چین، کشوری که روزی بزرگترین قطب بازیافت زبالههای الکترونیک (e-waste) محسوب میشد، حالا دروازهاش را روی هرگونه ضایعات الکترونیکی دنیا بسته است.
گسترشنیوز: بهدنبال تصمیم چین مبنی بر محدود کردن ورود زبالهها به این منطقه، تلاش کشورهای جهان برای یافتن بازارهایی دیگر برای خلاص شدن از زبالههای الکترونیک افزایش یافت و درنهایت بیشتر این زبالهها راهی آسیای جنوب شرقی شدند که در این میان، تایلند بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است.
رتبه دوم تولید ضایعات الکترونیک برای اروپا
طبق گزارش سازمان ملل متحد، بازار مصرف وسایل الکترونیک جهان در سال ۲۰۱۷ ارزشی۱.۱تریلیون دلاری داشت و انتظار میرود ارزش این بازار تا سال ۲۰۲۴، با رشد ۶درصدی به ۱.۷تریلیون دلار برسد. البته به موازات افزایش مصرفگرایی و تمایل کاربران به تعویض گوشی، کامپیوتر و... و همچنین ظهور فناوریهای برتر همچون اینترنت نسل پنجم(۵G) اینترنت اشیا و… بیشک بر میزان زبالههای الکترونیک جهان که سازمان ملل از آن بهعنوان سونامی یاد میکند، افزوده میشود. اگرهم بخواهیم مروری بر مناطقی با بیشترین تولید زباله الکترونیک داشته باشیم باید گفت که اروپا پس از آسیا در رتبه دوم تولید زباله الکترونیک در جهان قرار دارد.
در این گزارش، همچنین آمده است که در جهان سالانه ۵۰میلیون تن زباله الکترونیک تولید میشود که این رقم معادل ۴هزار و ۵۰۰ برج ایفل و ۱۲۵هزار جیمبوجت است، این درحالی است که تنها ۲۰درصد این رقم بهصورت رسمی بازیافت میشود. ازسوی دیگر تخمین زده میشود که این رقم تا سال ۲۰۲۱ به رقمی معادل ۵۲میلیون تن خواهد رسید و اگر وضع به همین منوال پیش برود تا سال ۲۰۵۰ میزان تولید زبالههای الکترونیک بیش از دوبرابر شده و سالانه به ۱۲۰میلیون تن میرسد.
بحران زباله الکترونیک در تایلند
پس از تصمیم چین، زبالههای الکترونیکی از کشورهای غربی به سواحل آسیای جنوب شرقی راهی شدند و هرچند کشورهایی مانند اندونزی، مالزی و فیلیپین در برابر ورود این ضایعات الکترونیک مقاومت کردند ولی تایلند همچنان گزینه نخست برای این موضوع به شمار میرود. چین، امریکا، بریتانیا، کره، سنگاپور و استرالیا در جمع ۱۰کشور اصلی صادرکننده زباله الکترونیک به تایلند قرار دارند و بهعنوان مثال استرالیا در سال گذشته بیش از ۲۵۰هزار کیلوگرم ضایعات الکترونیک به تایلند وارد کرده که این رقم ۵۰۰برابر بیشتر از میزان سال ۲۰۱۷ است.
آنچه مسلم است اینکه بازار استخراج فلزات گرانبها همچون طلا، مس و نقره از تلفنهای همراه، تلویزیونها، کامپیوتر، لپ تاپ و... بسیار سودآور است بهویژه اگر نگرانی بابت سلامت کارگران و محیطزیست و آب و هوای منطقه وجود نداشته باشد. با توجه به نقص قوانین زیستمحیطی در تایلند میتوان این کشور را بهشت مافیای بازیافت زباله الکترونیک در جهان دانست.
