بودجهریزی دقیق و در ادامه تخصیص بر مبنای برنامه یکساله همواره یکی از چالشهای دولتها در ایران بوده است
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: هرچند در سال گذشته دولت یازدهم توانست نزدیک به ۹۰ درصد بودجه سال ۹۵ را از نظر تخصیص محقق کند با این حال مشکلاتی در این نوع از بودجهریزی وجود دارد که بر مبنای سازمان برنامه و بودجه در دولت دوازدهم تصمیم دارد بودجه سال ۹۷ را بر مبنای ماموریت سازمانهای دولتی هر ۳ ماه یکبار تعیین و مورد ارزیابی قرار دهد. براساس ماده ٢٨ قانون برنامه ششم توسعه باید دستکم تا پایان سال ۱۳۹۷ دستکم ۵ درصد هزینههای جاری دولت تقلیل یابد. به گزارش، براساس گفته مسئول سازمان برنامه و بودجه کشور هر سازمانی که میخواهد بودجه بگیرد، باید ابتدا مشخص کند کاری که میخواهد انجام دهد و براساس ماموریت و هدفی که دارد اعتبار دریافت کند. از این رو با توجه به اینکه هزینه واحد مشخص است تعداد در هزینه واحد ضرب میشود، بنابراین قیمت تمامشده محصولی یا خدمتی که میخواهد عرضه شود را مشخص و هر ۳ ماه یکبار اعتبار تخصیص مییابد. در این زمینه باید ابتدا مشخص شود در بودجهریزی سنتی چقدر خزانه ورودی دارد. هماکنون بر مبنای دستیابی سازمان به اهدافی است که مشخص شده است. تجربه جهانی بودجه عملیاتی ثابت کرده اگر چه بودجه به صورت یکساله و از پیش نوشته میشود و مبتنی بر یکسری طرحها و برنامههاست، اما تنظیم خوب ماهانه یا ۳ ماهه آن میتواند کشور را در وضع مناسبی نگه دارد و امکان بکارگیری راهحلهای اصولی را برای رفع مشکلات و چالشها بدهد. از این رو رییس سازمان برنامه و بودجه کشور روز گذشته اعلام کرد در بودجه سال آینده برخی از سازمانها تعداد ماموریتشان کاهش داشته، این مسئله در بودجه سال آینده در نظرگرفته خواهد شد، البته سازمان برنامه و بودجه به دنبال کاهش بودجه هیچ سازمانی نیست و در سال جاری طرح نوآورانهای را در بودجه سال آینده در دست بررسی و اجرا داریم. بودجهریزی بر مبنای عملکرد پروفسور «چیسیست ترچتم» رییس کمسیون حسابرسی و ممیزی تایلند اواخر تیر امسال در هشتمین کنفرانس بینالمللی بودجهریزی بر مبنای عملکرد در تهران گفته است این کشور در سال ۲۰۰۲میلادی تصمیم گرفت سیستم بودجهریزی خود را اصلاح و از سیستم بودجهریزی مبتنی بر عملکرد استراتژیک (SPBBS) استفاده کند. دولتها باید بتوانند از سیستم بودجهریزی به عنوان ابزاری برای تخصیص کارآمد منابع برای اجرای سیاستهای خود استفاده کنند؛ هزینهکرد باید شفاف، کارا، و موثر باشد و سیستم بودجهریزی باید موجب ارتقای توسعه اقتصادی کشور شود. محمد کردبچه مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه در این باره به ایرنا گفته است: در حقیقت، عملیاتی شدن بودجه در سال ۱۳۸۴ زمانی که «فرهاد رهبر» رییس سازمان برنامه و بودجه بود، مطرح شد اما کاری از پیش نرفت زیرا عزم اجرایی کردن آن وجود نداشت. اکنون قرار است براساس برنامه ۵ ساله ششم توسعه، هر سال