امروز اکوسیستم جنگلها بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است زیرا یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار در هر کشوری به شمار میرود. در این میان ۸درصد از ایران را جنگل تشکیل میدهد در حالی که اگر پوشش جنگلی در کشوری کمتر از ۱۰درصد باشد فقیر در جنگل معرفی میشود.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، فریبرز غیبی، رئیس مرکز جنگلهای خارج از شمال کشور در گفتوگو با صمت عنوان کرد: «سرانه جنگل در ایران یک سوم جهان است و برای ما ارزش بسیاری دارد. این جنگلها در ۵ ناحیه آب و هوایی قرار دارند. به غیر از جنگلهای شمال و ارسباران، بقیه آنها در مناطق خشک و نیمهخشک قرار دارند. تنش در هر کدام از این مناطق عوارض جدی به دنبال خواهد داشت.»اکنون در دنیا ارزش تولیدی جنگلها رقمی نزدیک به ۱۲۰ میلیارد دلار است و از نظر اشتغال ۸/۶درصد کارگران صنعتی جهان در این بخش کار میکنند. سطح جنگلهای ایران از ۴۰ سال گذشته تاکنون حدود ۱۱درصد کاهش را نشان میدهد و به گفته کارشناسان جنگل، بیشترین تخریب در دهههای اخیر بوده است. در سالهای گذشته فعالیتهایی برای توسعه و احیای جنگلها شده است اما به نظر میرسد این امر به عزم ملی نیاز دارد. کنترل آبهای سطحی و تغذیه آبهای زیرزمینی، تعدیل آبوهوای یک منطقه، مبارزه با آلودگی هوا، مبارزه با فرسایش و حفظ و تولید خاک، جلوگیری از سروصدای محیط، جلوگیری از رانش زمین و بسیاری دیگر ازجمله مزایای توسعه و حفظ جنگلها به شمار میرود.مشروح گفتوگو با رئیس مرکز جنگلهای خارج از شمال کشور میخوانیم. وضعیت جنگلهای کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟ سرانه جنگل در ایران یک سوم جهان است و برای ما ارزش زیادی دارد. این جنگلها در ۵ ناحیه آب و هوایی قرار دارند. به غیر از جنگلهای شمال و ارسباران بقیه آنها در مناطق خشک و نیمهخشک قرار دارند. تنش در هرکدام از این مناطق عوارض جدی به دنبال خواهد داشت. این منبع طبیعی در سالهای گذشته از انسان، دام و دیگر عوامل طبیعی و پروژههای عمرانی و ریزگردهاو خشکسالیهای پیوسته تاثیر گرفته و شاهد بروز آفت و امراض و دیگر بیماریها در جنگلها هستیم. فشار بهرهبرداری زیاد در جنگلها، جمعیت دامی مازاد ظرفیت جنگل که باعث کوبیده شدن بستر جنگلها و مراتع میشود و شخمزدن زیراشکوبها برای زراعت از طرف مردم محلی مهمترین عوامل تخریب جنگلها در چند دهه اخیر گزارش شده است. این عوامل موجب میشود نهالها از بین برود و جایگزین نشوند. آتشسوزی، استفاده بیرویه و غیرقانونی از چوب درختان جنگلی، خشکسالی و تغییر اقلیم نیز از دیگر عوامل نابودی جنگل شمرده میشود. چه طرحهایی در سالهای اخیر به منظور حفظ جنگلها اجرا شده است؟ از سال ۱۳۸۷ به دلیل فشارهای بهرهبرداری و بروز ریزگرد، خشکسالی، تغییر اقلیم، کاهش بارندگی، افزایش دما، آفت و امراض ناحیه زاگرس را فرا گرفت و حدود یک میلیون و ۱۳۰ هزار هکتار از جنگلها را تحت تاثیر قرار داد. بعد از آن پژوهشی در سازمان تحقیقات جنگلها، مراتع و آبخیزداری انجام و این آفتها شناسایی شد. در همین راستا، گروهی از پژوهشگران از سازمانهای مختلف مانند سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری، حفاظت و معاونت جنگل، پژوهشکده آب و خاک دانشگاه تهران و علوم تحقیقات و دیگر دانشکدههای محیطزیست تشکیل شد و مبارزه و کنترل مبارزه دفع آفت در برنامه قرار گرفت. در همان سال تعداد زیادی از درختان بیمار هرس و برخی دیگر کامل سوزانده شدند تا آفت به دیگر بخشها سرایت نکند. حدود ۱۰۰ هزار هکتار عملیات انجام شد و نتایج مثبتی نیز بهدست آمد. البته در این مدت وضعیت بارندگی بسیار مناسب بود و طبیعت توانست خود را بازیابی کند اما بدین معنی نیست که فعالیت در زمینه پیشگیری از آفتها رها شود. اگر برنامهریزی و مدیریت مناسب شود، دوباره آفتها بازمیگردد. به همین منظور انتخاب پایههای مقاوم و خشک نشده نیز برای تهیه نهال و تکثیر، حفر دور درختان به منظور آبرسانی بیشتر و حذف درختان آلوده از مهمترین برنامههایی بود که انجام شد. مهمترین راههای جلوگیری از تخریب جنگلها چیست؟ کاهش تعداد دام، منع از بین بردن زیراشکوب، کاهش بهرهبرداری، جلوگیری از آتشسوزیهای عمدی به دلیل تصرف زمین و تغییر کاربری باید در راستای حفظ این منبع طبیعی باارزش انجام شود. درحالحاضر سازمان جنگلها و مراتع پهپادهایی را تهیه کرده و حفاظت مشارکتی مردم نیز راهاندازی شد. یکی از برنامههایی که در دستور کار قرار گرفت توسعه جنگلهای جنوب کشور بود. حدود ۶ هزار هکتار به سطح جنگلهای مانگرو اضافه شد که یکی از افتخارات سازمان جنگلها است و طبق برنامه سند ملی، قرار است این مقدار به ۸ هزار هکتار افزایش یابد. برنامههای آینده سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری برای ایجاد توسعه پایدار چیست؟ یکی از برنامههایی که سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری در مدیریت منابع طبیعی مانند جنگل، بیابان و مرتع دارد استفاده از ظرفیتهای موجود در آن مناطق به منظور ایجاد اشتغال برای ساکنان محلی است. یکی از این ظرفیتها بهرهبرداری از گیاهان دارویی است. در این میان تعداد ۸ هزار و ۴۲۵ نوع گیاه و حدود ۲۳ هزار گونه گیاه دارویی شناسایی شد. موضوع حفاظت مشارکتی در سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری مطرح شد؛ به این صورت که حدود ۱۰ میلیون هکتار از جنگلها و مراتع در قالب قراردادهایی به مردم و ساکنان محلی سپرده شد. این امر علاوهبر اینکه برای ساکنان تعلق خاطر ایجاد میکند، آنها میتوانند از ظرفیتهای موجود استفاده کنند. از دیگر برنامههای ما ایجاد طرح مدیریتی جنگل برای گسترش گردشگری است که میتواند به اقتصاد منطقه کمک کند و موجب توسعه پایدار شود. آیا قانونهای حفاظت از جنگل مناسب است؟ در بسیاری از موارد خلأهای قانونی داریم اما با همین قوانین جاری نیز میتوان جنگلها را حفظ کرد. اما اگر قوانین مناسبی با استفاده تجربههای استادان، جنگلبانان و محیطبانان وضع شود، میتوان جلوی تخریب و تصرف جنگل را گرفت. درحالحاضر ما به شدت به توسعه جنگل نیاز داریم. باید همه نهادها و سازمانهای مربوط دست بهدست هم دهند تا سرانه جنگل را افزایش دهیم.
