دستیابی به فناوری روز میتواند سرآغاز و مقدمهای برای تولیدات متنوع و بهروز باشد. ایدهای که همواره دنبال شده و در دولت یازدهم با اهتمام بیشتری پیگیری شد. چون که اعتقاد اصلی این است که زمانی میتوان بازارهای صادراتی را از آن خود کرد که همپای فناوریهای روز باشیم و بتوانیم صنعتیسازی ایدهها و تفکرات نوآور را پیش رو قرار دهیم.
از این رو هم بر حمایت از ایدهپردازان و فناوران داخلی هم آنهایی که در انتقال فناوری به داخل کشور اهتمام ویژه نشان دادهاند قول حمایت داده شده است. در این زمینه برات قبادیان، معاون آموزش، پژوهش و فناوری وزیر صنعت، معدن و تجارت گفته است که این وزارتخانه از مراکز علمی در انتقال و توسعه فناوری به کشور حمایت میکند. وی ایجاد بستر ثروتآفرینی از دانش و پژوهش و همچنین توسعه فرهنگ کارآفرینی در کشور را یکی از افتخارات دولت یازدهم ذکر میکند. شاید به این دلیل باشد که وحید احمدی، معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نیز گفته است فعال کردن اجزای نظام نوآوری و توسعه فناوری یکی از مهمترین مسائلی است که در دولت یازدهم در این معاونت در حوزه علم و فناوری دنبال شده است.
بدیهی است با فعال کردن اجزای نظام نوآوری و توسعه فناوری، بین مجموعه علوم و فناوری دانشگاهها و مراکز پژوهشی ارتباط برقرار شد و بحث ماموریتگرا کردن و حضور این مراکز در توسعه فناوری و در نظام نوآوری موجب توسعه مراکز رشد، پارکهای علم و فناوری، مناطق ویژه علم و فناوری و فعال شدن صندوقهای پژوهش و فناوری شده است.
در حقیقت هدف وزارت علوم و فناوری در دولت یازدهم در بخش علم و فناوری این بوده که علم و فناوری را از حالت ایزوله خارج کند و به ابزار قدرتمند فعال در حوزه اقتصاد برای رفع نیازها تبدیل کند.
رشد شرکتهای دانشبنیان
محتمل است که اینچنین تلاش و هماهنگی بین سازمانها و وزارتخانهها باعث میشود که خروجی مناسبی در بخش صنعت داشته باشیم. آنجایی که برای رشد ایدهپردازی و فناوری برنامهریزی میشود و ارتباط مناسبی بین صنعت و دانشگاه برقرار شود به یقین کارخانهها و صنعتگران میتوانند تولیدات مناسبتری داشته باشند. برآیند چنین تلاشی را در رشد شرکتهای دانشبنیان میبینیم. به علاوه اینکه رشد این شرکتها علاوه بر کمک به تحقق علم و فناوری و تولید، زمینه و بستر مناسبی برای ایجاد اشتغال شده است. مجید انصاری، معاون رییسجمهوری گفته است که دولت یازدهم با تاسیس بیش از ۲۵۰۰ شرکت دانشبنیان زمینهای برای استفاده از ظرفیت علمی جوانان ایجاد کرد. همچنین دولت تلاش کرد که با جذب سرمایه داخلی و خارجی سالانه بیش از ۷۰۰ هزار شغل در کشور ایجاد کند، این در حالی است که میانگین ایجاد اشتغال دولتهای گذشته ۱۴ هزار شغل بود.
فریده اولاد قباد، نماینده مردم تهران در مجلس نیز معتقد است اختصاص ۵۰۰ میلیون دلار به عنوان سرمایه صندوق توسعه نوآوری از سوی دولت و اشتغال مستقیم ۴ هزار نفر در شرکتهای دانشبنیان و کسب درآمدهای حدود ۱۱۰ هزار میلیارد ریالی توسط این کشورها از جمله اقدامات مهم دولت یازدهم بوده است. علی وطنی، معاون توسعه فناوری، معاونت علمی فناوری ریاستجمهوری گفته است که شرکتهای دانشبنیان در سال گذشته ۳۰۰ هزار میلیارد ریال فروش تولیدات داشته و باعث اشتغال ۲۰۰ هزار نفر درکشور شدهاند. وی بر این نکته تاکید میکند که اگر فناوری در تولید محصولات متنوع به کار گرفته شود این امکان وجود دارد که یک تولیدکننده محصولات فناور خود را به نحوی معرفی کند که تمامی رقبا از صحنه تولید خارج شوند.
