در حالی که برخی شواهد حکایت از تلاش غرب برای احیای فشارهای چندجانبه بر ایران دارد، دولت و وزارت نفت خود را برای سناریوی بازگشت تحریم‌های سازمان ملل آماده کرده‌اند. این بار اما فضای مواجهه با گذشته تفاوت‌هایی دارد. تجربه تحریم‌های شدید در سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴ و همچنین تحریم‌های ثانویه پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷، درسی مهم برای سیاستگذاران انرژی کشور بود. اکنون مسئولان تلاش می‌کنند تا با رویکردی پیش‌دستانه، تبعات منفی احتمالی را به حداقل برسانند.

نفت ایران در بازارهای جهانی به پایین‌ترین قیمت سال‌های اخیر سقوط کرده و تخفیف‌های سنگین تا ۴ دلار زیر شاخص برنت، زنگ خطر را برای اقتصاد کشور به صدا درآورده است. گزارش‌های بین‌المللی از انباشت بی‌سابقه ۴۰ میلیون بشکه نفت فروش‌نرفته روی آب خبر می‌دهند؛ وضعیتی که نه تنها نتیجه تحریم‌ها، بلکه محصول ضعف مدیریتی در وزارت نفت است. این سوءمدیریت ماهانه ۲۱۶ میلیون دلار از درآمدهای نفتی ایران را به جیب خریداران خارجی، به‌ویژه چین، سرازیر می‌کند.

با زمزمه‌های فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت احتمالی تحریم‌های سازمان ملل، صنعت نفت ایران در معرض آزمون جدیدی قرار گرفته است. آیا چین همچنان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران باقی می‌ماند یا مشتریان با درخواست تخفیف‌های بیشتر و کاهش همکاری، معادلات را تغییر خواهند داد؟

بازار جهانی انرژی، همواره یکی از حساس‌ترین بازارهای بین‌المللی بوده که به شدت تحت تأثیر تحولات سیاسی و امنیتی قرار دارد. طی هفته‌های اخیر، افزایش تنش‌ها در منطقه خلیج فارس و دریای عمان، بار دیگر نگاه جهانیان را به سوی نقش کلیدی ایران در امنیت انرژی معطوف کرده است. عبور روزانه میلیون‌ها بشکه نفت از تنگه هرمز، که نزدیک به ۳۰ درصد از صادرات جهانی نفت را شامل می‌شود، نشان‌دهنده اهمیتی راهبردی است که ایران در این منطقه حساس ایفا می‌کند.

ایران با جهش ۱۴ درصدی درآمدهای نفتی خود در سال ۲۰۲۴، عنوان برترین کشور در میان اعضای اوپک را به خود اختصاص داد. در حالی که کل درآمد نفتی اوپک کاهش یافته، عملکرد درخشان ایران و ونزوئلا در این سال توجه‌ها را جلب کرده است.

ایران در سال ۲۰۲۴ با رشدی خیره‌کننده در درآمدهای نفتی، از ۴۱ به بیش از ۴۶ میلیارد دلار رسید و عنوان قهرمان افزایش درآمد در اوپک را از آن خود کرد، در حالی که غول‌هایی مانند عربستان با افت سنگین مواجه شدند.

در حالی که بسیاری از کشورهای نفت‌خیز در گرداب جنگ و بحران اقتصادی گرفتار شده‌اند، ایران با رکوردشکنی در صادرات نفت و تثبیت جایگاهش در بازار چین، نشان داد که می‌تواند در سخت‌ترین شرایط هم پرچم‌دار تاب‌آوری و مدیریت هوشمند انرژی باشد. جهش صادراتی و عبور تولید از مرز ۳.۵ میلیون بشکه در روز، چشم‌انداز تازه‌ای برای اقتصاد ملی ترسیم کرده است.

