محاسبات یک عضو پیشین کمیته دستمزد شورای عالی کار نشان میدهد هزینههای خوراکی یک خانواده ایرانی در پایان دی ماه ۱۴۰۴ به بیش از ۲۴ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان رسیده است؛ رقمی که حتی از کل سبد معیشتی مصوب برای امسال نیز فراتر رفته و نشاندهنده شکاف عمیق دستمزدها با نیاز واقعی خانوارهاست. فرامرز توفیقی، عضو پیشین کمیته دستمزد، با استفاده از دادههای مرکز آمار، حداقل هزینه خوراکی روزانه هر فرد را ۲۵۱ هزار و ۶۰۷ تومان برآورد کرده و با احتساب متوسط ۳.۳ نفر در هر خانواده، کف هزینههای غذایی ماهانه را ۲۴ میلیون و ۹۲۸ هزار تومان اعلام کرده است. بررسیها نشان میدهد حقوق ماهانه فعلی که ۱۴ میلیون و ۳۶۲ هزار تومان است، تنها ۲۱ درصد از سبد معیشتی واقعی را پوشش میدهد و معادل هزینه کمتر از یک هفته خانواده است.
قائممقام امور اعضای خانه کارگر از ورود مذاکرات مزد کارگران به مرحله تعیین سبد معیشت خبر داد و اعلام کرد که با توجه به تغییرات قیمتی ناشی از حذف ارز ترجیحی، مبنای محاسبات از دیماه به بهمنماه منتقل شده است؛ همزمان او نسبت به موج جدید تحولات فناوری و تأثیر مستقیم هوش مصنوعی بر آینده مشاغل هشدار داد.
رئیس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران با انتقاد از سبد معیشتی مبنای تعیین حداقل دستمزد، اعلام کرد هزینه حداقلی زندگی یک خانوار کارگری در سال ۱۴۰۴ به ۳۵ تا ۴۵ میلیون تومان رسیده، اما دستمزد پرداختی حدود ۱۲ میلیون تومان است؛ وضعیتی که به گفته او بهجای مدیریت فقر، آن را نهادینه میکند و کرامت نیروی کار را به خطر انداخته است.
در حالی که تنها ۴۱ روز تا پایان سال ۱۴۰۴ باقی مانده و هنوز جلسات اصلی شورای عالی کار برای تعیین حداقل دستمزد آغاز نشده، کارشناسان بازار کار هشدار میدهند که تعیین مزد ۱۴۰۵ وارد چرخهای پیچیده شده است؛ چرخهای که از یک سو قدرت خرید کارگران به شدت سقوط کرده و از سوی دیگر توان پرداخت کارفرمایان تحلیل رفته است. افزایش دستمزد مطابق تورم مطرح میشود، اما تورمی که خودش افسارگسیختهتر از همیشه میتازد.
سمیه گلپور گفت: دولت باید هرماه اعلام کند که هزینه واقعی سبد معیشت، کالابرگ و حداقل دستمزد و فاصله اینها با سبد چقدر است. وقتی فاصله واقعی روی تابلو بیاید، واقعیتها بر همه آشکار میشود. این درآمد پنهان ایجاد شده برای دولت از طریق سیاستهای شوکدرمانی، زمانی قابل شفافسازی است که دولت نسبت به آن پاسخگو باشد.
پس از حذف ارز ترجیحی و تک نرخیسازی ارز، کف سبد حداقلی معیشت یک خانوار شهری سه نفره کمتر از ۷۰ میلیون تومان نخواهد بود. قیمت حبوبات، لبنیات، سبزیجات و سایر اقلام پروتئینی مشخص است و محاسبات آن نیز شفاف است. اگر اقداماتی مثل حذف گوشت قرمز از سبد مصرفی استاندارد رخ ندهد، قطعاً به همین رقم خواهیم رسید.
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی که متولی و حامی جامعه کارگری کشور است، بیش از ۱۱ ماه درباره تعیین دستمزد سکوت کرده و در حالی که نرخ تورم به شکل ماهانه تغییر میکند، شورای عالی کار تنها در روزهای پایانی سال برای تصویب دستمزد تشکیل جلسه میدهد. این تأخیر و عدم انطباق دستمزد با واقعیت قیمتها، شکاف بین حداقل دستمزد و سبد معیشتی کارگران را روزبهروز عمیقتر کرده و آینده معیشتی، بهداشت و امنیت غذایی این قشر را تهدید میکند.
حمیدرضا رستگار، رئیس اتاق اصناف تهران با بیان اینکه دلیل افزایش لحظهای قیمت کالاها این است که اقتصاد کشور را به موضوعات خارج از کشور گره زدهایم، گفت: این موضوع باعث شده حقوق کارگر ابتدای سال ۳۰ درصد افزایش یابد، اما قیمت کالاها هر ماه ۳۰ درصد!
بررسی دادههای مرکز آمار ایران نشان میدهد هزینه معیشت خانوارهای کارگری طی ششماهه نخست سال ۱۴۰۴ جهش چشمگیری داشته است؛ بهطوری که میانگین هزینه «معیشت شرافتمندانه» در دهک چهارم هزینهای از اسفند ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۴ حدود ۲۴.۷ درصد افزایش یافته و در صورت تداوم این روند، احتمال رشد تا ۵۵ درصد تا پایان سال وجود دارد؛ رقمی که شکاف مزد و معیشت را به بحرانیترین سطح سالهای اخیر رسانده است.
