سعید قصابیان / کارشناس حملونقل ریلی
براساس آخرین اخبار، شورای شهر چهارم تهران در حالی که آخرین روزهای فعالیت خود را میگذراند، بر استفاده از درهای محافظ در سکوهای مترو (درهای پیاسدی) مهر تایید زده است.
البته این طرح به دلیل بار مالی بالایی که دارد، برای تعداد محدودی از ایستگاهها پیشنهاد شده است. کاربرد معمول این درها، جلوگیری از سقوط مسافران از سکو روی خط مترو است. در سالهای اخیر، موارد آسیب به مسافران و سقوط آنها روی خط مترو، در حال افزایش بوده است اما در این میان، آمار بالای خودکشی قابل تامل است. اینکه بیشتر سوانح منجر به جرح و مرگ در مترو، عمدی هستند به این واقعیت بازمیگردد که مسافران عادی مترو، حتی در شلوغترین ساعتها، بهطور غریزی مواظب خود هستند و بدون نیاز به هشدار و مراقبت خارجی، از ایجاد سانحه جلوگیری میکنند؛ اگر چنین نبود باید در روز، دهها حادثه در مترو رخ میداد.
بنابراین بهنظر نمیرسد برای محافظت از مسافران عادی، نیاز به درهای محافظ باشد. تنها خطری که مسافران را تهدید میکند، نزدیک شدن بیش از حد آنها به قطار و عبور از خط زرد، در زمان ورود قطار به ایستگاه است. حوادثی از این دست آنقدر نادر است که هزینه کردن برای آن، توجیه ندارد و علاج آن در آموزش و آگاهیرسانی به مسافران از یک سو و حفظ آرامش سکوها از سوی دیگراست.
بنابراین چنین سرمایهگذاری سنگینی برای محافظت از مسافران عادی و هوشیار، ضرورتی ندارد اما سرمایهگذاری برای محافظت از مسافرانی که قصد خودکشی دارند نیز با نصب دیوار و مانع، نشدنی است. فرض کنیم با ایجاد مانع و گماشتن مراقب از خودکشی در مترو جلوگیری کردیم، با این کار دامن مترو را از ماجرای خودکشی شهروندان پاک نگه میداریم اما کمکی به حل مشکل نمیکنیم. ایجاد مانع از خودکشی جلوگیری نمیکند، بلکه شکل آن را تغییر میدهد و داوطلبان این کار به روشهای سنتی روی خواهندآورد.
از سوی دیگر اینکه قرار است درهای محافظ در تعداد محدودی از ایستگاههای مترو نصب شود، از هماکنون از شکست این طرح خبر میدهد زیرا فردی که قصد خودکشی دارد به ایستگاههای بدون حائل مراجعه خواهدکرد. نصب این درها، در تعداد محدودی ایستگاه شلوغ، گرهای از کار مسافران عادی و هوشیار نیز نخواهد گشود؛ اولا به دلیل اینکه استقبال از مترو در حال افزایش است و هر روز بر تعداد ایستگاههای شلوغ اضافه میشود.
دوما به این دلیل که بیدقتی مسافران در عبور از خط زرد، ارتباط چندانی با ایستگاه ندارد و بیدقتی، حتی در ایستگاههای خلوت هم حادثهآفرین است. از سوی دیگر، با توجه به اجرای ناقص و محدود این طرح، مزیتهای دیگری که برای نصب درها عنوان میشود نیز بهدست نخواهد آمد یا کماثر خواهد شد.
مزیتهایی مانند جلوگیری از ورود افراد غیرمجاز به تونل مترو، جلوگیری از سرایت آتشسوزی در تونل به ایستگاه و سکو، صرفهجویی در انرژی صرفشده برای تهویه ایستگاهها، کاستن از استرس راننده در روبهرو شدن با انبوه مسافران رویسکو. یکی از آثار جانبی نصب دیوار حائل، اشغال بخشی از فضای سکو است. در واقع با نصب دیوار، همان فضایی که از ازدحام در آن نگران هستیم، تنگتر و فشردهتر میکنیم. بنابراین در مجموع باید گفت نصب درهای محافظ روی سکوهای مترو، اثربخش نیست.