بودجه ۲۰ درصد سازمانهای اجرایی عملیاتی شود به طوری که پس از پایان برنامه ۵ ساله ششم توسعه، بودجه همه سازمانها عملیاتی شود. حال برای عملیاتی کردن بودجه باید در چارچوب برنامه ششم توسعه، پیشرفت سالانه اهداف کمی و فعالیتها مشخص و متناسب با پیشرفتها، بودجه تخصیص داده شود. تخصیص اعتبار بعدی براساس عملکرد قبلی است و ارزیابی عملکرد از اهمیت ویژهای برخوردار است. به عبارتی بودجهریزی عملیاتی درواقع بودجه را با اهداف کمی مرتبط میکند و مشخص میکند. عملیاتی شدن بودجه از زمان دولت اصلاحات «هوشیار رستمی» کارشناس و تحلیلگر مسائل اقتصادی نیز در این باره به ایرنا گفت: عملیاتی شدن بودجه از زمان دولت اصلاحات مطرح و قرار شد دولت با کمک بانک جهانی در چارچوب برنامه چهارم توسعه، نظام بودجهریزی را عملیاتی کند. با این حال، متاسفانه در برنامه چهارم و حتی در برنامه پنجم توسعه چنین اتفاقی نیفتاد زیرا این اعتقاد وجود نداشت که بودجه در توسعه کشور نقش کلیدی دارد. بودجه تاکنون ابزاری برای مدیریت لحظهای کشور بوده است. به عنوان مثال وقتی اعتراضهای گستردهای درباره موضوعی مطرح میشود به توصیه رییسجمهوری، اعتبار خاصی برای آن اختصاص مییابد و مشکل جدی نیز همین است. رستمی، فرآیند بودجهریزی کنونی کشور را عجیب و غریب دانست و گفت: در این فرآیند ابتدا از سازمانها خواسته میشود بودجه موردنیاز سال بعد خود را محاسبه و اعلام کنند، اما سازمان برنامه و بودجه پس از دریافت پیشنهاد سازمانهای اجرایی کشور، آن را کنار گذاشته و خودش بودجهای را نوشته و تقدیم مجلس میکند. مجلس نیز به نوبه خود بودجه پیشنهادی دولت را کنار میگذارد و درنهایت، این چانهزنی نمایندگان مجلس است که مشخص میکند هر فعالیتی چقدر بودجه لازم دارد. در حالی که در کشورهای پیشرفته تصویب بودجه فرآیند بسیار کوتاهی دارد و مجلس به طور معمول همان بودجه پیشنهادی دولت را تصویب میکند. وظیفه اصلی نمایندگان مجلس یعنی نظارت بر حسن اجرای بودجه پس از تصویب بودجه پیشنهادی دولت است، اما متاسفانه در ایران نمایندگان مجلس هنگام بررسی بودجه پیشنهادی، در کار تخصصی بودجهریزی دخالت کرده و حریم دولت را میشکنند و پس از تصویب بودجه دیگر کاری به حسن اجرای آن ندارند و از وظیفه اصلی خودشان غافل میمانند. به گفته رستمی، برخلاف بودجه افزایشی که در آن به بودجه سال پیش هر سازمان درصدی اضافه میشود، بودجه عملیاتی یک نوع سازوکار بودجهبندی و مدیریت مالی دولت است که از کشورهای توسعهیافته اقتباس شده است. دولت وظیفه دارد درآمد خود را که درباره کشورهای توسعهیافته بخش مهمی از آن ناشی از مالیات و درباره کشور ما بخش مهمی از آن ناشی از فروش نفت است را به بهترین شکل ممکن خرج کند. دولت یک نهاد مجازی است که نقش خود را از طریق سازمانهای اجرایی ایفا میکند و برای بودجهریزی نظر سازمانها مهم است. در نظام فدرالی هر منطقه یک حکومت محلی دارد و سهمی از بودجه کل را طلب میکند اما در کشور ما کمتر از ۵ درصد