آلبرت بغزیان / کارشناس اقتصادی
تناقض در آمارهای ارائهشده از سوی مرکز آمار و آمارهای بانک مرکزی گاهی به بحث چالشبرانگیز بین کارشناسان و حتی مسئولان تبدیل میشود. این در حالی است که آمارهای مرکز آمار ایران و بانک مرکزی مکمل یکدیگر هستند بهطوری که بانک مرکزی در روند اعلام آمارهای مختلفی همچون نرخ تورم و بیکاری از شاخصهای اقتصادی مرکز آمار ایران بهره میگیرد، اما برای بررسی اختلافات آماری این دو مرکز مرجع باید به چند نکته توجه کرد. ۱- در حقیقت بانک مرکزی در اعلام نرخ شاخصهای اقتصادی، پیشبینی و برآورد را الگوی کار خود قرار میدهد و این در حالی است که مرکز آمار ایران با محاسبه تمام اقلام مربوط به حسابهای بانکی وملی و تغییرات بهوجود آمده به بررسی و اعلام شاخصهای اقتصادی میپردازد. ۲- در واقع عددی که مرکز آمار ایران در شاخصهای مختلف از نرخ تورم گرفته تا نرخ بیکاری اعلام میکند بیانگر اقتصاد جامعه در شرایط کنونی و گذشته است در حالی که بانک مرکزی به اعلام پیشبینی خود از شاخصهای اقتصادی کشور میپردازد. ۳- در گذشته بین مرکزآمار ایران و بانک مرکزی برای اعلام شاخصهای اقتصادی جلسات مختلف برگزار میشد، اما سوال اینجاست که چرا در شرایط کنونی شاهد ارائه آمارهای متفاوت از مرکز آمار ایران و بانک مرکزی هستیم؟ شاید جواب این سوال این باشد که در حقیقت بانک مرکزی پیشبینیکننده است و مرکز آمار ایران تغییر متغیرهای اقتصادی را در چند ماه یا سال مشخص که نمایانگر شرایط کنونی و زمان گذشته است، اعلام میکند. ۴- نباید از ذکر این نکته مهم غافل شویم که حوزههای مختلف اقتصادی هم در بیان آمار از سوی مرکز آمار ایران و بانک مرکزی تاثیر دارند. بهطور مثال رشد اقتصادی در حوزه نفت با بخشهای مختلف کشاورزی قابل مقایسه نیست. در حقیقت رشد اقتصادی در حوزه نفت شفافتر است زیرا میزان تولید و صادرات نفت کشورمان یک عدد مشخص است، اما اعلام رشد اقتصادی در حوزه کشاورزی در فصول مختلف و در مناطق مختلف کشور متفاوت است. البته نکته مهم اینجاست که من برای اعلام شاخصهای اقتصادی براساس قانون مرکز آمار ایران بهعنوان مرجع رسمی قبول دارم هرچند بانک مرکزی برای اعلام آمار همواره از آمارهای مرکز آمار ایران استفاده کرده و خواهد کرد. ۵- به نظر میرسد یکی از مهمترین دلایل اختلاف آمار بین مرکزآمار ایران و بانک مرکزی استفاده از فرمولهای مختلف از سوی این دو نهاد باشد. بهطوری که شاید فرمولهای مورد استفاده در بانک مرکزی و مرکز آمار ایران برای اعلام شاخصهای اقتصادی کشور متفاوت باشد، اما فرمولهایی که این دو نهاد برای بیان آمار استفاده میکنند، درست است گرچه اعداد متفاوتی از این فرمولها بهدست میآید. ۶- از طرف دیگر تفاوت جامع آماری برای اعلام نرخ بیکاری و نظرسنجیهای اقتصادی بین مرکزآمار ایران و بانک مرکزی موجب اعلام اعداد مختلف از سوی این دو نهاد آماردهنده در کشور خواهد شد. بهطور مثال در اعلام نرخ تورم و رشد اقتصادی پرسوجو از ۴ کارخانه نمیتواند الگوی خوبی باشد. درحقیقت در بیان نرخ تورم نوسان قیمتی کالاهای موجود در سبد معیشتی خانوار که اقلام مختلفی را شامل میشود تاثیرگذار است، اما در اعلام نرخ رشد اقتصادی شاخصهایی همچون میزان تولید ملی و صادرات محصولات کشورمان مهم است. بنابراین با عنایت به اینکه مرکز آمار ایران را میتوان براساس قانون، مرجع رسمی اعلام نرخهای مختلف شاخصهای متفاوت اقتصادی دانست به نظر میرسد که هم بانک مرکزی و هم مرکز آمار ایران باید به منظور اعلام نرخ شاخصهای اقتصادی شفافیت را الگوی کار خود دهند، بهطوری که مدل محاسبه و نوع استفاده از فرمولهای اقتصادی را که منجر به اعلام نرخ میانگین شاخصهای اقتصادی میشود، مشخص و اعلام شود.
