ایجاد طرح و نقش روی فلز در کشور ما ریشه در تاریخ دارد. ایرانیها همواره علاقهمند بودند بر موادی مانند طلا، نقره، مس و برنج تاثیر گذاشته و طرحهای مورد علاقه خود را روی آنها پیاده کنند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش تجارت نوشت: حکاکی روی فلز یکی از رشتههای صنایعدستی است که شباهتهایی با قلمزنی دارد، اما شیوه اجرا، طرح و نقش و نوع محصولات آن متفاوت است. حکاکی روی فلز در تبریز ریشه دارد و بیشتر بر طلا، نقره، مس و برنج اجرا میشود. محصولات آن نیز شامل انواع ظروف، زیورآلات، محصولات دکوری، انواع تابلو، یراقآلات اسب و ادوات فلزی بوده و طرحهای آن بیشتر شامل بتهجقه و طرحهای هندسی است. این حرفه از سوی بسیاری با دستگاه روی محصولات اجرا میشود، اما شیوه درست اجرای آن با قلم است و این نیز یکی دیگر از تفاوتهای آن با قلمزنی است چراکه در قلمزنی طرحها به وسیله چکش روی فلز اجرا میشود. محصولاتی مانند یراقآلات اسب، زیورآلات و ظروف فلزی ایرانی ظرفیتهای بالایی برای صادرات دارند اما تاکنون فعالیت چندانی در رونق صادرات آن نشده و تنها گردشگری موجب شده گردشگران خارجی با محصولات حکاکی روی فلز آشنا شده و طرحها و محصولات مورد علاقه خود را سفارش دهند. عدهای زیر سیگاری با طرح شکار سفارش داده و برخی تابلوهای هنری درخواست دادهاند. به هر روی به جز طرحهای هندسی، بتهجقه طرحهای مورد علاقه ایرانیان بوده و دیگر کشورها در زمینه نقاشی روی فلز سابقهای ندارند. حکاکی روی فلز ریشه تبریزی دارد به گفته فعالان حکاکی روی فلز این حرفه با قلمزنی تفاوتهای بسیاری دارد و یکی از تفاوتهای آن این است که حکاکی روی فلز برگرفته از تبریز است اما قلمزنی ریشه در اصفهان دارد. همچنین ابزار حکاکی فلز بیشتر قلمهای مختلف بوده که با دست بر فلز ضربه وارد میکنند اما در قلمزنی با چکش روی فلز فشار وارد میکنند. لیلی غفاری، فعال حکاکی با قلم گفت: من در شهرستان مراغه از شهرهای آذربایجانشرقی فعالیت میکنم. افراد دیگری نیز در این شهرستان در حوزه حکاکی روی فلز فعالیت دارند. او افزود: یک آموزشگاه رسمی زیر نظر سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری در مراغه فعالیت میکند و حکاکی روی قلم را به خوبی آموزش میدهد. غفاری در ادامه بیان کرد: حکاکی روی فلز برای خانمها مشکلتر از آقایان است، اما بانوان بسیاری این کار را انجام میدهند. حکاکی روی فلزاتی مانند طلا، نقره، مس و برنج انجام میشوند اما اگر فعالان این رشته قصد داشته باشند حکاکی هنری انجام دهند، فولاد بهترین گزینه است. او درباره محصولات متنوع فلزی با طرحها و نقشهای حکاکی شده، بیان کرد: محصولاتی که بیشترین فروش را در بازار دارند نقره و مس هستند. زیورآلات یکی از محصولاتی است که حکاکی فلز روی آن انجام میشود و بهطور کلی حکاکی روی فلز یکی از زیرمجموعههای زیورآلات بهشمار میرود. این فعال حکاکی روی فلز اظهار کرد: از دیگر محصولاتی که حکاکی روی آنها انجام میشود انواع ظروف فلزی و انواع تابلو است. وی با اشاره به درآمد کم حکاکی روی فلز در شهرهای کوچک بیان کرد: درآمد این حرفه در شهرهای بزرگ مانند اصفهان، تهران و تبریز بیشتر است اما بهطور کلی در شهرهای کوچکتر مانند مراغه این حرفه درآمد چندانی ندارد. درآمد من در حدی است که بتوانم هزینههای خود را پرداخت کنم. غفاری با اشاره به تاثیر گردشگران روی درآمد خود بیان کرد: بیشتر مشتریان من گردشگران هستند و مردم مراغه بهدلیل درآمد اندک، قدرت خرید ندارند. به طور کلی میزان درآمد من بستگی به وزن محصول و نوع محصولی که به بازار عرضه میکنم دارد و هر گرم از محصول من ۵۰۰ تومان نرخ دارد. او افزود: مرکز فعالیت حکاکی روی فلز تبریز بوده و بسیاری از فعالان این رشته مانند من در این شهر آموزش دیدهاند. حدود ۷هزار نفر در تبریز از این رشته درآمد دارند که بهصورت جدی و کارگاهی روی نقره کار میکنند و بسیاری از آنها صادرات نیز دارند. در تهران نیز تعدادی از هنرمندان تبریزی الاصل به این رشته مشغولند. غفاری درباره تفاوت این رشته با قلمزنی بیان کرد: بهطور کلی شیوه کار، قلمزنی متفاوت است. در کل ریشه قلمزنی اصفهان بوده و استادکارهای این رشته با ابزارهای متفاوتی فعالیت میکنند