و نمیتوان زمان دقیقی برای تخریب آثار باستانی در اثر نشست زمین تخمین زد. اگرچه خطر از بین رفتن میراثفرهنگی اصفهان وجود دارد اما با توجه و تدبیر دولت و مدیران استانی در سالهای آینده از تخریب و نابودی آثار باستانی اصفهان جلوگیری میکنیم.
عضو شورای توسعه و برنامهریزی استان اصفهان با اشاره به لزوم در نظر گرفتن تدابیر لازم برای مقابله با خشکسالی در اصفهان گفت: مدیران استانی باید بهرهبرداریهای بیرویه از آبهای زیرزمینی را کنترل کرده و تلاش کنند از آسیبهای جبرانناپذیر نشست زمین در اصفهان جلوگیری کنند.
الهیاری با اشاره به شرایط نامناسب زایندهرود در اصفهان اظهار کرد: امیدوارم مدیران استان اصفهان و دولت توجه ویژهای به شرایط نامناسب و خشکسالی در اصفهان داشته و تدابیر لازم برای رهایی از این شرایط و بازگرداندن آب به زایندهرود را در نظر بگیرند. او با تاکید بر این امر که مقابله با خشکسالی در حوزه وظایف اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان اصفهان نیست، بیان کرد: چند نکته باید مورد توجه قرار گیرد؛ نخست آنکه زایندهرود باید احیا و بارگذاری آن کنترل شود، صنایع و کارخانهها باید پسابها را تصفیه کنند و دوباره مورد استفاده قرار دهند تا در مصرف آب صرفهجویی شوند.
مدیرکل اداره میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان اصفهان با اشاره به اینکه صنایع آببر نباید در اصفهان فعالیت کنند، گفت: بهدلیل بیتدبیری صنایع آببر در اصفهان ایجاد شدهاند و این اتفاقی است که رخ داده و نمیتوان چارهای برای آن اندیشید. اگرچه در برنامهریزیهای کلان صنایع آببر نباید در مناطق خشکسال ایجاد شوند، اما این برنامهریزیها بسیار دیر در نظر گرفته شدهاند و اکنون نمیتوان این صنایع را به دیگر مناطق منتقل کرد.
برنامهریزیهای دیرهنگام
عضو شورای توسعه و برنامهریزی استان اصفهان با اشاره به در نظر گرفتن مدیریت آب در طرحهای عمرانی و گردشگری استان اصفهان اظهار کرد: اکنون در برنامهریزیهای استانی بهطور جدی بحث چگونگی مدیریت و تامین آب، بررسی و مطالعه میشود و صنایع آب بر مدیریت میشوند. بهعنوان نمونه مجوزهای جدید برای ایجاد صنایع آببر صادر نمیشود، اما انتقال فولاد مبارکه و ذوب آهن اصفهان به منطقهای دیگر امکانپذیر نیست. تصفیه دوباره پسابهای صنعتی یکی از اقداماتی است که این صنایع بهمنظور کنترل آب مصرفی خود در نظر گرفتهاند.
بیتوجهی به خشکسالی اصفهان
استان اصفهان با خطر نشست زمین در مناطق مختلف دست و پنجه نرم میکند. خشکسالی در اثر برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی و فعالیت صنایع و کشت محصولات کشاورزی آببر بیانگر بیتوجهی مسئولان و گسترش روزافزون زمینهای کشاورزی در این استان است.
محمد درویش، مدیرکل آموزش سازمان حفاظت محیطزیست در گفتوگو با «گسترشتجارت» گفت: شرایط زیستمحیطی استان اصفهان و زایندهرود بسیار نگرانکننده است. در جنوب این استان؛ در منطقه پارک ملی کلاهقاضی شکافهای بسیار بزرگ و عمیقی ایجاد شدهاند که نشانگر نشست زمین است. در شمال استان اصفهان و دشت مورچهخورت نیز شاهد نشست زمین هستیم. در شهر اصفهان بیابانزایی افزایش یافته و چشمههای تولید گرد و خاک در حال گسترش است. دشت زرینشهر نیز دچار نشست زمین شده است.
