کشته شدن ۷ دانشآموز دختر در مسیر رسیدن به یک اردو، یکی از سوانح جادهای تکاندهنده در ماههای گذشته است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه «گسترش تجارت» نوشت: حوادثی که اگرچه در زمان وقوع، با واکنش و همراهی رسانهها و مردم همراه شده و وعدههای متعددی درباره آنها از سوی مسئولان داده میشود، اما پرونده آنها یکی پس از دیگری بسته میشود، آن هم بدون اینکه حوادث، ریشهیابی شده یا گام موثری در زمینه جلوگیری از تکرار حوادث مشابه بعدی برداشته شود.
اگرچه حوادثی مانند آنچه برای اتوبوس دانشآموزان- یا سال گذشته برای اتوبوس سربازان- رخ داد، به علت وسعت سانحه، فراگیری خبری بیشتری داشته و بیشتر مورد توجه قرار میگیرند اما از نظر فعالان حوزه ایمنی، حتی مرگ یک نفر نیز در سوانح رانندگی قابل تامل است. حال در نظر بگیرید در کشور ما که تصادفات سومین عامل مرگومیر است و سالانه حدود ۱۷ هزار نفر در تصادفات رانندگی کشته میشوند و در هر ۳۰ دقیقه، یکی از هموطنانمان در اثر آسیبهای ناشی از تصادف از بین میرود، توجه به این مسئله چقدر باید جدیتر باشد. در این زمینه، فعالان حوزه ایمنی معتقدند واکنش مردم نسبت به سوانح جادهای باید از واکنشهای احساسی و زودگذر به سمت مطالبهگری دائمی و ملی رفته و فراگیر شود. از سوی دیگر برای کاهش قابل توجه تصادفات و تلفات رانندگی، نیازمند نهادی راهبر هستیم تا عملکرد نهادهای دستاندرکار در حوزه ایمنی را هماهنگ کرده و بهطور مستقل بر همه این بخشها نظارت کند.
به گزارش گسترش تجارت، واژگونی اتوبوس دانشآموزان هرمزگانی در یکی از جادههای استان فارس در سحرگاه جمعه، منجر به کشته شدن ۷ دانشآموز، یک سرپرست و یک راننده شد. در این سانحه ۳۴ نفر نیز مصدوم و در این میان، دو نفر دچار قطع عضو شدند. این خبر تلخ، بار دیگر بالا بودن آمار تصادفات و تلفات رانندگی در کشور را یادآوری کرد. اگرچه آمار تلفات سوانح جادهای کشور از سال ۸۴ تاکنون، کاهش بیش از ۱۰ هزار نفری داشته اما بروز وقایعی مانند سانحه سحرگاه جمعه نشان میدهد هنوز راه طولانی تا برقرار شدن کامل ایمنی در حملونقل جادهای کشور داریم.
همه باید مطالبهگر باشیم
با توجه به بروز سانحه اتوبوس دانشآموزان در یکی از محورهای حادثهخیز استان فارس، این احتمال مطرح میشود که راهکارهای بهکار بسته شده از سوی مسئولان برای کاهش نقاط حادثهخیز- دستکم در برخی استانها- چندان مطلوب و موثر نبوده است، با این حال رئیس هیاتمدیره جمعیت طرفداران ایمنی راهها در این زمینه نظر دیگری دارد و معتقد است برای کاهش عوامل حادثهساز در همه بخشهای موثر در سوانح جادهای یعنی عوامل انسانی، جادهای و خودرویی، نیازمند عزم و مطالبه ملی هستیم.
محمد بخارایی در پاسخ به «گسترش تجارت» اظهار کرد: هرچند جاده داراب- بندرعباس بهعنوان یکی از محورهای پرحادثه استان فارس شناخته میشود اما نقطهای که سانحه اتوبوس دانشآموزان در آن رخ داده، نقطهای بدون مشکل و براساس گزارش پلیس، جاده در این بخش مسطح بوده و اتوبوس به دلیل برخورد به پایه پل و ترکیدگی لاستیک، از مسیر منحرف و واژگون شده است.
