بیکاری شاید مهمترین و اصلیترین معضلی است که پیامدهای آن فراتر از بعد اقتصادی است و تمام ارکان جامعه و خانواده را در برمیگیرد. عطش پیدا کردن شغل در کشور به قدری افزایشیافته که مردم حتی عنوان یک فیلم روی سینماهای کشور را با آگهی استخدام اشتباه گرفتهاند!
در روزهای گذشته در فضای مجازی خبری منتشر شد که با اکران فیلم «کارگر ساده نیازمندیم» در سینماهای کشور، مردم شهر زنجان بنرهای تبلیغاتی این فیلم را با آگهی کار اشتباه گرفته و برای کار به سینما مراجعه کردهاند. البته فردای انتشار این خبر هجوم مردم به سینما از سوی مدیر سینما بهمن زنجان تکذیب شد اما بهطور تلویحی مراجعه مردم به سینما برای پیدا کردن شغل مورد تایید قرار گرفت. پرویز آزادی، مدیر سینما بهمن زنجان در گفتوگو با ایلنا درباره این اتفاق گفت: از چند روز پیش فیلم سینمایی «کارگر ساده نیازمندیم» در این سینما اکران شده است و ما آگهیها و تبلیغات فیلم را نصب کردیم و مخاطبان نیز برای تماشای فیلم به این سینما مراجعه کردهاند. البته متقاضیان کار به تعداد بسیار محدود به این سینما مراجعه کردهاند اما دلیل آن اشتباه گرفتن آگهی فیلم با آگهی جذب کارگر نبوده و قبل از اکران این فیلم نیز متقاضیان کار به این سینما مراجعه میکردند؛ همانگونه که به سایر مشاغل مراجعه میکنند.
بحران بیکاری در استانهای کمتر توسعهیافته رخ دادن چنین اتفاقاتی تنها نمونه کوچکی است که نیاز شدید مردم به پیدا کردن شغل را نشان میدهد. این موضوع بهطور قطع در استان زنجان نیز خلاصه نمیشود. معضل بیکاری در تمام سطوح جامعه احساس میشود، با نگاه به پراکندگی جغرافیایی بیکاری در کشور وضعیت استانهای محروم در شرایط نامساعدتری قرار دارد. براساس آمار سازمان ملی آمار استان زنجان با نرخ بیکاری ۱۱/۱درصدی در بهار ۹۶ در رتبه ۱۸ کشور قراردارد و استانهایی همچون البرز با نرخ بیکاری ۲۰/۴درصد، چهارمحال و بختیاری ۲۰/۳درصد، کرمانشاه با نرخ بیکاری ۲۰/۲درصد و خوزستان با نرخ بیکاری ۱۵/۳درصد در شرایط بسیار نامساعدتری قرار دارند. این درحالی است که نرخ بیکاری کل کشور ۱۲/۶درصد است. بنابراین دولت نخستین گام را برای اشتغالزایی و حل بحران بیکاری در مناطق باید بردارد. بر همین اساس نیز در بودجه ۹۶ برداشت ۱/۵ میلیارد دلار از منابع صندوق توسعه ملی برای اشتغال مناطق محروم دیده شده است.
بازدهی بیشتر تسهیلات در مناطق محروم محمدرضا منصوری، عضو کمیسیون صنایع مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با پایگاه خبری گسترش درباره اهمیت اشتغال در مناطق محروم گفت: مناطق محروم بیش از هر نکته دیگری در بحث اشتغال اهمیت دارد. تجربه نشان داده بیشتر تسهیلاتی که به روستاییان و مردم در مناطق محروم ارائهشده هرچند اندک اما از سوددهی مناسب برخوردار بوده و بازپرداخت آن نیز به موقع انجام شده است. وی با بیان اینکه بحران بیکاری در شهرستانها به دلیل مهاجرت از روستا به شهر است گفت: دولت با تزریق منابع برای اشتغال روستایی میتواند بستری را فراهم کند تا شاهد کاهش مهاجرت از روستا به شهرهای بزرگ باشیم. درحالحاضر روستاها خالی شده و تجمع در حاشیه شهرها باعث افزایش بیکاری و مشکلات اجتماعی دیگر شده است.عضو کمیسیون صنایع مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه یکی از ویژگیهای اساسی اشتغال روستایی نیاز به سرمایه اندک است، افزود: شغلهایی همچون کشاورزی، دامپروری، قالیبافی و... با سرمایه اندک در روستا شکل خواهد گرفت بنابراین اختصاص این رقم میتواند تاثیر قابلتوجهی بر اشتغال داشته باشد.
اشتغالزایی بر محور صنایع کوچک منصوری با اشاره به اینکه دولت باید برنامه خود را بر محور صنایع تعریف کند، گفت: با توجه به اینکه برای ایجاد هر شغل صنعتی حداقل به ۱۵۰میلیون تومان سرمایه نیاز است باید چگونگی تامین منابع و ایجاد بستر برای احداث صنایع تعریف شود.عضو کمیسیون صنایع مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه مهارتآموزی به جوانان در صنایع کوچک و متوسط بیشتر از صنایع بزرگ اشتغال ایجاد خواهد کرد افزود: ایجاد اشتغال در گرو توانمندسازی جوانان و اصلاح سیستم آموزشوپرورش است. توسعه مهارتآموزی جوانان در روستا نیز میتواند کسبوکارهای مختلفی ایجاد کند تا جوانان برای کسبوکارهای نوین و مهارتآموزی صنعتی به شهرها مهاجرت نکنند. بررسی اشتغال در کشور نیاز به نگاه عمیق دارد. برخی مسئولان گمان میکنند مشکل اشتغال در یک بازه کوتاهمدت قابلحل است درحالیکه موضوع بیکاری نیاز به ریشهیابی عمیق در سیستم آموزشی و مهارتی کشور دارد.