بهزاد سلطانی، رییس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی نیز از رشد ۹۲ برابری تشکیل شرکتهای دانشبنیان در دولت یازدهم خبر داده است. شرکتهایی که سالانه حدود ۹ میلیارد دلار درآمدزایی کردهاند همچنین براساس آمار وزارت علوم در دو سال گذشته ۵۲۰ میلیون دلار صادرات دانش فنی داشتیم. سورنا ستاری، معاون علمی و فناوری رییسجمهور نیز اعلام کرد که شاخص اقتصاد دانشبنیان که محیط کسب و کار را نیز شامل میشود، در دو سال گذشته ۴۲ رتبه بهبود پیدا کرده و به رتبه ۷۸ دنیا رسیدهایم. وی گفته که از ابتدای دولت یازدهم بحث اقتصاد، دانشبنیان شده چراکه دیگر نمیتوان با پول فروش نفت و گاز کشور را اداره کرد، حتی هیچ یک از اقتصادهای بزرگ دنیا با نفت و طلا به جایی نرسیدهاند.
تلاشهای دولت یازدهم
نگاهی به این آمار این نکته را به ذهن میآورد که رشد و پرورش شرکتهای تولیدکننده بر مبنای دانش و ارتباط آنها با بخشهای صنعتی تنها در سایه انتقال و بازتولید فناوری است. جریانی که نیاز به جذب سرمایهگذاری نیز دارد. این روند بعد از برجام جدیتر دنبال شده است. هر چند اثرات آن به مرور زمان احساس میشود اما همین جنبش و تکاپوی فناوری و صنعتیسازی میتواند زمینه توسعه و اشتغال پایدار را فراهم کند. اقدامی که به وضوح در یکی از مولفههای توسعه که همان رشد شرکتهای دانشبنیان و انتقال فناوری است مشاهده میکنیم. حسن آقا کثیری، رییس مرکز توسعه فناوری و صنایع پیشرفته وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز گفته است یکی از دغدغههایی که در حوزه تحقیق و توسعه وجود دارد این است که بتوانیم تفاضاهای مورد نیاز فناوری را تشخیص دهیم. در این زمینه ۹ قرارداد با دانشگاهها بسته شد. البته در ۴ ساله دولت یازدهم ۹۶۸ مجوز در این حوزه صادر شده که معادل تمام سالهای گذشته پیش از دولت کنونی است. همچنین در سال تولید و اشتغال یکی از بستههای حمایتی صدور مجوز برای بنگاههای دانشبنیان در امسال است چراکه یکی از رسالتهای ما دانشبنیان کردن صنایع است.
وی افزود: تا پایان سال ۱۳۹۳، ۳۷ واحد دانشبنیان صنعتی شکل گرفته درحالی که در سال ۱۳۹۴، ۱۲۲ شرکت دانشبنیان صنعتی ایجاد شده است. به عبارتی در یک ساله بعد این رقم ۷/۱۰ درصد رشد داشته است. همچنین ۸/۲۳ درصد در سال ۱۳۹۵ شرکتهای دانشبنیان صنعتی رشد داشتهاند. به علاوه اینکه نظامنامه پیوند فناوری برای خریدهای خارجی در دوره پسابرجام ایجاد شده است. بدیهی است که در دوران تحریم و قبل از برجام واحدهای صنعتی در خریدهای خارجی چالش داشتند.
سخنان این مسئول وزارت صنعت، معدن و تجارت از تلاش و سعی برای توسعه شرکتهای دانشبنیان و صنعتی حکایت دارد. توسعهای که البته میتواند استمرار داشته باشد تا دیگر هیچ شرکت تولیدی چه دانشبنیان و چه صنعتی زیربار تحریمهای ظالمانه نرود.
