صالح اصغری / کارشناس رسانه و فضای مجازی
قدرت شبکههای مجازی در طول ۲ سال گذشته بارها خودنمایی کرده است. بحثی که امروزه وجود دارد آن است که رسانه ملی به قدرت این شبکهها پی برده و میبینیم که معاونت فضای مجازی در رسانه ملی ایجاد شده تا بتواند به این حوزه ورود کند. البته باید توجه داشت که مشخصات رسانه ملی با رسانههای اجتماعی متفاوت است. تلویزیون به عنوان نماینده رسانه ملی در رده رسانههای جمعی قرار دارد. با این حال رسانه اجتماعی ابزاری آنلاین با دو ویژگی خاص از جمله بحث به اشتراکگذاری آسان محتوا و ارتباط دوسویه است. با توجه به این تعاریف باید پیش از هرچیز دید که آیا رقابت میان این دو برابر است و آیا این دو رسانه رقیب هستند یا باید در نقش مکمل هم ظاهر شوند. هرچند که تعریف رسانههای جمعی و اجتماعی با یکدیگر متفاوت است. با این حال انتخابات اخیر دومین تجربه جدی ما درباره نقش فضای مجازی پس از سال ۹۴ و همزمان با توسعه شبکه تلفن همراه و اینترنت در سطح کشور، به ویژه در روستاها بود. در این راستا چندی پیش وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ضمن انجام مصاحبهای مطبوعاتی اعلام کرد که ۲۷ هزار روستا در سراسر کشور به اینترنت مجهز شدهاند. این موضوع نشان میدهد رسانههای مجازی در حال افزایش نفوذ در میان اقشار مردم هستند. با این حال معتقد نیستم که شبکههای مجازی در آینده رسانه جمعی را کنار خواهد زد بلکه معتقدم به ترکیبی از این دو خواهیم رسید. البته برای رسیدن به این نقطه باید همزمان قانونسازی و فرهنگسازی را آغاز کنیم و همزمان سواد مجازی را افزایش دهیم. به طور کل در بررسی کمیت و کیفیت رقابت رسانهای در حوزههای رقابت رسانه ملی و شبکههای اجتماعی باید چند نکته را در نظر داشت: ۱- در شبکههای اجتماعی محتوا ارزان و وسیع و بدون جهتگیری خاص و در رسانه ملی محتوا گران و محدود است. ۲- اطلاعات موثقتر در رسانه ملی و امکان ایجاد شایعات در فضای مجازی وجود دارد. ۳- با فرض اینکه رسانه ملی هم تمام تلاش خود را کرده، باز هم میبینیم که عدالت توزیعی رسانه در شبکههای اجتماعی بیشتر است. ۴- امکان ایجاد فرهنگ گفتوگو و شکلگیری حوزه عمومی در شبکه اجتماعی بیشتر است در حالی که این امکان در رسانه ملی وجود ندارد. ۵- تنوع مخاطب در رسانه ملی به ویژه تلوزیون بیشتر و در مقابل مخاطب در فضای مجازی از دسته مخاطبان خاص (جوان) هستند. ۶- امکان گفتوگو و فرهنگسازی در شبکههای اجتماعی بیشتر است. ۷- شبکههای اجتماعی به دلیل ماهیت آنلاین خود میتوانند سریعتر به حوادث واکنش نشان دهند. ما در این فضا شاهد نقد و پرسش و پاسخ هستیم. ۹- رسانه ملی با بحث دروازهبانی خبر دست به گریبان است، اما در فضای مجازی همه نوع محتوا بدون فیلتر منتشر میشود.
