چند سالی است که در بیشتر کشورهای پیشرفته دنیا موج چهارم انقلاب صنعتی شروع شده، شاید نخستینبار در آلمان بود که با گذر از موج سوم با وارد کردن دانش دیجیتال به فعالیتهای تولیدی موج چهارم رقم زده شد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: تغییر در نحوه تولید و فرآیندهای آن که نتیجهاش کاهش مصرف سوختهای فسیلی، حفظ محیطزیست، کاهش قیمت تمامشده محصولات و پروژهها در کنار استفاده از فناوری نانو در تمامی زمینههای صنعتی و پزشکی از نخستین دستاوردهای این موج بود که به سرعت در حال پیشروی است و کشورهای پیشرفته از مسیر همین موج فناوری به دنبال تقویت بازارهای صادراتی و درآمدهای ارزی هستند تا به نوعی نفوذ صنعتی به کشورهای کمتر توسعهیافته داشته باشند. این موضوع در مقالهای که ازسوی سعید مدنی کارشناس صنعت برای ارسال شده است مورد ارزیابی قرار گرفته است. در حال حاضر موج انقلاب صنعتی با سرعت شتابدار در حال توسعه است و کشورهایی که میخواهند تعامل با سایر کشورها، حجم صادرات خود را افزایش دهند هرچه سریعتر باید خود را با شرایط جدید وفق دهند و حتی لازم است بهصورت جهشی از مرحله موج دوم انقلاب صنعتی یا موج سوم وارد این موج شوند. مانند بسیاری از کشورهای آسیای شرقی، زیرا این موج تغییرات زیربنایی در تجارت، دولتها و سازمانهای مدنی و رسانهای ایجاد خواهد کرد. موج چهارم یا موج مجازی عصر توسعه و تکاملیافته دانش اطلاعات است. در این موج تخیل انسان به حقیقت نزدیک میشود. بهقول انیشتین تخیل اهمیت بیشتری از دانش دارد. درواقع عصر انقلاب چهارم عصر مجازی است. این عصر، عصر تلفیق انسان و ماشین است و تاثیر این دو برهم، به همین دلیل نقش علوم انسانی در این دوره پررنگتر میشود. به قول مرحوم دکتر عظیمی که میگفت: علم اقتصاد، بخشی از علوم انسانی است. از آنجایی که مفهوم کلی این موج تاثیر متقابل انسان و ماشین بر یکدیگر است دارای اثرات تغییراتی در نظامهای ساختاری کشورها خواهد بود. از این رو نظامهای سیاسی نیز باید هرچه سریعتر خود را با این موج هماهنگ کنند وگرنه در زیر سونامی وارده از سایر کشورها استقلال خود را نیز از دست خواهند داد. این دوره عصر ستارهها و عصر نخبهها و متخصصان است. امروز در آلمان تقاضا برای مهندسان ماهر از عرضه پیشی گرفته است در اصل یکی از ویژگیهای این عصر ایجاد کار و اشتغال از نوع مهارت است کار یعنی مهارت و تخصص. آثار موج چهارم: - شرکتهای اپل و گوگل و... در عرضه صنعت و روابط اجتماعی تاخت و تاز خواهند کرد، در ۵ تا ۱۰ سال آینده نرمافزار اطلاعات تمام صنایع را خواهد بلعید. - شرکتهای تاکسیرانی و هتلداری و فروشندگان بدون داشتن خودرو و هتل و کالا و یا انبار در فضای مجازی فعالیت خواهند کرد. - تشخیص پزشکی سرطان و سایر بیماریها به وسیله نرمافزار انجام خواهد شد. - رفت و آمدهای شهری حذف خواهد شد، تصادفها به حداقل میرسد. شرکتهای بیمه به علت کاهش تصادفها ورشکست خواهند شد. کشاورزی بدون خاک و مبتنیبر اطلاعات با بهرهوری ۹۹ درصدی در مصرف آب جای کشاورزی سنتی را خواهد گرفت. - پول جای خود را به اطلاعات یا پول دیجیتالی میدهد، پول دیجیتالی نقش پشتوانه ارز را در جهان بازی خواهد کرد. - تنها کسبوکار فیزیکی که در آینده رشد خواهد کرد، گردشگری است. کارها را سامانههای اطلاعاتی و نرمافزارها