دونالد ترامپ مدعی است با برداشتن تحریم‌های نفتی، به ایران برای بازسازی پس از جنگ ۱۲روزه کمک کرده است. اما آیا این اقدام واقعاً امتیازی برای ایران محسوب می‌شود یا صرفاً بلوفی برای توجیه ناکامی فشار حداکثری ۲ در برابر صادرات نفت ایران به چین؟

وزیر نفت، کاهش فروش نفت کشورمان را تکذیب کرد و گفت: این موضوع صحت ندارد.

خاورمیانه با بهره‌مندی از بخش عمده‌ای از ذخایر نفت و گاز جهان، نقشی محوری در معادلات جهانی انرژی ایفا می‌کند. با این حال، یکی از چالش‌برانگیزترین ابعاد این موضوع، سهم واقعی مردم از درآمدهای حاصل از فروش منابع طبیعی است. از آن‌جا که کشورهای این منطقه از نظر جمعیت با یکدیگر تفاوت‌های چشمگیری دارند، تحلیل دقیق این مسئله تنها با در نظر گرفتن شاخص سرانه درآمد امکان‌پذیر است. این رویکرد کمک می‌کند تا تصویر شفاف‌تری از میزان بهره‌مندی هر شهروند از ثروت‌های زیرزمینی کشورش ترسیم شود و توزیع عادلانه درآمدهای نفتی و گازی مورد ارزیابی قرار گیرد.

در شرایطی که مذاکرات هسته‌ای میان ایران و ایالات متحده بار دیگر با بن‌بست مواجه شده، چشم‌انداز احیای توافق برجام تیره‌تر از همیشه به‌نظر می‌رسد. منابع نزدیک به گفت‌وگوها اعلام کرده‌اند که مهم‌ترین اختلاف، مسئله محدودیت غنی‌سازی اورانیوم است؛ موضوعی که نه‌تنها به لحاظ فنی بلکه به لحاظ سیاسی نیز اختلافات شدیدی میان دو طرف ایجاد کرده است. دولت آمریکا خواهان توقف کامل غنی‌سازی است، در حالی‌که تهران قصد هیچگونه عقب نشینی در این خصوص را ندارد.

ارزش بازار فناوری‌های سبز در عربستان سعودی پیش‌بینی می‌شود از ۵.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به رقم چشمگیر ۱۲.۸۳ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۰ افزایش یابد. این رشد قابل‌توجه، نشان‌دهنده تمرکز روزافزون این کشور بر توسعه پایدار و سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های پاک و نوآورانه است.

در میانه گفت‌وگوهای فشرده هسته‌ای میان ایران و ایالات متحده، نشانه‌هایی از تعیین پیش‌شرط‌های صریح از سوی طرف ایرانی آشکار شده است. بر اساس اطلاعاتی که از منابع مطلع منتشر شده، جمهوری اسلامی ایران آمادگی خود را برای بازگشت به سطح غنی‌سازی ۳.۶۷ درصدی اعلام کرده، اما این تصمیم را به یک شرط کلیدی گره زده است: رفع کامل و عملی تحریم‌های نفتی. این شرط به‌روشنی نشان می‌دهد که تهران در معادله احیای توافق هسته‌ای موسوم به برجام، بیش از هر چیز به دنبال تأمین منافع اقتصادی خود از طریق احیای صادرات رسمی نفت و تضمین بازگشت درآمدهای ارزی حاصل از آن است.

تحریم‌های نفتی آمریکا علیه ایران، به‌ویژه پس از خروج این کشور از برجام در سال ۲۰۱۸، به‌شدت صادرات رسمی نفت ایران را هدف قرار داده است. هدف اصلی این تحریم‌ها، قطع دسترسی ایران به بازار جهانی انرژی و محروم‌کردن دولت از منبع اصلی درآمد ارزی‌اش بوده است. با این حال، ایران در سال‌های اخیر موفق شده با تکیه بر سازوکارهای پیچیده و غیررسمی، بخشی از صادرات نفت خود را حفظ کند. جمهوری اسلامی ایران طی سال‌های گذشته به تدریج در این عرصه تجربه‌اندوزی کرده و امروز به یک بازیگر نسبتاً ماهر در مقابله با فشارهای نفتی آمریکا تبدیل شده است.

