تعطیلی کارخانههای بزرگ یکی از چالشهایی بود که دولت یازدهم از یکی، دو سال قبل با آنها روبهرو شد. پس از خبر تعطیلی کارخانههای ارج و آزمایش، بسیاری از منتقدان و برخی از موافقان دولت یازدهم شروع به انتقاد کردند. اصل ماجرا این بود که چرا دولت صبر کرد تا این دو کارخانه بزرگ به چنین روزی دچار شوند؟
در ابتدای تعطیلی این دو کارخانه که دولت دچار چنین انتقادهایی شد، موضوع خصوصی بودن ارج و آزمایش از طرف دولت مطرح شد. موضوعی که پاسخی روشن به انتقادها داشت. این دو کارخانه به بخش خصوصی واگذار شده بودند و بر اساس قانون دولت نمیتوانست در سیستم مدیریتی آنها دخالت کند. دلیل تعطیلی از طرف کارشناسان صنعتی، فرسودگی و نبود استراتژی توسعه و نوسازی اعلام شد. این اعلام درحالی بود که یکی از بزرگترین سازمانهای وابسته به وزارت صنعت، معدن و تجارت به نام «ایدرو» وظیفه گسترش و نوسازی صنایع را بر عهده دارد. وظیفهای که در گام نخست شاید دوباره باعث شود پیکان انتقاد به سمت وزارت صنعت، معدن و تجارت بازگردد. منصور معظمی، رئیس هیات عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در این زمینه اما نظر متفاوتی دارد. او معتقد است، سازمان گسترش برای نوسازی واحدهای صنعتی برنامهریزیهایی داشته و در برخی موارد تسهیلاتی را برای این کار در نظر گرفته تا واحدهای صنعتی به دلیل فرسودگی دچار تعطیلی نشوند. اینکه دولت به طور مشخص برای این دو کارخانه لوازم خانگی چه کاری انجام داده، موضوعی است که معظمی درباره آن توضیح میدهد. ارج و آزمایش به بخش خصوصی تعلق دارند، نه دولت به گزارش گسترش صنعت مدیرعامل ایدرو گفت: کارخانههایی صاحبنام و قدیمی که امروز به مرز تعطیلی رسیدهند، این کارخانهها صاحب دارند و آنها به بخش خصوصی تعلق داشته و دولت نمیتواند برای آنها تصمیمگیری کند چراکه بیش از ۹۰درصد سهام آنها از آن بخش خصوصی است. منصور معظمی، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و مدیرعامل ایدرو درباره اینکه سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران چرا درباره کارخانههای ارج و آزمایش اقدام مناسبی را انجام نداد، گفت: نوسازی یکی از وظایف سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران است اما این امر را باید براساس یک چارچوب قانونی در اختیار ایدرو قرار دهند. وی ادامه داد: کارخانههایی که اسم بردید به بخش خصوصی تعلق دارند و این کارخانهها صاحب دارند و صاحبان باید برای آن تصمیم بگیرند؛ بیش از ۹۰درصد صنعت متعلق به بخش خصوصی بوده و بخش خصوصی سهامدار است و ما بهعنوان دولت نمیتوانیم به سهامدار بخش خصوصی بگوییم که کارخانهها را به ما بدهید تا درست کنیم. عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران افزود: سازمان گسترش باید تسهیلاتی را فراهم کند که بخشی از آن منابع مالی و بخش دیگر فناوری است تا این واحدهای صنعتی احیا شوند. بههرحال نوسازی بهوسیله ایدرو در جریان است. دولت مواردی را به ما برای بازسازی و نوسازی واگذار کرده که انجام دادیم اما در این بخش کمتر فعالیت میکنیم. معظمی با اشاره به اینکه برای گسترش چتر فعالیتهای ایدرو چه اقداماتی انجام شده، اظهار کرد: تمرکز ما بیشتر روی سرمایهگذاریهای خارجی است، ما برجام را فرصتی همیشگی نمیدانیم و به نظر من هنر ما باید این باشد که حداکثر استفاده را از این فرصت فراهمشده داشته باشیم؛ ایدرو بیشتر روی مگاپروژهها تمرکز و سرمایهگذاری کرده است. معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت گفت: استقبال خوب بوده و ما ۲۴ موافقتنامه در یک سال و ۳ ماه گذشته بستیم و ۱۰ مورد از آن قرارداد شده است. نکته مهم اینکه ما در این قراردادها سهامدار عمده نیستیم. سهم ما از این قراردادها ۲۰درصد است؛ مدیریت قراردادها بهطورکلی یا دست بخش خصوصی است یا خارجی. ایدرو دنبال شرکتداری و بنگاهداری نیست. ما فراهمکننده شرایط و تسهیلات برای بخش خصوصی و خارجی هستیم تا در کشور سرمایهگذاری کند. چندی پس از اینکه خبر تعطیلی کارخانه ارج و آزمایش منتشر شد، برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی موضعگیری خود را آغاز کردند. عدهای معتقد بودند دولت یازدهم مقصر این اتفاقها بوده و عده دیگری گفتند دولت دهم اشتباهاتی داشته که باعث طی مسیر ورشکستگی در این کارخانهها شده است. همچنین برخی دیگر معتقدند این کارخانهها به بخش خصوصی واگذار شده و دولت نمیتواند در امور داخلی آنها دخالت کند.
