بحران کمآبی و بیآبی باعث شده در چند سال اخیر تبلیغات برای مدیریت مصرف بیشتر شود به ویژه که در فصل گرما این تبلیغات اوج میگیرد. اما در کنار مدیریت مصرف موضوع حفظ ذخایر آبی موجود و تولید آب مطرح میشود؛ روندی که با رشد فناوریهای روز بیشتر میتواند رشد کند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش صنعت نوشت: حتی در این میان بسیاری از صاحبنظران معتقدند افراد ایدهپرداز و خلاق به جای سرمایهگذاری و تمرکز بر مواردی که درحالحاضر در کشور ما مطرح نیست بر بحران آب و تلاش برای حل آن متمرکز شوند. این خواستهای است که حتی از شرکتهای دانشبنیان و استارتآپها نیز میشود. داوود فدایی، استاد دانشگاه امیرکبیر بر این ادعا صحه گذاشته است. وی معتقد است که اگر قرار است ایدهپردازان به موفقیت برسند بهتر است برای بحران بیآبی راهحل خلاقانه بدهند. هرچند محمدرضا کوثری، مدیرعامل شرکت فناور دیدهبان توسعه پایدار معتقد است که در شرایط کنونی ظرفیت و وضعیت بالفعل شرکتهای فناور در حوزه آب با یکدیگر فاصله زیادی دارند چرا که در این شرایط شرکتهای فناور با مجموعهای از محدودیتهای اقتصادی روبهرو هستند که باید سیستم حاکمیت این مشکلات را برطرف کند. البته همانطور که صنایع تکمیلی برای توسعه و ایجاد رونق تولید باید محصولات کشاورزی را جذب و به تنوع تولید اقدام کنند، سازمانهای دولتی و بخش خصوصی هم باید ظرفیتهای شرکتهای فناوری در حوزه آب را بهکار گیرند. راهحلهای چارهساز البته پژوهشگران کشور ما تاکنون ابداعاتی داشتهاند. سال گذشته پژوهشگران دانشگاه رازی کرمانشاه با پشتیبانی صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران معاونت علمی موفق به تولید آب آشامیدنی از فاضلاب شدند. ابراهیم رئیسی، کارشناس مطالعات اقتصاد آب نیز در این زمینه گفت: فناوری استفاده دوباره از آب در کشور ما توسعه پیدا کرده است. این فناوری که بازچرخانی گفته میشود تبدیل آب صنعتی به آشامیدنی را مهیا میکند. به عبارتی، آب یا فاضلاب صنعتی جمعآوری و تصفیه شده و در قالب فناوری بازچرخانی دوباره قابل استفاده میشود. با این حال، این آب فقط ۸ درصد از مجموعه آبهای مصرفی است و ۹۲ درصد میزان آبی که در کشاورزی مورد استفاده قرار میگیرد به چرخه مصرف برنمیگردد. وی با اشاره به اهمیت توسعه فناوریهای بازچرخانی آب در عرصه کشاورزی نیز گفت: یکی از فناوریهای بهروزی میتواند که بهرهوری آب را در این بخش بالا ببرد استفاده از بذر و دانههایی است که میتواند در شرایط بیآبی قابل بهرهگیری باشد و حتی محصول بیشتری را به بار آورد. این کارشناس مطالعات اقتصاد آب افزود: از دیگر فناوریهای متداول برای تولید آب استفاده از آبهای نامتعارف و شیرینسازی و تزریق آنها به چرخه مصرف استش. همچنین فناوری مهار آب از دیگر روشهایی است که استفاده میشود. این فناوری در قالب سدسازی میتواند در کنار جبران کمآبی، به حفظ آب موجود کمک کند. رئیسی با تاکید بر توسعه ایدهها و فناوریهای جدید برای تولید و جبران ذخایر آبی کشور گفت: درحالحاضر فناوری بازچرخانی رشد بیشتری پیدا کرده است؛ هر چند شیرینسازی آب دریا و انتقال آب نیز مطرح است که البته با صرف هزینههای زیادی روبه رو است. از این رو، بخش دیگری از جبران کمآبیها به مباحث فرهنگی برمیگردد. این فرهنگسازی از یک سو باید بر کاهش مصرف در بخش کشاورزی و در بخش دیگر در مدیریت مصرف همگانی باشد. به باور این کارشناس مطالعات اقتصاد آب، در کشور ما فقط ۲۰ تا ۳۰ درصد از آب تولیدی حاصل فعالیتهای آبشیرینکنها میشود. به علاوه اینکه تصفیهخانههای فاضلاب نیز در کشور ما چندان گسترش نداشته است. از این رو، باید تمامی صنایع به ایجاد تصفیهخانه و استفاده از پساب صنعتی برای ورود به چرخه بازچرخانی ملزم شوند. گفتههای رئیسی این نکته را به ذهن میرساند که