خرما، یکی از محصولاتی است که در تولید آن به موفقیتهای قابل توجهی دست یافتیم. اما شواهد حاکی از این مهم است که خرمای تولید شده در ایران، به سایر کشورها ازجمله امارات متحده عربی و کشورهای اروپایی صادر و با نام برندهای این کشورها در بازارهای جهانی عرضه میشود.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش تجارت نوشت: بدون تردید این مسئله باعث خواهد شد که نام ایران به مرور زمان از فهرست صادرکنندگان خرما در بازارهای جهانی حذف شود و ارزش افزوده صادرات این محصول بیشتر متوجه کشورهایی شود که این محصول را در بازارهای جهانی عرضه میکنند. فعالان این حوزه بر این باور هستند که برای برونرفت از این معضل نخست لازم است سرمایه در گردش تاجران ایرانی بالا برود و دوم اینکه دولت با تاجران همکاری کند و تسهیلات با نرخ سود پایین در اختیار آنها قرار دهد تا بتوانند برای خود در بازارهای اروپایی نمایندگی ایجاد و محصولات ایرانی را با نام برند ایرانی در بازارهای جهانی عرضه کنند. دبیر انجمن ملی خرما میگوید: شواهد و قرائن حاکی از این مهم است که خرما نیز به سرنوشت زعفران درحال دچار شدن است. به نظر من نبود تاجران قوی در این حوزه باعث شده است که تجارت خرما چنین حالی را تجربه کند. متاسفانه تعداد محدودی از تاجران ایرانی مجوز فعالیت در اروپا را دارند و همین مسئله تجارت خرمای ایرانی با برند ایرانی را دشوار کرده است. محمدحسین اکبری از دو مشکل اساسی تاجران ایرانی سخن میگوید و میافزاید: نخستین و عمدهترین مشکل تاجران ایرانی کمبود سرمایه در گردش است. تاجران باید هم خرما را تامین کنند و هم هزینههای ثبت شرکت در اروپا را متقبل شوند. بنابراین تامین سرمایه یکی از عوامل مهم در تصاحب بازارهای جهانی است. عامل دوم این است که برخی از تاجران، علم بازاریابی و تصاحب بازارهای جهانی را نمیدانند. البته این عامل خیلی ضعیف است. وی درباره پیامدهای خامفروشی میگوید: خامفروشی محصولات باعث شده تا بسیاری از بازارهای جهانی را از دست بدهیم. همانگونه که میدانید زعفران در ایران تولید میشود اما بازار آن در دست اسپانیا است. اگر این روند برای خرما نیز تکرار شود بازار خرما در جهان را نیز از دست خواهیم داد. اما نباید فراموش کرد که خامفروشی باعث میشود ارزش افزوده این محصولات بیشتر نصیب کشورهایی شود که این محصولات را در بازار عرضه میکنند. اکبری با بیان اینکه برای حمایت از صادرات خرما باید بین دولت و تاجران تعامل قوی برقرار شود میگوید: وامهایی که برای تسهیل تجارت خرما به تاجران اعطا میشود سود بالایی دارد. سود بالا باعث شده است که تاجران تمایل چندانی برای دریافت این وامها نداشته باشند. بنابراین اگر میخواهیم شاهد رونق در این بازار باشیم باید با سود کم و بازپرداخت بلندمدت به تاجران تسهیلاتی داده شود. اگر این روال ادامه داشته باشد هیچ اتفاقی رخ نخواهد داد و همچنان با خامفروشی درگیر خواهیم بود. به گفته وی تاجران در پی سود بیشتر هستند و اگر زمینه و زیرساختهای سود بیشتر برای آنها فراهم شود از گسترده کردن فعالیت خود استقبال میکنند. دومین کشور تولیدکننده