۲۱ تیر «روز بدون نایلون» بود که امسال نیز بدون اینکه نامگذاری آن اثر چندانی بر مصرف مردم داشته باشد، گذشت. بخشی از این موضوع در نتیجه بیتوجهی سازمانهای فرهنگی و رسانهای همچون صدا و سیما نهفته است و بیشتر درگیر سیاسیکاری هستند تا فرهنگسازی.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: در حالی که به گفته کارشناسان، در بسیاری از کشورهای دنیا قوانین محدودکننده یا مالیاتی برای استفاده از نایلونهای پلاستیکی وضع کردهاند. هر خانوار ایرانی در روز ۴ کیلو پسماند ناشی از مواد پلاستیکی تولید میکند. زباله و بازیافت آن یکی از مباحث بسیار مهم محیطزیست انسانی است. بازیافت هرکیسه پلاستیکی حدود ۳۰۰ سال زمان میبرد اما پلاستیکهای قابل بازیافت در طول دو سال تجزیه میشوند. در کلانشهر تهران روزانه 7 هزار و 500 تن زباله تولید میشود. ۳۵ درصد کل پسماندهای تهران به زبالههای خشک تعلق دارد و از این مقدار در شبانهروز ۱۰۰۰ تن پسماند پلاستیکی در تهران تولید میشود. این در شرایطی است که اگر هر خانواده خود را موظف کند در طول هفته فقط یک کیسه نایلونی کمتر استفاده کند، حدود ۸۱۶ میلیون کیسه پلاستیکی در سال خود به خود از این چرخه حذف میشود. به گزارش صمت کیسههای پلاستیکی به دلیل ارزان، بادوام، سبک، کاربردی و بهداشتی بودن برای حمل مواد غذایی در بین مردم محبوبیت زیادی دارد. تجزیه کیسههای پلاستیکی حداقل ۳۰۰ سال طول میکشد و هیچکس آنقدر عمر نمیکند که تجزیه پلاستیکها را ببیند! طبق محاسبات اخیر کارشناسان، سالانه حدود یک تریلیون تن کیسه پلاستیکی وارد چرخه ضایعات میشود و این رقم بالای تولید مواد پلاستیکی از جنبههای مختلف برای زمین مشکلساز است. هرچند بخش زیاد این زبالهها به ظاهر دفن میشود اما مقصد نهایی بسیاری از این کیسههای زباله اقیانوسها هستند و گاهی حتی این زبالهها تا ۱۰۰۰ سال بعد نیز تجزیه نمیشود و در محیطزیست باقی میماند! آمار تایید میکند که سالانه 6 میلیون تن زباله وارد دریاها میشود و زبالههای پلاستیکی ۸۰ درصد آن را تشکیل میدهد. کیسههای نایلونی در ایران ۱۲ دقیقه عمر میکند کارشناس پسماند دفتر آب و خاک سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به تولید بیرویه پسماند نایلونی در ایران گفت: عمر هر کیسه نایلونی در ایران ۱۲ دقیقه است در حالی که در سایر کشورهای دنیا برای تهیه کیسههای نایلونی و استفاده از آن مالیات وضع شده است و حتی در برخی از کشورهای توسعهنیافته مانند کنیا ممنوعیت استفاده از نایلون وجود دارد. شکوفه بسیم، کارشناس پسماند دفتر آب و خاک سازمان حفاظت محیطزیست در گفتوگو با آنا اظهار کرد: متاسفانه ۵۰ درصد کیسهها تنها یکبار مورد استفاده قرار میگیرد در حالی که مصرف کیسههای نایلونی عوارض بسیاری برای محیطزیست در پی دارد. کیسههای پلاستیکی به دلیل سبک و کمحجم بودن در سراسر طبیعت از جمله هوا، زمین و حتی اقیانوسها نیز قابل مشاهده است و با توجه به اینکه ایران کشور نفتخیز است این ماده به راحتی و فراوان تولید و توزیع میشود زیرا در این زمینه نیز مشاغل بسیاری ایجاد شده است. طبق آمار جهانی، هرسال ۵ میلیون کیلوگرم زباله نایلون و پلاستیک وارد آبهای جاری و اقیانوسهای دنیا میشود که این موضوع اکوسیستم آبی را با خطر جدی روبهرو کرده است به طوری که در هر کیلومتر مربع ۴۶هزار قطعه کیسه نایلونی وجود دارد. این کارشناس محیطزیست یادآور شد: طبق محاسبات انجام شده در کل جهان، سالانه یک میلیون پرنده دریایی و همچنین ۱۰۰هزار پستاندار دریایی از جمله دلفینها بر اثر وجود پلاستیک درآب جان خود را از