در حالی که هزینه سبد معیشت یک خانوار تهرانی به بیش از ۴۰ میلیون تومان رسیده، تعیین درآمد ۳۰ میلیون تومان به عنوان معیار حذف یارانه، فاصله آشکار تصمیمهای اقتصادی دولت با واقعیت معیشتی مردم را نشان میدهد. کارشناسان و فعالان اجتماعی هشدار میدهند که این معیار، خانوارهایی را که هنوز درگیر هزینههای پایه زندگی هستند، از حمایت یارانهای محروم میکند و ممکن است عدالت اجتماعی را تهدید کند.
در حالی که تورم افسارگسیخته، قیمت اقلام ضروری مانند برنج، حبوبات و نان را به مرزهای نجومی رسانده، سبد معیشت حداقلی کارگران از ۲۸ میلیون تومان در اسفند گذشته به بیش از ۴۸ میلیون تومان در تیرماه ۱۴۰۴ رسیده است. کارگران و بازنشستگان با دستمزدهای ناچیز، دیگر حتی توان خرید یک کیلو برنج ایرانی را ندارند؛ آیا شورای عالی کار همچنان در خواب خرگوشی به سر میبرد؟
درحالیکه شکاف تاریخی میان حداقل دستمزد و هزینههای زندگی همچنان پابرجاست، افزایش ۴۵ درصدی حقوق کارگران در سال ۱۴۰۴ گرچه نسبت به سالهای گذشته قابل دفاعتر به نظر میرسد، اما همچنان از جبران کامل معیشت بازمانده است. حالا برخی کارشناسان و نمایندگان کارگری، خواستار بازنگری فصلی دستمزدها متناسب با نرخ تورم شدهاند؛ چراکه به گفته آنها، افزایش دستمزد نه تنها عامل تورم نیست، بلکه عقبماندگی مزدی خود ریشه بسیاری از بحرانهای معیشتی است.
تورم در سبد معیشت خانوارهای ایرانی از فروردین ۱۴۰۳ تا فروردین ۱۴۰۴ تغییرات چشمگیری را تجربه کرده است. بررسی روند ماهانه و نقطه به نقطه نشان میدهد که اگرچه در نیمه اول سال ۱۴۰۳ کاهش موقتی در شتاب رشد قیمتها مشاهده شد، اما از نیمه دوم سال فشارهای تورمی افزایش یافته و در ماههای پایانی به اوج خود رسید. این روند نه تنها نشاندهنده چالشهای ساختاری اقتصاد ایران است بلکه نگرانیها را در مورد تأثیرات آن بر معیشت اقشار کمدرآمد به شدت افزایش داده است.
تازهترین محاسبات از هزینه تامین «سبد غذایی مطلوب» نشان میدهد که تورم اقلام خوراکی با سرعتی بیشتر از تورم عمومی، سفرههای مردم را هدف گرفته است؛ حالا در فروردین ۱۴۰۴، هزینه یک سبد غذایی بهینه برای هر فرد، از ۳ میلیون تومان عبور کرده و نسبت به سال قبل ۴۷ درصد جهش داشته است.
هزینه تأمین حداقل خوراک یک خانوار شهری در اسفند ۱۴۰۳ به بیش از ۹ میلیون تومان رسید؛ رقمی که تنها برای پوشش نیازهای تغذیهای پایه کافی است، نه رفاه یا تنوع غذایی. بررسیهای این رسانه از «سبد غذایی بهینه» نشان میدهد که قیمت خوراکیهای ضروری طی یک سال، بیش از ۴۶ درصد افزایش یافته؛ افزایشی نگرانکننده که دسترسی خانوارهای کمدرآمد به تغذیه سالم را بیش از پیش دشوار کرده است.
کمتر از بیست سال قبل، دستمزد کارگر بیش از یک سکه طلا بود؛ با پایه مزد میشد یک سکه خرید» نادر مرادی فعال کارگری به قیاس قدرت خرید دستمزد ۱۳۸۶ و امروز اشاره میکند؛ در سال ۱۳۸۶، حداقل مزد کارگران معادل ۱۸۳ هزار تومان (روزانه معادل ۶۱ هزار ریال) تعیین شده بود که با احتساب حق اولاد (حداکثر برای دو اولاد)، حق مسکن و بن خواربار، دریافتی کارگران به ۲۳۶ هزار تومان میرسید.
بنابر اظهارات نماینده کارفرمایان در شورای عالی کار، سبد پیشنهادی برای یک خانواده ۳ نفره، ۲۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان است که حدود ۳۹ درصد آن شامل خوراک، آشامیدنی و دخانیات و ۶۱.۱۰ درصد هم شامل سایر کالاها میشود.
عضو کمیته دستمزد شورایعالی کار با اعلام "در جلسه کمیته دستمزد رقم سبد معیشت ۲۳٫۴۴۱٫۶۶۴ تومان با توافق شرکای اجتماعی تعیین گردید."، گفت: ملاک تعیین دستمزدها با تأکید قانونگذار، باید رقم سبد معیشت باشد.
محسن باقری گفت: همان طور که بهداشت جهانی WHO آنچه رسمیت دارد را روی سایت خود قرار میدهد برای ما نیز باید همین گونه باشد؛ نه اینکه موضوعی با این اهمیت با نامه به یک سری دستگاهها برای اجرا، ابلاغ شود.