بخارایی در بیان راهکارهای لازم برای کاهش تصادفات و تلفات رانندگی در کشور افزود: نگرانی اجتماعی مردم و مسئولان نسبت به تصادفات و تلفات رانندگی کم است و واکنشها نسبت به وقایعی مانند سانحه اخیر، زودگذر و احساسی است و اگرچه در زمان وقوع رویداد، همه مطالبهگر میشوند اما به زودی موضوع فراموش شده و پرونده برای جامعه و مسئولان بسته میشود. وی با تاکید بر اینکه باید عزم ملی برای کاهش تصادفات جادهای به وجود آید، ادامه داد: مسئولان حملونقل جادهای بهویژه در بخش نگهداری و ایمنسازی راهها، مسئولان نظارتی و پلیس، آموزشدهندگان و مسئولان فرهنگسازی و برنامهریزی و همه افرادی که بهعنوان کاربر، با حملونقل سروکار دارند باید در زمینه ایمنی تلاش و مطالبهگری کنند.
رئیس پیشین سازمان راهداری و حملونقل جادهای با اشاره به وقوع سانحه اتوبوس دانشآموزان در نیمهشب یادآوری کرد: نیمهشب زمان مناسبی برای رانندگی در جاده نیست و خوابآلوده بودن راننده در این زمان، قابل پیشبینی است. اگرچه گفته میشود در مقررات برگزاری اردوی دانشآموزی، منعی برای حرکت اتوبوس در نیمهشب وجود ندارد اما شرط احتیاط این بود که گفته شود اتوبوس در روز حرکت کند.
وی با اشاره به بروز این سانحه در اثر خواب آلودگی راننده، گفت: خوابآلودگی و خستگی راننده، پدیده شومی در جادههای ما است. در نیمههای شب، هم راننده و هم مسافران خواب آلوده هستند و کسی ناظر بر شرایط وسیله نقلیه و راننده نیست. باید رانندههای مسافری ملزم شوند در شب رانندگی نکنند؛ همانطور که در بسیاری کشورها چنین قوانینی حاکم است. حتی برای وسیله نقلیه خصوصی نیز باید دقت نظر بیشتری برای تردد در شب اعمال شود زیرا بر اساس آخرین آمار، سالانه ۱۶ هزار کشته و ۳۳۰ هزار مجروح در جادههای کشور در اثر سوانح رانندگی داریم و این، آمار نگران کنندهای است.
با وضعیت مطلوب فاصله داریم
اگرچه از سال ۸۴ تاکنون، آمار تلفات رانندگی بیش از ۱۰هزار نفر کاهش داشته و از ۲۷ هزار نفر در سال ۸۴ به کمتر از ۱۷هزار نفر در سال ۹۵ رسیده است، اما به نظر میرسد هرچه این آمار پایینتر میرود، روند کاهشی کندتر و حفظ آن، دشوارتر میشود. بخارایی با تایید این مسئله افزود: هنوز راهکارهای زیادی برای کاهش تصادفات و تلفات رانندگی داشته و فاصله زیادی با وضعیت مطلوب داریم. هرسال ۳۸۰۰ عابر پیاده در جادهها و خیابانها کشته میشود، یعنی حدود ۲۵درصد کشتههای ما عابران پیاده هستند. همچنین حدود ۲۵درصد کشتهشدگان رانندگی کشور، موتورسواران هستند. رئیس هیاتمدیره جمعیت طرفداران ایمنی راهها با تاکید بر اینکه این تلفات به راحتی قابل کنترل و نیازمند بکارگیری آموزش، هوشیارسازی و ایجاد سازههای کمقیمت اما موثر است، افزود: به راحتی و با تاکید بر استفاده از کلاه ایمنی، میتوان بخش زیادی از تلفات موتورسواران در سوانح رانندگی را کاهش داد یا با فرهنگسازی و نظارت بر عابران، میتوان از تلفات این بخش کاست؛ این مسئلهای است که در دنیا اتفاق افتاده است اما از آنجا که برخی از این فرهنگسازیها اقدامات پرزحمتی به نظر میرسد، در کشور ما در اولویت قرار نمیگیرند. وی با تاکید دوباره بر لزوم ایجاد عزم عمومی در جامعه برای کاهش تصادفات و تلفات رانندگی، ادامه داد: سانحه اتوبوس دانشآموزان را میتوان نقطه شروعی برای ایجاد اراده و عزم همگانی در بخشهای مختلف برای کاهش تصادفات و تلفات در نظر گرفت. در این زمینه مردم، نمایندگان مجلس، خودروسازان، جادهسازان، قانونگذاران و مجریان قانون، رسانهها و سمنها همگی باید مسئولانه برخورد کنند و مطالبهگر باشند. هر یک نفر که در جادهها از دست میرود، افراد دیگری درگیر میشوند و علاوه بر هزینههای مادی، هزینههای معنوی هم برای جامعه دارد. بنابراین کاهش روند تصادفات باید تبدیل به یک خواسته عمومی شود.