دست میدهند. وی با بیان اینکه تولید نایلون و استفاده از آن آسیبهای جدی برای سلامت مردم و محیطزیست به دنبال دارد، افزود: تغییر اکوسیستم، خشکی آب، انسداد مجاری آب و راه فاضلاب جزو آلودگیهای محیطزیستی مصرف نایلون به شمار میآید و با توجه به اینکه جمعآوری و بازیافت این زبالهها به صرفه نیست و هزینههای بالایی در پی دارد هیچ کس حاضر نیست در این زمینه سرمایهگذاری کند. با توجه به هزینههای زیاد جمعآوری پسماند و حملونقل آن متاسفانه بسیاری از کیسههای پلاستیکی در طبیعت رها میشود که احتمال مصرف دامها وجود دارد. برهمین اساس مواد پلیمری و پلیاتیلنی موجود در این کیسههای نایلونی بر اثر حرارت بدن حیوانات به مواد سرطانزا و کشنده تبدیل میشود. ۱۰۰۰سال زمان برای تجزیه نایلون بسیم تصریح کرد: یکی دیگر از آسیبهای استفاده بیش از حد از کیسههای نایلونی ایجاد آلودگیهای بصری در مدیریت شهری است و علاوه بر آن باعث بسته شدن مسیر آبراهها و فاضلاب و بروز سیلاب میشود. برای تجزیه مواد نایلونی و پلاستیکی در طبیعت حدود ۲۰ تا ۱۰۰۰ سال زمان نیاز است؛ البته در برخی منابع علمی ۳۰۰ تا ۵۰۰ سال هم برآورد شده است. این کارشناس محیطزیست با بیان اینکه سازمان حفاظت محیطزیست از صنایع بازیافتی حمایت میکند، افزود: هریک از نایلونهای تولید شده از مواد بازیافتی جایگاه خاصی برای مصرف دارد، به طوریکه از کیسههای فریزری ساخته شده از مواد اولیه برای نگهداری مواد غذایی در فریزر استفاده میشود. همچنین کیسههای دستهدار سفید برای مواد غذایی مانند زیتون و گوشت و میوه بهره گرفته میشود و کیسههای مشکی دستهدار نیز مصارف خود را دارد و استفاده از آنها برای مواد غذایی از نظر بهداشتی اشتباه است. ممنوعیت و محدودیت استفاده از نایلون در دنیا بسیم اظهار کرد: سازمان حفاظت محیطزیست برنامه کاهش و حذف مصرف نایلون را دنبال کرده و با بیشتر فروشگاههای زنجیرهای وارد مذاکره شده است. البته باید در زمینه فرهنگسازی برای ایجاد مشارکت مردمی نیز اقداماتی شود زیرا در برخی از کشورها برای استفاده از نایلون محدودیت و ممنوعیت خاصی اعمال میشود در حالی که حتی بعضی از این کشورها توسعهیافته نیستند. به عنوان مثال، در هند، بنگلادش، تایوان، اندونزی، کنیا و بوتان استفاده از کیسه نایلونی ممنوع است. در برخی دیگر از کشورها توزیع نایلون رایگان نیست و مالیات به آن تعلق میگیرد که این موضوع باعث حذف نایلون و کاهش استفاده از آن شده است. در انگلیس، بلژیک، ایتالیا، ایرلند، سوئیس، آلمان، هلند و هنگکنگ این موضوع رواج دارد زیرا این کشورها به نتیجه رسیدهاند که مصرف مواد نایلونی و پلاستیکی برای سلامتی مردم و محیطزیست آسیبزا است. بر همین اساس، این کشورها برای کنترل مصرف نایلون علاوه بر فرهنگسازی و آموزش و مشارکتهای مردمی با وضع مالیات و دریافت پول، باعث کاهش استفاده از این ماده شدهاند. این کارشناس محیطزیست بیان کرد: در برخی از کشورها مردم باید میزان خاصی از زباله را تولید و دفن کنند، در حالی که در ایران هر خانوار روزانه حدود ۳ تا ۴ کیلوگرم پسماند تولید میکند. براساس اعلام شهرداریهای دنیا، هر شهروند باید هنگام خرید محصولات غذایی و اقلام مورد نیاز خود با پرداخت هزینهای مجزا کیسههای پارچهای یا نایلونی را تهیه کند ضمن اینکه میتواند باتوجه به سلیقه و درآمد خود نوع کیسه را مشخص کند. بر همین اساس، هر شهروند با توجه به هزینهای که برای تهیه کیسه صرف میکند، ارزش آن را درک کرده و چندین بار مورد استفاده قرار میدهد در حالی که در ایران چنین موضوعی مورد توجه نیست و همه از کیسههای