خرما وی با بیان اینکه ایران بعد از مصر، دومین کشور تولیدکننده خرما در جهان است میگوید: خرمای تولید شده در ایران کیفیت خوبی دارد. اما ضعف عمده ما در بستهبندی خرماست. در ایران هم خرما و هم رطب تولید میشود. خرمای موجود در ایران شامل پیارم، ربی، زاهدی و... است. خوشبختانه در بستهبندی انواع خرما مشکلی پیشروی ما نیست. اما رطب مضافتی بیشترین حجم صادرات را به خود اختصاص داده است که متاسفانه در زمینه بستهبندی این محصول بسیار ضعیف عمل کردیم و این بستهبندی رطب ما از سوی کشورهای اروپایی مورد پسند نیست. او میگوید: متاسفانه رطب مضافتی توسط باغداران بستهبندی میشود و باغداران نیز بیشتر به سمت بستهبندیهای ارزانقیمت میروند. اگر تاجران بخواهند بستهبندی این رطب را تغییر بدهند کیفیت این محصول در مقیاس قابل توجهی کاهش پیدا میکند. بنابراین باید بستهبندی اولیه مناسب شود و بستهبندی از باغداران به کارگاههایی که در این زمینه تخصص لازم را دارند منتقل شود. وی بابیان اینکه ۶ استان در حال تولید خرما هستند میگوید: البته در استان اصفهان و خراسان جنوبی نیز خرما تولید میشود اما میزان تولید در این استانها بسیار کم است. عمده استانهای تولیدکننده خرما در ایران عبارتند از خوزستان، بوشهر، فارس، هرمزگان، سیستانوبلوچستان و کرمان. این ۶ استان بهعنوان مطرحترین استانهای تولیدکننده خرما در ایران شناخته شدهاند. در ایران ۴۰۰ نوع خرما تولید میشود اما فقط ۱۲ رقم خرما قابلیت صادرات دارد. هندوستان طالب خرمای ایرانی به گفته اکبری پیارم هرمزگان، استعمران خوزستان، مضافتی بم، کبکاب بوشهر، زاهدی و شاهانی فارس و ربی سیستان و بلوچستان سهم قابل توجهی در صادرات خرما دارند. دبیر انجمن ملی خرما بابیان اینکه هندوستان یکی از عمدهترین کشورهای واردکننده خرمای ایران است میگوید: نمیتوان گفت که خرمای ایران در بازارهای جهانی جایگاهی ندارد. خرمای ایران شناخته شده است اما کشوری مانند امارات متحده عربی خرمای ایران را وارد و در بستهبندی جدید در بازارهای اروپایی عرضه میکند. وی ادامه میدهد: اگر میخواهیم در صادرات خرما حرفی برای گفتن داشته باشیم باید اصولی کار کنیم. اصولی عمل کردن منوط به این است که طبق خواست بازارهای جهانی عمل کنیم. باید خرما در همه مقاطع سال موجود باشد، نه اینکه ۲ماه خرما برای صادرات داشته باشیم و در سایر ماهها خرمایی برای عرضه نداشته باشیم. متاسفانه بیشتر صادرکنندگان ایرانی فصلی هستند و در اروپا شرکت ندارند و لازم است که سردخانه و انبارهایی در اروپا راهاندازی کنیم. اگر اینگونه عمل نکنیم بازارهای فعلی را نیز از دست میدهیم. اکبری میگوید: همچنین باید نوسانات نرخ را کنترل کنیم. متاسفانه دست تاجران در این موارد بسته است از اینرو لازم است که تعاملی بین باغداران و تاجران بهوجود بیاید تا خلأهای موجود را از بین ببریم. خامفروشی مختص به خرما نیست در همینباره مدیر تنظیم بازار جهاد کشاورزی استان فارس میگوید: خوشبختانه ما در زمینه تولید محصولات کشاورزی به موفقیتهای قابلتوجهی دست یافتیم و محصولات تولیدی ما کیفیت مناسبی دارند اما متاسفانه