بودجه در اختیار استانهاست که حتی برای هزینهکرد آن نیز اختیاری ندارند. ما یک سازمان برنامه و بودجه داریم که برای همه تصمیم میگیرد اما بودجه عملیاتی این مشکل را حل میکند؛ به این ترتیب که براساس اهداف و عملکرد بودجه تخصیص داده میشود. به گفته وی، براساس اهداف راهبردی هر سازمان، اولویتها و اهداف کمی آن تعیین میشود و سپس بر اساس موفقیتی که سازمان در تحقق این اهداف کمی بهدست میآورد، به آن بودجه تخصیص داده میشود. نقش بودجه در توسعه رستمی با تاکید بر اهمیت نقش بودجهریزی در توسعه کشور گفت: عملیاتی کردن بودجه به سود کشور است، زیرا بودجه در قبال عملکرد خوب تخصیص مییابد و بنابراین، بهبود عملکرد سازمانها و در نهایت بهبود شاخص حکمرانی کشور در نظام رتبهبندی جهانی را به دنبال دارد. این تحلیلگر اقتصادی اضافه کرد: پاسخگو کردن سازمانهای اجرایی از پیامدهای مثبت بودجه عملیاتی است، زیرا مسئولان برای گرفتن تخصیص اعتبار باید به صورت ملموس و با ارائه آمار دقیق و مستند عملکرد خود را به تصویر بکشند و بر این اساس، تغییر مسئولان نه یک موضوع سیاسی، بلکه یک موضوع عملکردی میشود. این پیامد مثبت برخلاف رویه فعلی است که در آن انتصابها نه بر اساس عملکرد بلکه مبتنیبر چانهزنی است و همین امر میتواند برای اجرای بودجه عملیاتی تهدیدی باشد. رستمی با تایید تصمیم دولت برای تغییر نظام بودجهریزی کشور، توصیه کرد در آینده از تجربههای موفق جهانی بیشتر استفاده و به بهبود شاخصهای توسعهیافتگی در جهان توجه شود. وی از جمله این شاخصها به شاخص حکمرانی، بهبود محیط کسب و کار، آزادی اقتصادی و رقابت اقتصادی اشاره کرد و افزود: متاسفانه کشورمان در هیچیک از این شاخصها وضع خوبی ندارد. هماهنگی دولت و مجلس ضرورت بودجه عملیاتی بودجهریزی عملیاتی مبتنیبر حسابداری تعهدی و نظام بودجهریزی افزایشی مبتنیبر حسابداری نقدی است. در این باره معتقد است در سامانه حسابداری نقدی، اگر تعهدی برای آینده ایجاد شود، چون اکنون پولی پرداخت نشده است، چیزی وارد حساب بدهیها نمیشود و تراز تغییر نمیکند در حالی که بدهی واقعا افزایش پیدا کرده است. این اتفاقی بود که برای دولت یازدهم در سطح گسترده افتاد و دولت پیشین بدهیهای سنگینی را برای آن به ارث گذاشت اما حسابداری تعهدی این نقص را برطرف میکند. حال دولت زمینه اجرای حسابداری تعهدی را که پیشفرض بودجهریزی عملیاتی است ایجاد کرده و بنابراین، پیشنیاز آماده است اما اجرایی شدن این سیاست به فهم مشترک دولت و مجلس بستگی دارد. به هر روی، دولت به عملیاتی کردن بودجه موظف است و مجلس نیز باید نقش نظارتی خود را به خوبی ایفا کند و از چانهزنیها بپرهیزد. محمدباقر نوبخت، رییس سازمان برنامه و بوجه ۱۳ شهریور امسال گفت: هماکنون که در حال تنظیم لایحه بودجه ۱۳۹۷ هستیم، روش بودجهریزی را تغییر دادهایم و شعاری که برای بودجه سال آینده انتخاب کردهایم «تصویب بر پایه قیمت تمام شده و هزینه واحد تولید و تخصیص براساس عملکرد» است.