نایلونی رایگان مصرف میکنند. قوانین محدودکننده مصرف کیسههای نایلونی به نقل از پایگاه خبری دیدهبان محیطزیست، در حال حاضر کشورهای بسیاری در جهت مقابله با زبالههای پلاستیکی گامهای موثری برداشتهاند. برای نمونه، استرالیا در حال پیوستن به فهرست رو به رشد مناطقی است که استفاده از کیسههای پلاستیکی را محدود کردهاند. در قاره افریقا نیز روآندا، اریتره و سومالی بکارگیری کیسههای پلاستیکی را به کلی ممنوع کردهاند. در سال ۲۰۰۲ میلادی، بنگلادش نخستین کشور بزرگی بود که استفاده از کیسههای پلاستیکی را ممنوع کرد. بوتان نیز در سال ۲۰۰۷ میلادی در راستای سیاستهای این کشور مبنیبر افزایش نشاط ملی، فروش کیسههای پلاستیکی را ممنوع کرد. چین نیز در حال حاضر درنظر دارد با اعمال قانون منع تولید کیسههای پلاستیکی تا حد زیادی در هزینهها و مصرف نفت در این کشور صرفهجویی کند. در سال ۲۰۰۷ میلادی در هنگکنگ برای فروشندگان کیسههای پلاستیکی مالیات آلودگی محیطزیست درنظر گرفته شد. در فرانسه قانونگذاران در سال ۲۰۰۵ میلادی به منع تولید و استفاده از کیسههای پلاستیکی تجزیهناپذیر تا سال ۲۰۱۰ میلادی رای دادند. همچنین در ایتالیا بکارگیری کیسههای پلاستیکی در سال ۲۰۱۰ میلادی ممنوع شد. در ایالات متحده امریکا نیز در سال ۲۰۰۸ میلادی، سانفرانسیسکو نخستین و تنها شهر بود که استفاده از کیسههای پلاستیکی را ممنوع کرد. البته این ممنوعیتها تنها به فروشگاههای بزرگ محدود میشد. در سوئیس، آلمان و هلند نیز برای استفاده از کیسههای پلاستیکی مالیات وضع شده است. آسیبهای کیسه پلاستیکی در ایالات متحده از هر 5 کیسه، 4 مورد از جنس پلاستیک تولید میشود که این رقم در پایان هر سال به تولید ۱۰۰ میلیارد کیسه پلاستیکی میانجامد. برای تولید این تعداد کیسه پلاستیکی به ۱۲ میلیون بشکه نفت نیاز است و این تعداد بشکه نفت برای پر کردن ۳۴ میلیون تانکر نفت کفایت میکند. همچنین آمار نشان میدهد که سالانه بیش از 4 میلیارد کیسه پلاستیکی به عنوان زباله در طبیعت رها میشود که اگر این تعداد کیسههای پلاستیکی به هم وصل شوند میتوان این نوار طویل را ۶۳ بار دور زمین پیچید. باید توجه داشت که سالانه حدود ۳۸۰ میلیارد قطعه کیسه پلاستیکی در ایالت متحده مصرف میشود و سهم هر شهروند امریکایی سالانه ۱۲۰۰ کیسه پلاستیکی است و برای تولید این میزان پلاستیک دستکم ۱۲ میلیون بشکه نفت لازم است. با این حال شهروندان امریکایی سالانه بیش از ۱۰ میلیارد کیسه کاغذی مصرف میکنند که برای تولید این حجم سالانه ۱۴ میلیون اصله درخت قطع میشود. برای تولید این میزان کیسه کاغذی به صدها هزار بشکه آب و مواد شیمیایی سمی نیاز است که این اسیدها نیز به نوبه خود سبب تولید بارانهای اسیدی و آلودگی آبها میشود. براساس تازهترین گزارش کمیسیون اروپا، استفاده از پلاستیک در ۵۰ سال اخیر به اوج رسیده و تولید جهانی آن در هر سال از 5/1 میلیون تن در سال ۱۹۵۰ میلادی به ۲۴۵ میلیون تن در سال ۲۰۰۸ میلادی رسیده است. در شبانهروز، مردم دنیا ۳/۵ میلیون تن زباله تولید میکنند که ۴۰ هزار تن آن، سهم ایران است. این در حالی است که آمارهای داخلی نشان میدهد در کشورمان ۲۸ درصد پسماندهای شهری را پلاستیک تشکیل میدهد که سهم تهرانیها از تولید نایلون و رهاسازی آن در طبیعت، ۵۰۰ تن در روز است. این در شرایطی است که به گفته مسئولان شهرداری، اگر هر خانواده در پایتخت خود را موظف کند تا در طول هفته فقط یک کیسه نایلونی کمتر استفاده کند، در سال از مصرف ۸۱۶ میلیون کیسه پلاستیکی جلوگیری میشود. پس میبینید که چه وظیفه سنگینی بر دوش تکتک ماست؟!