بیشتر محصولات کشاورزی در ایران به صورت خامفروشی صادر میشوند. خامفروشی محصولات کشاورزی را نمیتوان فقط مختص به خرما کرد و این شرایط برای انجیر، زعفران و... نیز تکرار شده است. هدایتالله رحیمی در چند راهکار اصلی را برای برونرفت از این شرایط پیشنهاد میدهد و بیان میکند: به نظر بنده در گام نخست باید تولید و فروش محصولات در یک زنجیره منسجم انجام شود. این زنجیرهها میتواند در قالب تعاونی، اتحادیه و یا شرکتهای کنسرسیومی خود را نشان بدهد. لازم است که تولیدکنندگان، با خریداران اولیه و کسانی که محصولات را بستهبندی میکنند در یک حلقه جای بگیرند. وی درباره راهکار دوم برای برونرفت از معضل خامفروشی در ایران میگوید: متاسفانه تاجران ایرانی آگاهی چندانی نسبت به تجارت بینالمللی ندارند. اما باید بگویم که این آگاهی در تجارت امروزه حرف نخست را میزند. ما باید ارتباط خود را با تاجران بینالمللی گستردهتر کنیم چراکه این تاجران آگاهی کافی از سلیقه بازارهای جهانی دارند و میدانند با چه اقداماتی میتوانند بازارهای جهانی را تصاحب کنند. رحیمی با بیان اینکه فعالانی که در حوزه بستهبندی فعالیت دارند شناختی نسبت به سلیقه مصرفکنندگان روسی یا انگلیسی ندارند میگوید: متاسفانه ضعف در بستهبندی باعث شده است که ما بسیاری از بازارهای جهانی را از دست بدهیم و فقط به فروش محصولات خام اکتفا کنیم. متاسفانه همه بستهبندیها در ایران به یک شکل است، از اینرو لازم است که تاجران بینالمللی وارد بازار داخلی شوند. پس از دید من در گام نخست لازم است که نسبت به شناسایی بازارهای جهانی آگاهی کسب کنیم و چون این آگاهی را نداریم نتوانستیم در این زمینه چندان موفق عمل کنیم. به گفته وی اگر سلیقه مصرفکنندگان را شناسایی کنیم و در همین راستا گام برداریم دیگر تامین سرمایه در گردش و مجهز شدن به دستگاههای مدرن بستهبندی برای فعالان این حوزه چندان دشوار نیست و خواهیم توانست به موفقیتهای قابلتوجهی در این زمینه دست بیابیم. وی بیان میکند؛ البته در زمینه صادرات خرما و دیگر محصولات کشاورزی به موفقیتهای قابلتوجهی دست یافتیم. باید بگویم که نمیتوانیم به راحتی از کنار این موفقیتها گذر کنیم. خوشبختانه بسیاری از بازارهای کشورهای حاشیه خلیجفارس در تصاحب تاجران ایرانی است. بیشترین ضعف ما مربوط به حضور نداشتن در بازارهای اروپایی است اما بدون تردید خواهیم توانست با در پیش گرفتن یکسری سیاستهای جامع در صادرات در بازارهای اروپایی نیز جایگاهی برای خود کسب کنیم. سخن آخر این سوال مطرح است که چه باید کرد تا تجارت خرما فقط به خامفروشی محدود نشود و تاجران ایرانی با برندهای ایرانی این محصول را در بازارهای جهانی عرضه کنند؟ به اعتقاد کارشناسان، تاجران ایرانی چندان با اصول علمی تجارت آشنا نیستند و همین مسئله باعث شده است که اعتماد تاجران خارجی به آنها کم شود. از اینرو لازم است که تاجران ایرانی در کشورهای اروپایی مجوزهای لازم را بهدست بیاورند. البته بدون تردید ادامه فعالیت در اروپا نیازمند سرمایه است پس لازم است که دولت با تاجران ایرانی برای تامین سرمایه همکاریهای لازم را انجام بدهد.