انجام خواهند داد و مردم بیشتر به تفریح و گردشگری خواهند پرداخت. قیمت تمامشده کالاها و هزینه پروژهها به شدت کاهش پیدا خواهد کرد. شرایط ورود به موج چهارم صنعتی آنچه مسلم است در صورت گرفتن تصمیمهای درست و تعامل با کشورهای پیشرفته میتوانیم، زیرا تعداد فارغالتحصیلان دانشگاهی (صرفنظر از مسئله کیفی که البته خود مقولهای جدی است) در صورت کسب مهارتهای لازم به راحتی نیاز ما به نیروی متخصص را تامین خواهد کرد. حدود ۴۵ درصد از زندگی مردم ایران بهصورت دیجیتالی سپری شده است (درستی آن و شاخصهای ارزیابی باید بررسی شود) در شاخصهای نیروی انسانی ۸۰ از ۱۲۴ و فناوری اطلاعات در رده ۱۱۶ و در شاخص مهارت در رده ۶۸ هستیم. تعداد مقالههای ارائه شده در حدود رتبه ۳۰-۱۵ هستیم البته در تجاریسازی ضعیف هستیم. تعداد زیادی از نیروهای نخبه و توانمند در کشورهای دیگر مشغول فعالیت هستند که با جذب آنها کمک موثری به شروع ورود به موج چهارم خواهد شد. با توجه به موارد بالا صنایع ایران قابلیت ورود به موج چهارم را دارد ولی باید جهشی عمل کنیم برای رسیدن به رشد ۸درصد ایدههای دانشبنیان باید ۱۳۰ برابر شود. همانطور که در کرهجنوبی عبور از موج دوم به سوم بهصورت جهشی اتفاق افتاد و با ورود موج چهارم نیازی به تلاش جهشی نبود خود به خود وارد این موج شدند. ولی کشور ما به علت درجازدگی چند دهه گذشته از میانه موج دوم و سوم که در آن هستیم باید جهشی به فضای موج چهارم وارد شویم. شرایط زیرساختی - زیرساختها را باید توسعه داد و آماده کرد. تا زمانی که ارتباط با دنیا درست نشود نمیتوان وارد این موج شد. وظیفه سیاستمداران ماست که با تدبیر، روابط را از ابعاد مختلف با دنیا بهبود ببخشند. - حدود ۲۸ سال پیش که در کروپ آلمان دوره آموزش پیشرفته تولید را میگذراندم شاهد بودم که این شرکت که دیگر به صورت بنیاد علمی اداره میشد همه ساله تعداد زیادی از نیروهای متخصص خود را به امریکا میفرستاد (بهصورت بورسیه) تا با فناوریهای جدید آشنا شوند و برعکس تعدادی از کارشناسان امریکایی نیز برای آموزش در آلمان بورسیه میگرفتند و این نشان از لزوم تعامل بین کشورها حتی اگر هرکدام به تنهایی خیلی پیشرفته باشند را میداد. - در استقرار هر نظامی تا ایجاد و نهادینه کردن سامانهها افراد نخبه نقش بسیار کلیدی دارند بنابراین باید فرهنگ شایستهگزینی - شایستهپروری و شایستهسالاری را در کشور نهادینه کنیم تا بتوانیم خودمان وارد این موج شویم در غیراینصورت به طور حتم با بحرانهای اقتصادی روبهرو خواهیم شد که استقلال کشور را به خطر میاندازد. - نظام اقتصاد دولتی باید بازنگری شده و دخالت دولت در بنگاههای اقتصادی به حداقل برسد. تجربه تلخ اتحاد جماهیر شوروی که یک زمانی سرعت زیادی در علم و دانش داشت و به یکباره فرو ریخت باید تجربه خوبی باشد. علت اصلی آن بود که نتوانست با سرعت موج سوم خود را تطبیق دهد و وقتی به هوش آمد که خیلی دیر شده بود و دلیل این بود که خود را با صنایع نظامی در رقابت با غرب مشغول کرد و بخش زیادی از بودجه کشور را صرف فعالیتهای نظامی کرد. (در مقایسه با هزینههای نظامی امریکا که کمتر از ۱درصد از بودجه کشوری بود این کشور بیش از ۲۰درصد از بودجه کشور که بعدها با بازی خوردن در امریکا از این هم بیشتر شد صرف هزینههای نظامی کرد) و همین امر باعث شد که از