کمبود بودجه؛ مانع افزایش ایمنی
اگرچه به گفته بخارایی، کاهش تلفات و تصادفات رانندگی، نیازمند عزم و مطالبهگری ملی است اما نباید فراموش کرد هرگونه اقدامی در زمینه ایمنتر کردن حملونقل جادهای، نیازمند بودجه است.
این در حالی است که کمبود بودجه در بخش جادهای، همواره مورد انتقاد مسئولان و سایر فعالان این بخش بوده است. اواخر سال گذشته وزیر راه و شهرسازی در یک همایش، اعلام کرد بودجه اختصاص داده شده به سازمان راهداری برای نگهداری راهها در سال ۹۵ حتی برابر با یکدرصد بودجه تعیینشده نیز نبوده است. به نظر میرسد این تنگناهای مالی در سال ۹۶ نیز ادامه دارد زیرا در قانون بودجه ۹۶، سهم بودجه حملونقل جادهای، کاهش ۲۳درصدی نسبت به سال ۹۵ داشته است؛ مسئلهای که میتواند تاثیری نامطلوب بر نگهداری و حفظ ایمنی راهها داشته باشد.
پاسخ جواد هدایتی، مدیرکل دفتر آمار، ایمنی و ترافیک سازمان راهداری و حملونقل جادهای به پرسش «گسترشتجارت» در این زمینه، مثبت است. او معتقد است یکی از بخشهایی که میتواند تحت تاثیر کاهش بودجه حملونقل جادهای قرار گیرد، سطح خدماتی است که جاده به کاربران خود میدهد؛ هرچند کاهش این خدمات به معنای کاهش ایمنی نیست.
وی با بیان اینکه لکهگیری، روکش کردن جادهها و انجام عملیات راهداری، از جمله مسائلی است که میتواند تحتتاثیر کاهش بودجه قرار گیرد، گفت: در نیمه دوم سال به دلیل بارشهای شدید و وقوع سیل، برخی راهها دچار آسیب میشوند و نیازمند روسازی و بازسازی هستند و اگر بهموقع به آنها رسیدگی نشود، ممکن است بسیاری از روکشهای جادهای کارآیی خود را از دست داده و سطح خدمات آنها کاهش یابد. با توجه به اینکه رسیدگی به این راهها هزینهبر است، میتوان گفت کاهش بودجه راهها میتواند بر ایمنی آنها تاثیرگذار باشد.
از سوی دیگر به گفته وی، برطرف کردن نقاط خطرناک و پرحادثه، تجهیز راهها به سامانهها و تجهیزات نظارتی هوشمند، افزایش تجهیزات ایمنی در راهها، از جمله اقدامات لازم برای حفظ و افزایش ایمنی راههاست که منابع مالی زیادی نیاز دارد و کاهش بودجه حملونقل جادهای میتواند تاثیر نامطلوبی بر این بخش داشته باشد.