پیامدهای اجتماعی و فرهنگی بیکاری در شهرهای کوچک مرتضی افقه، اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران اهواز در گفتوگو با پایگاه خبری گسترش درباره بحران بیکاری در استانهای کمتر توسعهیافته گفت: توجه به شهرستانها بهویژه مناطق محروم از تمام ابعاد دارای اهمیت است، مهمترین تبعات بیتوجهی به این بخشها نیز مهاجرت بیسابقه مردم از روستا و شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ است که ساختار اقتصادی و اجتماعی شهرها را با معضلات جدی روبهرو کرده است. افقه با تاکید بر اینکه برخلاف تصور برخی از اقتصاددانها اشتغالزایی تنها یک امر اقتصادی نیست، گفت: بر همین اساس مشکل بیکاری تنها با سرمایهگذاری حل نمیشود، بیکاری یک مسئله پیچیده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است که برای اشتغالزایی در تمام بخشها نیاز به پیش زمینه دارد و در صورت بیتوجهی در تمام بخشها تبعات منفی دارد.
ساختار دوگانه ایران در توسعه اقتصادی این اقتصاددان با بیان اینکه ایران همچون بسیاری از کشورهای درحال توسعه جامعهای دوگانه دارد، افزود: کشورهای درحال توسعه دارای دو بخش سنتی و مدرن است و در ایران به دلیل برخورداری از نفت این دوگانگی نمود بیشتری دارد.ایران با استفاده از سرمایه نفت توانسته پیشرفتهترین فناوریها را در محرومترین مناطق کشور نصب کند. وی با اشاره به ویژگیهایی که باید در سرمایهگذاری مناطق محروم مورد توجه قرار گیرد، گفت: برای سرمایهگذاری باید به ویژگیهای اجتماعی آن که شامل ترکیب سنی و جنسی جمعیت میشود، توجه کرد. علاوهبر این ترکیب تحصیلی جمعیت جویای کار بسیار اهمیت دارد. اگر بدون توجه به این مسائل سرمایهگذاری شود اشتغالزایی انجام نخواهد شد.
پیامدهای سرمایهگذاری بدون توجه به ساختار منطقه عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به شرایط استان خوزستان به عنوان یکی از استانهایی که مناطق محروم زیادی دارد، اظهار کرد: به عنوان مثال در منطقه لالی استان خوزستان که براساس آمار بیش از ۹۰درصد جمعیت آن زیردیپلم هستند دو صنعت بزرگ پتروشیمی و آلومینیوم راهاندازی شده است. براساس افزایش تولید ملی مشکلی ندارد اما ادعا میکنیم برای اشتغالزایی منطقه این سرمایهگذاری انجامشده و به هیچوجه آن منطقه مناسب پتروشیمی و آلومینیوم نیست. این الگو در سایر مناطق استان و کشور نیز وجود دارد. وی افزود: تصور اشتباهی که سرمایهگذاری ما را به اشتغال میرساند باعث تضادهای اجتماعی میشود که در آن منطقه افراد غیربومی استخدام شدهاند و مشکلات اجتماعی را به وجود آورده است. درحالحاضر در ماهشهر مدرنترین امکانات پتروشیمی در کنار مردم محروم منطقه نصب شده است. افقه با بیان اینکه سرمایهگذاری باید بهوسیله بومیها و با توجه به بافت سنتی منطقه انجام شود، گفت: بسیاری از مناطق محروم مناسب گردشگری هستند اما برنامهریزیان کشور با استفاده از سرمایهگذاری غیربومی و احداث هتل در این منطقهها به تضاد اجتماعی دامن میزنند.
سرمایهگذاری از سوی بومیهای منطقه این اقتصاددان با تاکید بر اینکه در مناطق محروم و شهرهای کوچک باید روی صنایع کوچک سرمایهگذاری شود، اظهار کرد: دو دهه است که مفهوم گردشگری فقرزدا در ادبیات اقتصاد توسعه تعریف شده است. بسیاری از مناطق محروم از همین طریق میتوانند توزیع درآمد داشته باشند. وی افزود: در این مسیر ورود دولت ضروری است و این ورود نیز باید از طریق توانمندسازی بومیهای منطقه باشد. ارائه تسهیلات ارزانقیمت به ساکنان شهرهای کوچک و مناطق محروم میتواند کسبوکارهای کوچک را در این مناطق توسعه بخشد. بنابر این گزارش، توجه به اشتغال شهرهای کوچک و مناطق محروم مهمترین اولویت و ضرورت کشور است که علاوهبر به خطر انداختن اقتصاد کشور بحرانهای اجتماعی و فرهنگی زیادی برای کشور به وجود خواهد آورد. رشد مهاجرت از روستا به شهرها و شکافهای طبقاتی در جوامع شهری، حاشیهنشینی و... ازجمله مهمترین آسیبهای اجتماعی است که امروز علاوهبر شهرهای بزرگ، شهرهای کوچک را هم به مخاطره انداخته است.
