گسترش شهرها و افزایش مهاجرتها، افزایش زباله و پسماند در محیط شهری را به دنبال داشته و مسائل جدیدی به حوزه مدیریت شهری اضافه کرد که سلامت شهروندان و محیط زندگی آنان را تهدید میکرد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: به همین دلیل به یک رویکرد نظارتی و اجرایی ویژه نیاز بود تا به این چالش رسیدگی شود. این رویکرد امروز در چارچوب طرح مدیریت پسماند مطرح است که شامل ساختار اجرایی و نظارتی فرآیندهای جمعآوری، جداسازی، دفع و بازیافت مواد زاید و پسماند در حوزه مدیریت شهری از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی میشود. محمدحسین بازگیر، معاون مدیرکل و رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهر تهران در گفتوگو با صمت نیز به لزوم اجرای قوانین دفع پسماند به منظور حفظ محیطزیست و جان انسانها تاکید کرد.مدیریت پسماند فقط توصیه مدیریتی نیست که با آن به صورت سلیقهای رفتار کرد بلکه از ضمانت اجرایی و پشتوانه قانونی برخوردار است. به همین دلیل تخطی از مواد آن و عمل نکردن به این قوانین نیازمند پاسخگویی مسئولان و دستگاهها درباره کمکاریهای احتمالی است.در اصل ۵۰ قانون اساسی، جلوگیری از تخریب محیطزیست و حفظ منابع تصریح شده است. در سال ۱۳۸۳ قانون مدیریت پسماند در واقع در زمینه حمایت از همین اصل به تصویب نمایندگان رسید. این قانون مشتمل بر ۲۹ ماده و ۹ تبصره است که به تعریف و اقسام پسماند و وظایف و مجازات و نظارت سازمانها، مسئولان و شهروندان پرداخته است.در ماده ۷ این قانون به روشنی تاکید میشود که مدیریت اجرایی همه پسماندها غیر از صنعتی و خاص در شهرها و روستاها و حریم آنها برعهده شهرداری و دهیاری و در خارج از حوزه وظایف شهرداریها و دهیاریها برعهده بخشداریها است. همچنین مدیریت اجرایی پسماندهای صنعتی و خاص برعهده تولیدکننده خواهد بود اما در صورت تبدیل آن به پسماند عادی بر عهده شهرداریها، دهیاریها، و بخشداریها خواهد بود. در تبصره همین ماده قانونگذار اشاره میکند که مدیریت اجرایی میتواند تمام یا بخشی از عملیات مربوط به جمعآوری، جداسازی و دفع مواد پسماند را به اشخاص حقیقی و حقوقی واگذار کند. در تبصره یک ماده ۱۲ از قانون نامبرده مدیریت اجرایی موظف است در مهلت اجرایی آییننامه همه پسماندهای عادی را به صورت جداسازی شده جمعآوری، بازیافت یا دفن کند. گفتوگو با محمدحسین بازگیر، معاون مدیرکل و رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهر تهران را میخوانیم: پسماند در چه بخشهایی تولید میشود؟ همه واحدهای صنعتی و خدماتی دارای پسماند هستند. فرآیند تولید و اداره، همزمان با تولید پسماند طی میشود به عنوان مثال، در بیمارستان و درمانگاه پسماند پزشکی، واحد صنعتی پسماند صنعتی و در واحد کشاورزی پسماند کشاورزی تولید میشود. در قانون تعریف مشخصی از پسماند آورده شده است. قانون مدیریت پسماند که در سال ۱۳۸۳ تصویب شد که براساس آن به مواد زاید (جامد، مایع و گاز) که در واحدهای خدماتی و صنعتی شهری و روستایی تولید میکنند، پسماند میگویند. وضعیت دفع پسماند در کشور به چه صورت است؟ همه مواد جامد، مایع و گازی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم حاصل فعالیت انسان هستند شاید از نظر تولیدکننده ماده زاید تلقی شود اما ممکن است در جایی دیگر به آن نیاز باشد و مورد استفاده دوباره قرار بگیرد. تا زمانی که از نظر تولیدکننده ماده زاید نیستند به آن پسماند نمیگوییم. پسماند در ۵ گروه طبقهبندی میشود؛ نخست پسماندهای عادی است که در شهرها، روستاها و سکونتگاههای انسانی تولید میشود که آن نیز به دو دسته خانگی و نخالههای ساختمانی تقسیم میشود. بر اساس قانون مسئولیت ساماندهی پسماند در شهر برعهده شهرداری، روستا