ویروسها همیشه بد نیستند. در صفحه دانشبنیان هفته پیش به توسعه فناوری ویروسهای مهندسی شده پرداختیم. در این فناوری توانمندی ویروسهای مهندسی شده برای درمان بیماریها ازجمله مقابله با سلولهای سرطانی مدتها مورد توجه دانشمندان است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش،روزنامه صمت نوشت: از آنجا که سلولهای سرطانی بسیار هوشمندانه عمل میکنند با ابزارهای هوشمند مانند یک ذره ویروسی بهتر میتوان با آنها مقابله کرد. بر این اساس یکی از امیدهای درمان سرطان استفاده از ذرات ویروسی است. در گزارش قبلی به کاربرد ویروسهای مهندسی شده در درمان انواع سرطانها پرداخته شد. با توجه به سادگی ساختارهای ویروسی و با توجه به پیشرفتهای انجام شده امکان دستکاریهای ژنتیکی در ویروسها به راحتی ایجاد شده است. در این بخش به کاربرد این فناوری در درمان بیماریهای غیرسرطانی میپردازیم. کاربرد ویروسهای مهندسی شده در بیماریهای غیرسرطانی بسیاری از عواملی که کارکرد بهینه و درست اندامهای بدن انسان و جانوران را دچار اختلال میکند، بر اثر ضعیف شدن یا کهولت سن روی میدهد. یکی از این موارد، کمشدن حافظه انسان است که عوامل مختلفی میتواند آن را تسریع یا کند سازد. در هر حال این روند بهطور طبیعی برای انسان اتفاق میافتد. حافظه انسان با گذشت زمان، قدرت اولیه خود را از دست میدهد و قادر به یادآوری جزییات برخی خاطرات نیست. براساس پژوهشهای انجام شده، مادهای که موجب بهتر شدن حافظه میشود یک نوع پروتئین آنزیم کیناز M است. پژوهشگران دریافتهاند که تزریق ویروس مهندسی شده، فعالیت پروتئین آنزیم کیناز M را افزایش میدهد و عملکرد حافظههای ضعیف را بهبود میبخشد. در این نوع درمان باید ویروس مهندسی شده به طور مستقیم به مغز تزریق شود. مهمترین عیب این روش، تزریق مستقیم دارو است و بیشتر بیماران تمایلی به این روش درمانی ناخوشایند ندارند. این دارو با روش فعلی تزریق مقبولیتی در بازار مصرف ندارد و لازم است برای بهینهشدن نحوه تزریق دارو بررسیهای بیشتری شود. به غیر از بیماریهایی که با افزایش سن در انسان روی میدهد، برخی بیماریها مادرزادی بوده و از بدو تولد با بیمار همراه است. ریشه این بیماریها بهطور معمول در ژن انسان طبیعی وجود ندارد. یکی از انواع بیماریهای مادرزادی، نابینایی ذاتی است که با پیشرفت دانش ژندرمانی، امید تازهای برای درمان برخی از آنها ایجاد شده است. در طول ۱۴ سال پژوهش در دانشگاه کالیفرنیا با انتخاب بهترین ویروس از بین ۱۰۰میلیون ویروس آدنو اسوشیتد و نامگذاری آن با عنوان ۷ام ۸، دو نوع نابینایی مادرزادی درمان شد. در این روش، ویروسهای مهندسی شده ژنهای سالم را به همه محیطهای شبکیه چشم رسانده و درنهایت شبکیه چشم به حالت طبیعی برمیگردد. مدت این درمان، ۱۵ دقیقه است و میتواند در منزل نیز انجام شود. این روش درحالحاضر مراحل تکمیلی خود را میگذراند و امید زیادی است که بهزودی در اختیار بیماران خاص خود قرار بگیرد. درحالحاضر در بیشتر آزمایشگاههای طبی برای شناسایی بیماریها نیاز به کشت باکتری و وقوع واکنشهای پیچیده، پرهزینه و زمانبر و در برخی موارد محدود و غیردقیق است. برای جلوگیری از اتلاف زمان، پژوهشگران موفق به طراحی زیستحسگری شدهاند که میتواند با استفاده از نور لیزر با سرعت و دقت بالا، مولکولهای زیستی را در مقدار کمی آب، غذا یا خون شناسایی