اهمیت مدیریت واحد ایمنی
با توجه به اینکه کاهش بودجه حملونقل جادهای میتواند بر ایمنی جادهها تاثیر نامطلوب گذاشته و درنتیجه در روند کاهشی تلفات رانندگی، اختلال ایجاد کند، مدیرکل دفتر آمار، ایمنی و ترافیک سازمان راهداری معتقد است میتوان سختگیری و تلاش برای کاهش تلفات را در بخشهای دیگر بیشتر کرد تا کمبود بودجه، صدمهای به روند کاهش تلفات رانندگی وارد نکند.
هدایتی با تاکید بر اینکه ایمنی حملونقل، شامل مجموعه اقداماتی در حوزههای مختلف مانند امداد و نجات، خودروسازی، درمان و پزشکی، نیروی انتظامی، راهداری و... است، افزود: هریک از این بخشها سهمی از ایمنی دارند بنابراین وقتی در بخشی، مانند بودجه نگهداری راهها دچار مشکل میشود میتوانیم برای محافظت از ایمنی، اقدامات را به سمت دیگر بخشها ببریم؛ به عنوان نمونه تشدید اعمال قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی، بهبود فرهنگ ترافیکی و ارتقای عملکرد امداد و نجات، میتواند در دستور کار قرار گیرد.
این مقام مسئول در سازمان راهداری معتقد است با توجه به تعدد نهادهای دستاندرکار در حوزه حملونقل جادهای، درمجموع برای رسیدن به وضعیت مطلوب از نظر ایمنی در این بخش، نیازمند نهاد راهبری هستیم که بر اجرای اقدامات همه نهادها در زمینه ایمنی و کاهش تلفات جادهای، نظارت داشته باشد و از همه نهادهای درگیر در این بخش، مستقل باشد.
به گفته او نقش مدیریت واحد در افزایش ایمنی حملونقل جادهای، غیرقابل انکار است بنابراین وجود یک نهاد راهبر در حوزه ایمنی، میتواند مدیریت این حوزه را به درستی بهدست گرفته و در نبود بودجه کافی در یک بخش، مسئولیت سایر بخشها را مشخص کند.
سهم عوامل مختلف در وقوع سانحه برای اتوبوس دانشآموزان
براساس گزارشهای منتشر شده از سوی پلیس، اتوبوس حامل دانشآموزان هرمزگانی که با ۴۵ سرنشین از هرمزگان به سمت شیراز در حال حرکت بود، ساعت ۴ و ۲۶ دقیقه بامداد در محور داراب- بندرعباس، نرسیده به روستای قلعهبیابان واژگون شد.
این نخستین سانحه از نوع واژگونی نیست که در جادههای استان فارس رخ میدهد. تیرسال گذشته نیز واژگونی اتوبوس حامل سربازان یکی از پادگانهای کرمان در نیریز فارس و کشته شدن ۱۹ نفر از آنها، بحث بالا بودن تصادفات جادهای در استان فارس را برای مدتی داغ کرد. آنطور که آمار رسمی نشان میدهد، استان فارس درمجموع کارنامه نامطلوبی در زمینه تصادفات جادهای و رتبه نخست تلفات رانندگی کشور را دارد.
اوایل تابستان امسال، سرهنگ احمد احمدی، رئیس پلیسراه شمال استان فارس با تاکید بر اینکه این استان، رتبه نخست مرگومیر مربوط به تصادفات رانندگی را در کشور دارد، افزود: به دلیل تعداد بالای سفرهای درون و برونشهری استان فارس در سال گذشته، هزار و ۷۰۶ نفر در تصادفات برونشهری جان خود را از دست دادند و از این نظر، این استان رتبه نخست کشوری را با اختلاف ۳۴۵ نفر نسبت به خراسان رضوی به خود اختصاص داده است. به گفته وی، خوابآلودگی، استفاده از تلفن همراه، سرعت غیرمجاز، نبستن کمربند ایمنی و گردش به چپ از جمله عوامل بروز حوادث رانندگی در استان فارس است.