با دهیاری و بین شهر و روستا با بخشداری است. در این بین این سازمانها نیز میتوانند بخشی از کار را به پیمانکار بدهند تا خدمات بهتری داده شود اما به این معنی نیست که مسئولیت از آنها برداشته میشود. دوم پسماند پزشکی است. این پسماند به چند گروه تقسیم میشود؛ زباله شبهخانگی که در این دسته قرار میگیرد و در قسمتهای اداری بیمارستان و درمانگاه تولید میشود و نباید با زبالههای خانگی مخلوط شود. این زباله باید در بیمارستان در کیسههای مشکی نگهداری شود تا پیمانکار خاص اینکار که شهرداری مشخص میکند آن تحویل دهد. گروه دیگر پسماند پزشکی عفونی است که در کیسههای زرد رنگی نگهداری و روی آن برچسبزده میشود و در دستگاههای امحا بیخطرسازی شده و از طریق سازمان پسماند شهری حملونقل میشود. گروه دیگر پسماند تیز و برنده است که باید در ظرفهای سخت و محکم قرار بگیرد و روی آن برچسبگذاری و در دستگاه ویژه بیخطرسازی شود. گروه آخر پسماند دارویی شیمیایی است که در بستهبندی جداگانهای به رنگ قهوهای نگهداری میشود و باید به پیمانکارانی که بخش امحا دارند، تحویل داده شود. حدود ۷ مجموعه در کشور در این زمینه فعالیت میکنند. زبالههایی که در واحدهای صنعتی تولید میشوند نوع دیگری از پسماند هستند. یک شرکت تولیدی موظف است یک برنامه عملیاتی مدیریت پسماند بنویسد این برنامه باید پیشنهاد و به سازمان حفاظت محیطزیست تحویل داده شود. در این برنامه مشخص میشود تمام مراحل تولید از روز نخست تا روز ۳۰ماه چه پسماندهایی تولید میکند. پسماند کشاورزی به پسماندهای ناشی از فعالیتهای تولیدی در بخش کشاورزی از قبیل فضولات، لاشه حیوانات و محصولات کشاورزی فاسد یا غیرقابل مصرف گفته میشود و دسته آخر پسماند خاص است که مواد زاید خطرناک، مواد زاید جامد یا مایعی هستند که به علت کمّیت، غلظت یا کیفیت فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیکی میتواند باعث افزایش میزان مرگ و میر یا بیماریهای بسیار جدی شود.زبالههای خطرناک به طور معمول یکی از مشخصات قابلیت انفجار، احتراق، خوردگی، واکنشپذیری و سمی را دارد و اغلب با عنوان مواد زاید پرتوزا، پسماندهای شیمیایی، زایدات قابل اشتعال، زایدات بیولوژیکی و مواد منفجره دستهبندی میشوند که شامل منابع عمده زایدات بیولوژیکی، بیمارستانها، آزمایشگاهها و مراکز تحقیقات پزشکی هستند. مخلوط کردن این پسماند در قانون جرم است. مراحل چرخه مواد باید در کشور به طور کامل مشخص شود. بهطور مثال، اگر ماده خطرناکی را به عنوان پسماند معرفی میکنیم باید بدانیم از کجا و چگونه و چه زمانی آمده است تا تحویل محل ویژه خود داده شود. ضمانت اجرایی برای دفع پسماندها چیست؟ براساس قانون، هر کدام از این واحدها مسئول رسیدگی دارند. به عنوان مثال، مسئول پسماند پزشکی بیمارستان و پسماند صنعتی واحد تولیدی آن است. هر کدام از آنها یک ناظر دارند. نظارت بر پسماند عادی شهرداری برعهده شورای شهر و ناظر پسماندهای پزشکی دانشگاههای علوم پزشکی و در صنعت وزارت صنعت، معدن و تجارت است. اما ماده ۲۳ قانون مدیریت پسماند ناظر عالی این گروهها سازمان حفاظت محیطزیست است. برای این قانون آییننامه اجرایی نوشته شده است. در کنار این آییننامه اجرایی برای انواع پسماند مختلف مانند پزشکی، برقی، خاص و... شیوهنامههایی تدوین و مصوباتی از طرف دولت تعیین شده است. اگر بررسی شود که واحدی پسماند خود را مدیریت نکرده و قوانین را رعایت نمیکند، ابتدا به آن تذکر و اخطار محیطزیستی داده و بعد به آن مهلت داده میشود تا مشکل خود را رفع کند اگر بعد از این مهلت مشکل را رفع نکند، به مراجع قضایی معرفی میشود. مرجع قضایی نیز براساس اقدامی که در آنجا انجام شده است و تهدید علیه بهداشت عمومی و سلامت مردم با آن برخورد میکند.