و این رشته برخلاف حکاکی روی فلز ریشه اصفهانی دارد. ابزارهای ما ۳ قلم بوده و با طراحی فشار قلم روی فلز انجام میشود، نه با چکش؛ بنابراین حکاکی بسیار ظریفتر از قلمزنی است. حکاکی با دستگاه، چکش و قلم برخلاف غفاری عدهای معتقدند حکاکی روی فلز با چکش نیز انجام میشود، حتی برخی طرحها را با دستگاه روی فلز اجرا میکنند، اما روش درست و سنتی آن به صورت دستی و با قلم انجام میشود. زاکار باغداسارزادهبوداغیان، هنرمند حکاکی روی فلز گفت: سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری در تبریز آموزشگاهی ایجاد کرده که به هنرجویان خود در آن آموزش میدهد. هنرجویان نیز استقبال خوبی از این کار میکنند و حتی در میان هنرجویانی که در حال آموزش هستند بانوان مسن نیز مشاهده میشود. او افزود: بیشتر طرحهایی که اجرا میشوند گل و بته و طرحهای هندسی هستند. این طرحها ۸۰درصد روی نقره انجام شده و روی طلا نیز قابل اجراست. باغداسارزادهبوداغیان در ادامه بیان کرد: حکاکی روی فلز روی مس و برنج هم انجام شده و بیشتر محصولاتی که روی آنها حکاکی میشود زیورآلات، محصولات دکوری، انواع ظروف مانند قندان، کاسه آجیل، سینی، قابعکس، گلدان و انواع تابلو است که با مس هم قابل اجرا هستند. او با اشاره به اینکه حکاکی روی فلز شاخهای از مسگری نیست، اظهار کرد: این شاخه از صنایعدستی با مسگری تفاوتهای بسیاری دارد. به طور کلی مسگریهایی که من در گذشته دیدم چکشکاریهای بسیار کمی دارد، اما در حرفه ما حکاکی بهطور کامل روی تمام محصول انجام میشود. این فعال حکاکی روی فلز افزود: بهطور کلی محصولات نقره که حکاکی روی آنها انجام میشود فروش بهتری دارند و من تنها روی نقره کار میکنم. یکی از استادکاران پیشکسوت حکاکی روی فولاد در تبریز به مدت ۷۵ سال است که در این حرفه مشغول به کار است و با وجود ۸۸ سال سن همچنان در حال فعالیت بوده و بهطور سنتی و قدیمی فعالیت میکند. تقسیم کار هنرمندانه او افزود: برخی هنرمندان این رشته تنها به طراحی و نقاشی طرحها پرداخته و برخی دیگر تنها چکشکاری میکنند. بسیاری از هنرمندان حکاکی روی فلز با دستگاههای مخصوص طرح و نقش را روی محصولات اجرا میکنند، برخی دیگر نیز با چکش و عدهای با قلم طرحها را روی محصولات فلزی پیاده میکنند. باغداسارزادهبوداغیان درباره نرخ محصولات حکاکی روی فلز بیان کرد: قندان با لولا گرمی ۳هزار تومان نرخ دارد که بهطور معمول ۳۰۰ گرم بوده و حدود ۹۰۰ هزار تومان نرخ دارد. وی با اشاره به درآمد مناسب این حرفه برای فعالان آن اظهار کرد: بهطور کلی فعالان حکاکی روی فلز درآمد مناسبی داشته و بهویژه عدهای که به خرید و فروش این محصولات پرداخته و واسطهگری میکنند، درآمد بیشتری دارند. باغداسارزادهبوداغیان درباره صادرات بیان کرد: صادرات بسیار کمی داریم و بهندرت محصولی از حکاکی روی فلز به خارج از کشور صادر میشود، اما از کشورهای استرالیا، کانادا، اسپانیا و آلمان سفارشهایی داشتهایم. گردشگر آلمانی به من زیر سیگاری با نقش شکارگاه سفارش داده و یک فرد اسپانیایی تابلویی با نقش پادشاه اسپانیا درخواست کرده بود. از بیروت نیز عدهای سفارشهای محصولات هنری داده بودند. او افزود: ایرانیها بیشتر طرحهای سنتی گل و بته دوست دارند، اما دیگر کشورها به محصولات هنری و تصویر اشخاص، مناظر و نقاشی بیشتر علاقهمند هستند. باغداسارزادهبوداغیان درباره همایشها و نمایشگاههایی که رشته طراحی روی فلز امکان معرفی و تبلیغات داشته، اظهار کرد: در نمایشگاههای صنایعدستی تبریز و تهران همواره غرفههایی درباره حکاکی روی فلز ایجاد شده و همواره محصولات هنرمندان این رشته به نمایش گذاشته شده است. او افزود: همچنین در نمایشگاههای صنایعدستی فرانکفورت، مونیخ و مادرید هنرمندان حکاکی روی فلز شرکت کردهاند و به زودی نیز قرار است در نمایشگاه صنایعدستی قزاقستان شرکت کنیم. سخن پایانی به نظر حکاکی روی فلز به دلیل ناشناخته بودن حتی در داخل کشور نیاز به معرفی و تبلیغات بیشتر داشته و سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری نیز باید توجه بیشتری به این حرفه داشته باشد. برخلاف قلمزنی، هنر حکاکی روی فلز با اینکه از سالیان دور در تبریز فعال بوده شهرتی نداشته و در حاشیه قرار گرفته است.