او با اشاره به خطر تخریب تمامی میراثفرهنگی استان اصفهان در اثر خشکسالی و نشستزمین بیان کرد: دور از ذهن نیست که میراثفرهنگی اصفهان نیز در آینده نزدیک به سرنوشت محتوم تختجمشید یعنی نابودی آثار باستانی در اثر نشست زمین و خشکسالی روبهرو شود. اکنون روی سی و سه پل، منارجنبان، چهلستون و دیگر آثار باستانی اصفهان نشانههایی از تخریب بر اثر نشست زمین مشاهده میشود.
درویش دلیل این امر را فعالیت صنایع و کشت محصولات کشاورزی آببر در استان اصفهان دانست و گفت: چه حضور صنایع آببر و چه کشت محصولاتی که به آبیاری بسیار نیاز دارند در استان اصفهان در تضاد با واقعیتهای اکولوژیکی این استان بوده و اگر بهراستی قرار است اصفهان بهسوی توسعه پایدار حرکت کند، هیچ کارشناسی صلاح نمیداند محصولاتی مانند چغندر، برنج و ذرت در این اصفهان کشت شود.
او با اشاره به حجم عظیم آبی که برای کشاورزی و تولیدات صنعتی در این استان مورد استفاده قرار میگیرد، اظهار کرد: اگر وارد سایت جهاد کشاورزی استان اصفهان شوید مشاهده میکنید میزان مصرف آب استان اصفهان برای کشاورزی در طول یک سال ۵/۷ میلیارد مترمکعب اعلام شده که این میزان به مراتب بیشتر از آب دریاچه ارومیه است، این در حالی است که میزان بارندگی دریاچه ارومیه دستکم ۲ برابر بارندگی زایندهرود است و آمار مصرف آب در اصفهان نشانگر گسترش بیرویه اراضی کشاورزی در این استان خشکسال است. با اینکه چند میلیون مترمکعب آب در شمال استان و چند میلیون مترمکعب آب در جنوب این استان از دسترس اصفهانیها خارج میشود باز هم شاهد برداشت بیرویه و نابخردانه آب در استان اصفهان هستیم. مدیرکل آموزش سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به مسیر اشتباهی که مسئولان استان اصفهان بهمنظور توسعه این استان در پیش گرفتهاند، تاکید کرد: مدیران استان اصفهان باید از شجاعت لازم برخوردار بوده و اعلام کنند مسیر توسعه را اشتباه پیمودهاند.
اصفهان باید قطب گردشگری شود
درویش درباره ظرفیتهای گردشگری موجود در اصفهان بیان کرد: اصفهان همچنان میتواند نصف جهان باشد به این شرط که زیرساختهای اقامتی این شهر تکمیل شود. پس از انقلاب حتی یک هتل استاندارد و ۵ ستاره در اصفهان ساخته نشده و کمبود اقامتگاه یکی از معضلات اصلی این شهر است. شهری که میتواند در صنعت گردشگری پیشرو و سرآمد دیگر شهرهای کشور باشد نه تنها شاهد رشد و توسعه زیرساختهای اقامتی نبوده، بلکه اکنون آثار باستانی خود را معرض خطر نابودی میبیند. این شهر به جای اینکه قطب محصولات کشاورزی و صنعتی باشد باید قطب گردشگری کشور شود.
سخن آخر...
خشکسالی و نشست زمین خطری جدی برای یکی از مهمترین و مطرحترین شهرهای گردشگرپذیر کشور یعنی اصفهان است. این خطر نه تنها جاذبه معروف و نام آشنای زایندهرود را به رودخانهای خشک تبدیل کرده و اکوسیستم منطقه را در معرض خطر قرار داده، بلکه به آثار باستانی و میراثفرهنگی این شهر نیز آسیبهای بزرگی وارد کرده و گفته میشود اگر راهکار جدی برای نشستزمین در نظر گرفته نشود در سالهای آینده آثار باستانی اصفهان بهطور کامل از بین خواهد رفت. به امید آنکه مدیران اصفهان چارهاندیشی کرده و مردم اصفهان نیز مسئولانهتر نسبت به آثار باستانی خود رفتار کنند و میراث یک کشور که برای آنها درآمدزایی دارد را با کشت بیرویه محصولات آببر نابود نکنند.