هرچند ایدهپردازی و عملیسازی آن در تولید و حفظ ذخایر آبی هزینهبر است اما باید در آینده راههای جایگزین و فناورانه بیشتری برای جبران کمآبی و مقابله با آن پیدا کنیم که در این میان نقش شرکتهای فناور اهمیت دارد. در دیگر کشورها سوئد یکی از کشورهایی است که به راهحلهای فناورانه علیه بحران و کمبود آب پرداخته است به عنوان نمونه، یک دوش متفاوت و شگفتانگیز که در صرفهجویی و استفاده بهینه از آب کمککننده است در این کشور اختراع شد. این دوش از قابلیت تصفیه بیش از ۹۰ درصد آب مصرف شده و دوباره برگرداندن آب مصرفی به سردوش برخوردار است. همچنین آب باران میتواند یکی از راهحلهای مهم برای استفاده حداکثری از آب باشد. مخترعان کشورهایی مانند هند و مالزی به دنبال اختراع دستگاهها یا سیستمهایی هستند که بتوانند استفاده بیشتری از آب باران داشته باشند. به علاوه اینکه فائو در گزارشی آورده است که با استفاده از فناوری هستهای میتوان گونههای مختلف کشاورزی را اصلاح کرد تا نه تنها در برابر کمآبی مقاوم شوند بلکه با آب کمتر نیز بتوان محصولات بیشتری را دراختیار داشت. برای مثال، کاکائو و قهوه در شیلی اصلاح شدهاند تا با استفاده از فناوری هستهای کشت شوند. فناوری هستهای میتواند ۲۵ درصد از تلفات آب در کشاورزی را کاهش دهد. در کنار همه اینها میتوان از انرژیهای تجدیدپذیر مانند باد یا خورشید نیز یاد کرد. این فناوریها میتوانند جایگزین سوختهای فسیلی شوند، از انتشار گازهای گلخانهای ممانعت کرده و از گرم شدن زمین و آب شدن یخچالهای طبیعی که نتیجهای جز مصرف بیرویه آب نیست، جلوگیری کنند. در کشور ما یکی از دستاوردهای پژوهشگران در راستای کاهش هدررفت آب «دستگاه آبمقطرگیری بدون پرت» است. با توجه به اینکه دستگاههای آبمقطرگیری کنونی به میزان زیادی آب را تلف میکند، استفاده از این دستگاه که دستاورد پژوهشگران ایرانی است میتواند مفید واقع شود. این دستگاه با استفاده از اشعه uv آب مقطر نهایی را استریل میکند و با بکارگیری آن، مصرف انرژی تا ۱۵ درصد کاهش مییابد. همچنین «دستگاه ردیاب آب در منابع زیرزمینی» از دیگر اختراعات پژوهشگران داخلی است که از طریق آن، آبهای اعماق زمین بدون نیاز به عملیات حفاری از روی زمین شناسایی میشوند. اختراع دیگر میتواند آبها و پسابهایی که یکبار مصرف شده را به آب آشامیدنی تبدیل کند. این دستگاه بیشتر در شرایط اضطراری قابل کاربرد است. همچنین یک مخترع ایرانی موفق به ساخت سیستمی برای تنظیم میزان آب آبیاری مزارع و زمینهای کشاورزی شده است. با استفاده از این سیستم میتوان برای صرفهجویی در مصرف آب، میزان آبیاری زمینهای کشاورزی را تنظیم کرد تا از این طریق آب مصرفی در زمین کشاورزی هدر نرود. کاربرد مخزن با شناور خودتنظیم شونده میتواند به میزان ۴۰ درصد در مصرف آب در زمینه آبیاری کشاورزی صرفهجویی کند. روشهای فناورانه جدی گرفته شود شکی نیست که راهکارهای علمی میتواند انقلابی در تولید و توسعه فناوریهای مورد بهرهبرداری برای بهینهسازی و صرفهجویی به وجود آورد و خشکسالی و بحران کمآبی نیز از این قاعده مستثنا نیست؛ به همین دلیل تنها زمانی میتوان از تمامی منابع موجود استفاده بهینه کرد که تمامی این راهکارها از جمله بکارگیری فناوریها، صرفهجویی، سیستمهای قیمتگذاری، مکانیزمهای تشویقی و فرهنگسازی به صورت یک بسته کامل در راهبرد مقابله با بحران کمآبی دیده شود.باتوجه به موقعیت جغرافیایی ایران، در زمینه فناوریهای مرتبط با بهرهبرداری از آب و مقابله با خشکسالی، ضرورت دارد سطح دانش و فناوری بومی کشور، بسیار فراتر از سایر کشورهایی که پرآبتر هستند، باشد و در این زمینه باید از پژوهشگران، دانشجویان و اندیشمندان برای تمرکز بر ابداع روشهای ابتکاری در زمینه آب، خشکسالی، فرسایش خاک و محیطزیست در سطح گسترده، بهرهگیری شود.