چرا دولت یازدهم؟ به گزارش گسترش صنعت به نقل از خانه ملت چندی پیش نادر قاضیپور، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس گفت: دولت باید به بحث اشتغال و کارآفرینی توجه بیشتری داشته باشد. بسیاری از کارخانههای کشور یا تعطیل شدهاند و یا در آستانه ورشکستگی قرار دارند. تعطیلی کارخانه ارج با ۸۰ سال سابقه کار گوشزنگی برای بیدارباش دولت بود. بعد از تعطیلی کارخانههای ارج، کارخانههای داروگر، یکی از قدیمیترین کارخانههای کشور تعطیل شد. تعطیلی کارخانهها به همینجا ختم نمیشود بلکه صفی از کارخانهها هستند که در آستانه تعطیلی قرار دارند. دولت باید نسبت به سرپا نگه داشتن کارخانههای فعال اهتمام ویژه داشته باشد.
نقش دولت دهم در تعطیلیها برخی منتقدان در حالی دولت را مقصر این موضوع میدانند که نهتنها به خصوصی بودن این کارخانهها توجهی نمیکنند بلکه زمان تعطیلی کارخانههایی مانند ارج را هم به درستی در نظر نگرفتهاند. پس از اینکه تعدادی از نمایندگان اعلام کردند مقصر این تعطیلیها دولت یازدهم است، پای اعضای هیات رئیسه مجلس هم به میان آمد تا تکلیف ماجرا روشن شود. بهروز نعمتی، عضو هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی به گسترش صنعت گفت: ورشکستگی و تعطیلی شرکت ارج به ۷ سال قبل برمیگردد. به روز نشدن ماشینآلات و انتصاب مدیران ناکارآمد در این کارخانه باعث شد تا این شرکت نتواند از ظرفیت خود استفاده کند. بسیاری از کارخانههای تولید داخل و مجموعههای مختلف صنعتی مانند گروه صنعت ملی با بیش از ۳۵ کارخانه و ۱۵ هزار نفر نیروی کار و بهترین برندهای کارخانه نساجی علاوه بر شرکت ارج تعطیل شدهاند. کارخانههای تولیدی و صنعتی در طول زمان به مدرنسازی تجهیزات نیازمند هستند و کارخانهای مانند ارج که قابلیت رقابت با جنرالموتورز را داشته باید با مدیریت مدیران باتدبیر مورد بهسازی و نوسازی قرار میگرفت. به روز نشدن ماشینآلات و نوسازی دستگاهها سبب کاهش تولید در مجموعه ارج شد. زمانی که پارسایی مدیرعامل مجموعه ارج بود برای تامین حداقلهای ممکن فناوریهای جدید تلاش فراوانی کرد اما متاسفانه هیچکس به تلاشهای او اعتنا نکرد و کوششهایش نتیجهای در پی نداشت. به روز نشدن ماشینآلات و انتصاب مدیران ناکارآمد در این کارخانه باعث شد تا نتواند از ظرفیت خود برای تولید محصولات روز استفاده کند. متاسفانه این عوامل سبب شده که در ۷سال اخیر تصمیم به فروش این کارخانه گرفته شود در حالی که کارخانه ارج در مقطعی به عنوان سوپرمارکت لوازم خانگی ضمن برندسازی انواع لوازم خانگی را تولید میکرد. مدیرانی در این کارخانه انتخاب شده و مسئولیت هدایت این مجموعه بزرگ را برعهده گرفتند که حتی یک بار از در بازار صنعت رد نشده بودند.