کند. در این روش که هنوز در مقیاس آزمایشگاهی است، موجی از فوتونها در یک فضای دایرهای شکل (حفره نوری) حرکت میکنند و ذرهای که در این حفره در معرض میلیونها موج قرار میگیرد با جزییات بیشتر و دقت بالاتری قابل بررسی خواهد بود. اکنون هدف این پروژه آن است که با کمترین زمان و بدون استفاده از مقدار زیادی مایع تعداد بیشتری مولکول زیستی مورد بررسی قرار گیرد اما درحالحاضر این موضوع محقق نشده است. برای صرفهجویی در زمان و هزینه اجرای آزمایشهای طولانی، یک ریاضیدان با استفاده از محاسبات ریاضی و دادههای فرآیندهای زیستی، میزان اثربخشی ویروس مهندسیشده مناسب را برای درمان اختلال سیستمهای لنفاوی (بیماری لنفوم) محاسبه کرده است. بیماری لنفوم میتواند در تمام نقاط بدن پراکنده شود و کبد، طحال، مغز استخوان یا هرجای دیگری در بدن را درگیر کند. بررسی چگونگی رشد و درمان تومورهای ملانوما با استفاده از موش بدون تجهیزات آزمایشگاهی پرهزینه و زمان بر شناسایی و ویروس مهندسی شده نابودکننده تومور ملانوما بهدست آمد. توانایی این ویروس مهندسی شده در مراحل اولیه آزمایشات موفقیتآمیز بوده و روند بهبود روشهای درمانی آن درحال تکمیل است. ویروسهای مهندسی شده برای مقابله با مقاومت آنتیبیوتیکها نیز مورد استفاده قرار گرفته است. پژوهشگران دانشگاه تاو توانستهاند ویروسهای مهندسیشدهای تولید کنند که میتواند مقاومت آنتیبیوتیکی را از بین برده و عامل بیماریزا را نسبت به داروهای آنتیبیوتیکی حساس کند. این نوع ویروس مهندسیشده میتواند موجب ضدعفونی و تمیز شدن سیالات بهمنظور جلوگیری از میکروبهای مقاوم در برابر دارو در بیمارستانها شود. در تهیه آن، از دو نوع باکتریوفاژهای اصلاح شده ژنتیکی استفاده شده که هدف حمله آنها میکروبهای ایکولای دل و روده است. یک نوع این فاژ، لیتیک است که منجر به نابودی غشای سلول باکتری و سپس مرگ آن میشود. نوع دوم فاژ اصلاح شده، تمپریت است که وقتی به درون سلول میزبان تزریق میشود، ژنهای مقاوم در برابر آنتیبیوتیک را از بین میبرد. شاید بتوان آنفلوآنزا را یکی از بیماریهای دردسرساز دانست که هر سال میلیونها نفر در سراسر جهان را آلوده میکند. ساخت آنتیبادی مناسب در بدن به منظور مقابله با ویروس جدید آنفلوآنزا به توانایی سیستم ایمنی بستگی دارد. سالانه ۳ تا ۵ میلیون مورد آنفلوآنزای شدید در جهان گزارش میشود که بین ۲۵۰۰۰۰ تا ۵۰۰۰۰۰ نفر بر اثر آن از بین میروند. به همین منظور شرکتی برای ریشهکن کردن این بیماری، واکسنی از ویروس مهندسیشده خاصی تهیه کرده است. این واکسن از ویروسهای جهشیافته در ژن ام۲ تهیه شده است. این ویروس مهندسیشده، از یک طرف تمام RNA و پروتئینهای آنفلوآنزا را دارد و از طرفی قادر به تولید هیچگونه عفونتی نیست. این واکسن در بررسیهای بالینی روی حیوانات، ایمن و بیخطر بوده و باعث تحریک شدید سیستم ایمنی بدن میشود. اطلاع از تاریخچه بیماریهای ویروسی افراد، نقل و انتقال دارو در بدن، تلاش برای رشد سلولهای نخاعی و از بین بردن باکتریهای مضر با استفاده از ویروسهای مهندسیشده تنها بخشی از مطالعاتی است که در مراکز پژوهشی جهان در حال بررسی است. براساس تعداد مقالههای مرتبط در این زمینه ایالات متحده امریکا گوی سبقت را در دانش ویروس درمانی ربوده و کشورهایی همچون انگلیس، سوئیس، نروژ و ژاپن در مرتبههای دیگر پژوهشی - مطالعاتی قرار دارند.