فناوری روز عقب بماند. به جای تعامل با دنیا و استفاده از استانداردهای جهانی، استدانداردهای خودش را تدوین کرد خود را در همه زمینهها تافته جدا بافته میدید و آنچه که در نهایت باید اتفاق میافتاد، افتاد. - از این رو در کنار خصوصیسازی واقعی (و نه خصولتیسازی) باید در راس سازمانهای دولتی که متولی امور اقتصادی (صنفی و تجاری و اقتصادی) هستند افراد شایسته که باور به توسعه داشته باشند قرار گیرند. (شایستهسالاری) چون محور اصلی ورود به این موج نیروی انسانی است. - نیروهای نخبه باید شناسایی شوند، گزینش شوند، بورسیه داده شوند شرایط کار در ایران را به قدری جذاب کنیم که به ایران برگردند و در مرکز نخبهپروری مشغول ارائه ایده و طرح شوند و مراکز خاصی با حمایت دولت یا سرمایهگذاری خصوصی ایجاد شود که این ایدهها را به عمل برساند. تجاریسازی مشکلی است که امروز با آن روبهرو هستیم. آنقدر تولید باید انگیزه داشته باشد که سرمایهگذاران خود به سراغ ایدهپردازان بروند و ایدههای آنها را بخرند و به مرحله تولید تجاری برسانند. البته دولت باید ضامن حفظ ایدهها و کپیرایت باشد. - ارتباط تنگاتنگ با شرکتهای دانشمحور داشته باشیم. نمیتوانیم خودمان را جدا کنیم. خودروهای پیشرفته مانند بنز و BMW حداقل از دهها شرکت خارجی قطعه وارد میکند چون معتقدند آنها در آن زمینهها پیشرفتهتر هستند و اقتصادیتر عمل میکنند. - ارتباط بین دانشگاه و صنعت باید بیشتر شود. استادان دانشگاه باید در جلسههای تخصصی فنی مهندسی و تولیدی صنایع حضور داشته باشند (حداقل هفتهای یک یا دو بار) تا هم با فضای صنعت آشنا شوند و مسائل صنعت را به دانشگاه و ایدههای دانشگاه را به صنعت منتقل کنند. حتی میتوانند با دانشجویان خود در این جلسهها شرکت کنند. کارآموزی به سبک مرسوم دانشجویان در شرکتها و بنگاههای اقتصادی که امروز در ایران انجام میشود بههیچوجه مهارت کافی به دانشجویان بعد از فارغالتحصیلی نمیدهد. - ایدههای صنعتی باید سوار یک موج شود که نام آن را میتوان طراحی صنعتی گذاشت. این مقوله باید تقویت شود. متاسفانه به این مسئله در ایران کمتر توجه میشود. باید معماران صنعتی داشته باشیم که طراحی کنیم نه اینکه با کپی کردن از طرحهای دیگران همواره چند قدم عقبتر باشیم. - به جای واردات کالا دانش فنی وارد کنیم و با شرکتهای دانشمحور در دنیا قراردادهای بلندمدت ببندیم و با آنها شراکت کنیم. - آنچه مسلم است با فناوری موج دوم که در آن هستیم نمیتوانیم مشکلات قیمت تمامشده در زمینه حملونقل، قیمت تمامشده محصولهایی مانند لوازم خانگی، خودرو، فولاد، فلزات رنگی، قطعهها و مجموعههای الکترونیکی و... را کاهش دهیم در مقوله صادرات به طور مسلم به مشکل برخواهیم خورد که امروزه در بسیاری از زمینهها شاهد آن هستیم. - بررسی صنعت فولاد در چین که بین سالهای ۲۰۰۰ و ۲۰۱۵میلادی(۱۳۹۴-۱۳۷۹) یعنی در مدت ۱۵ سال نه تنها قیمت تمامشده فولاد را کاهش داد شاید با احتساب نرخ تورم بتوان گفت به یک سوم با نرخهای ثابت رساند. در صنایع نفت و پتروشیمی نیز ما هنوز در موج دوم و سوم هستیم یعنی سرمایهگذاری سنگینتر مجتمعهای بزرگتر با بهرهبرداری کمتر از فناوریهای موج چهارم که همسایگان ما مانند قطر و.... استفاده میکنند و همین امر باعث خواهد شد که در آینده نزدیک در بازار رقابتی صادرات دچار چالش شویم.