اکثر تحلیلگران بر این باورند که در صورت تداوم روند مثبت مذاکرات هسته‌ای میان ایران و آمریکا، چشم‌انداز ورود منابع مالی قابل توجه به کشور تقویت شده و پیش‌بینی می‌شود بخش مهمی از درآمدهای ارزی بلوکه‌شده آزاد شده و به خزانه دولت ایران سرازیر شود؛ اتفاقی که می‌تواند معادلات اقتصادی را در داخل کشور دستخوش تحولات مهمی کند.

با وجود برگزاری سه دور از مذاکرات هسته‌ای میان ایران و آمریکا، دور چهارم که طبق توافق قرار بود روز گذشته برگزار شود، به طور غیرمنتظره‌ای لغو و به زمان دیگری موکول گردید. پیش از این اتفاق، برخی مقامات آمریکایی، از جمله دونالد ترامپ، علیه جمهوری اسلامی ایران موضع‌گیری کردند. ترامپ هشدار جدی به تمامی خریداران نفت ایران ارسال کرد و وزیر دفاع آمریکا نیز تهدیداتی علنی علیه نیروهای نظامی ایران مطرح نمود. این سیگنال‌ها، در حالی که به گفته عباس عراقچی مذاکرات خوبی میان طرفین در جریان بود، نمی‌تواند خبر خوشی برای اقتصاد ایران و معیشت مردم باشد.

در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۵، سود خالص نتفلیکس به اندازه درآمد یک‌ماهه صادرات نفت ایران رسیده است. همچنین، درآمد ناخالص این غول رسانه‌ای معادل نزدیک به یک‌سوم کل درآمد سالانه نفتی ایران برآورد می‌شود؛ مقایسه‌ای که شکاف عظیم میان اقتصاد دیجیتال و اقتصاد سنتی ایران را به‌خوبی به تصویر می‌کشد.

روند مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در هفته های اخیر به‌ویژه با تاکید طرفین گفتگو، روند مثبتی و سازنده ای داشته است. با توجه به تحریم‌های گسترده‌ای که در سال‌های گذشته علیه ایران اعمال شده، تغییرات در وضعیت این مذاکرات می‌تواند نتایج بسیار مهمی برای فروش نفت ایران و به تبع آن برای اقتصاد کشور به همراه داشته باشد. در ادامه، به بررسی تاثیرات مثبت این روند بر فروش نفت ایران پرداخته می‌شود.

تحریم‌های آمریکا، به‌ویژه در حوزه نفت و بانکی، فشار سنگینی بر اقتصاد ایران وارد کرده و باعث کاهش درآمدهای ارزی دولت شده است. این وضعیت، به رشد تورم، کاهش ارزش پول ملی و نوسان در بازارهای مالی دامن زده است. بازار مسکن نیز از این شرایط بی‌نصیب نمانده؛ افزایش قیمت مصالح، کاهش ساخت‌وساز و رشد افسارگسیخته اجاره‌بها، زندگی را برای مستأجران و اقشار کم‌درآمد به‌شدت دشوار کرده و آن‌ها را در تنگنای معیشتی قرار داده است. مذاکرات ایران و آمریکا بر سر مسئله هسته ای و نتیجه نهایی آن می تواند تاثیر بسزایی بر آینده بازار اجاره و مسکن داشته باشد.

نماینده پیشین ایران در هیئت عامل اوپک گفت: نفت ایران نفتی نیست که به بازارهای عادی برود، با سازوکارهایی به خریداران خاصی ارسال می‌شود که نگران تحریم‌های امریکا نیستند به همین دلیل ارتباطی با امریکا ندارند.