بخشی از بالا بودن تصادفات رانندگی در استان فارس را میتوان به جادههای نامناسب این استان نسبت داد. آنطور که استاندار فارس میگوید، بخش قابلتوجهی از جادههای این استان، قدیمی هستند. در این استان، ۵ محور شیراز- آباده- ایزدخواست، شیراز- فسا- داراب- بندرعباس، سهراهی کوار- جهرم- لار، شیراز- دشت ارژن و قائمیه- سهراهی راهدار، به عنوان سانحهخیز و پرخطرترین محورها شناسایی شدهاند و براساس سخن مسئولان استان، فقط سال گذشته، ۳۶۹ نفر در این ۵ محور کشته شدهاند. سانحه اتوبوس دختران دانشآموز هرمزگانی نیز در یکی از این ۵ مسیر رخ داده است. بنابراین اگرچه پلیس اعلام کرده «جاده در این بخش، کفی و بدون مشکل بوده است» اما به نظر میرسد با توجه به سانحهخیز بودن مسیر داراب-بندرعباس، نامناسب بودن مسیر میتواند یکی از عوامل بروز این سانحه باشد.
بررسی جزییات بیشتر نشان میدهد راننده نیز در این سانحه بیتقصیر نبوده است و اگرچه در بررسیهای اولیه، پلیس اعلام کرد «سرعت اتوبوس در لحظه تصادف ۸۶ کیلومتر بر ساعت و مجاز بوده است» اما اظهارنظرهای تکمیلی پلیس نشان میدهد «علت واژگونی اتوبوس، بیاحتیاطی و بیتوجهی به جلو، ناشی از خوابآلودگی» بوده است. این نشان میدهد مانند بیشتر حوادث جادهای، عامل انسانی مهمترین نقش را در شکلگیری این سانحه داشته است.
علاوه بر پلیس، کمیسیون ایمنی راههای وزارت راه و شهرسازی نیز در بررسی اولیه این سانحه، بر نقش داشتن راننده در وقوع این سانحه تاکید کرده است. براساس گزارش این کمیسیون، مقطع راه مستقیم و علائم و خطکشی مناسب بوده است. از سوی دیگر براساس اظهارنظرهای اولیه پلیس، این اتوبوس ولوو، معاینه فنی داشته و از نظر سلامتی، مورد تایید پلیس بوده است. جزییات بیشتر درباره عوامل بروز سانحه برای اتوبوس حامل دانشآموزان را داوود کشاورزیان، رئیس سازمان راهدای و حملونقل جادهای برای ایلنا توضیح داده است. وی با اشاره به سخنان رئیس کل دادگستری فارس مبنی بر اینکه در این اتوبوس باید ۳ راننده واجد شرایط حضور داشتند، گفت: این سخن اشتباه است و برای این مسیر نیازی به حضور سه راننده واجد شرایط نیست. درمسافت بندرعباس- شیراز که حداکثر ۹ ساعت است باید براساس قوانین از ۲ راننده واجد شرایط استفاده شود که در صورت وضعیت اتوبوس هم نام دو راننده ثبت شده است.
وی افزود: یکی از رانندگان که در قید حیات است در زمان وقوع سانحه مشغول رانندگی بوده و یکی از رانندگان هم که در حال استراحت بوده پس از وقوع این سانحه جان سپرده است.
کشاورزیان با تاکید بر اینکه جاده استاندارد بوده و مشکلی متوجه آن نیست، گفت: این جاده هموار و آسفالت بوده و حتی شانه خاکی آن هم آسفالت بوده و جاده ۱۱ کیلومتر آسفالت دارد و هیچ پیچ یا پرتگاهی هم در این مسیر وجود ندارد. او با تاکید بر اینکه اتوبوس مشکلی نداشته، افزود: حداکثر سن این اتوبوس ولوو ۱۰ سال بوده که فرسوده به شمار نمیرود. کشاورزیان با بیان اینکه پلیس علت سانحه را خوابآلودگی راننده اعلام کرده، گفت: راننده مدعی است در زمان وقوع سانحه با کامیونی روبهرو میشود و برای اینکه به این کامیون برخورد نکند، منحرف میشود.