با اینکه تایلند اکنون قوانین سختگیرانهای برای ممانعت از ورود سیل عظیم زبالههای الکترونیک به این کشور وضع کرده ولی همچنان این کشور بهصورت غیرقانونی پذیرای این زبالههاست و ضایعات الکترونیک در کارخانههای غیرمجاز و متخلف بازیافت میشود بدون اینکه به سلامت کاربران توجهی شود. در تایلند میلیونها کارگر کشورهای فقیرتر همچون میانمار و کامبوج در کارخانههای غیرمجاز مورد سوءاستفاده قرار میگیرند و ریههای آنها پر از مواد سمی میشود چراکه بازیافت زبالههای الکترونیک بدون رعایت موارد ایمنی و استفاده از ماسکهای استاندارد صورت میگیرد. درواقع آنها بدون تجهیز به وسایل ایمنی و در غیاب سیستم تهویه مناسب، در ازای روزانه ۱۰دلار به جست وجوی مواد باارزش درمیان سیمها و کابلها، باتریها، مدارها و... میپردازند. در تایلند تعداد زیادی کارخانه بازیافت غیرقانونی با سهامداران چینی در مناطق روستایی دوردست درحال فعالیت هستند که زمینها و آب کشاورزی و همچنین چاههای آنها را آلوده میکنند و این موضوع، روستاییان را بسیار نگران کرده است. اما این، تنها مشکل تایلند نیست و زباله الکترونیک تولید شده در این کشور نیز خود مزید بر علت است. طبق آمار سازمان کنترل آلودگی تایلند، هرسال بر حجم زباله الکترونیک این کشور افزوده میشود تا جایی که از ۳۵۷هزار تن در سال ۲۰۱۲ به ۳۸۴هزار و ۲۳۳تن در سال ۲۰۱۵ رسیده است. در سال ۲۰۱۶ نیز تلفنهای همراه با ۱۰.۹میلیون دستگاه بیشترین بخش زبالههای الکترونیک در این کشور محسوب شدند و پس از آن وسایل قابل حمل تصویری و صوتی با ۳.۵۷میلیون عدد در جایگاههای بعدی قرار گرفتند.البته پیشبینی میشود که در سال ۲۰۲۱ تعداد تلفنهای همراه به ۱۳.۴۲میلیون عدد و تعداد وسایل دیجیتال صوتی و تصویری هم به ۳.۶۵میلیون عدد برسد. بنابراین اگر این روال ادامه پیدا کند در ۵تا ۱۰سال آینده تایلند با بحران زباله الکترونیک داخلی و خارجی دست به گریبان خواهد بود هرچند امروز هم مشکل کمی ندارد.
تولید ناخالص داخلی کنیا معادل زباله الکترونیک جهان
این زبالههای الکترونیک در کنار تهدید، فرصت هم محسوب میشوند چراکه ارزش فعلی آنها ۶۲.۵میلیارد دلار(۵۵میلیارد یورو) است که این رقم سه برابر بیشتر از خروجی معادن نقره جهان و بیش از تولید ناخالص داخلی بیشتر کشورهاست به بیان دیگر اگر زباله الکترونیک را یک کشور در نظر بگیریم، تولید ناخالص داخلی آن با کشوری مانند کنیا یکسان خواهد بود. همچنین در این گزارش آمده است که ۱۲۳کشور جهان تولید ناخالص داخلی کمتری از ارزش زباله الکترونیک جهان دارند. برای درک بهتر ارزش زبالههای الکترونیک
(e-waste)، ذکر این نکته ضروری است که در هر تن تلفن همراه۱۰۰برابر بیشتر از یک تن سنگ معدن، طلا وجود دارد و همچنین میتوان ۷درصد طلای جهان را از زبالههای الکترونیک استخراج کرد.
از بازیافت زبالههای الکترونیک علاوه بر فلزات گرانبها مثل طلا، مس، نقره، استیل، آلومینیوم و نیکل موادی کمیاب و با ارزش استراتژیک همچون ایندیوم (در ساخت تلویزیونهای فلت مورد استفاده قرار میگیرد) و همچنین پالادیوم، کبالت و نئودیمیوم (برای ساخت مگنت موتورها) را میتوان استخراج و دوباره از آنها استفاده کرد. اما مشکل اینجاست که با توجه به انجام مراحل بازیافت ضایعات الکترونیک در کارخانههای غیرمجاز، میزان بازیافت این فلزات چندان چشمگیر نیست و بهعنوان مثال تنها ۳۰درصد کبالت بازیافت میشود درحالی که با استفاده از فناوریها میتوان این فلزکه برای ساخت لپ تاپ، تلفنهای همراه، باتریهای خودرو و... کاملاً ضروری است را تا ۹۵درصد استخراج کرد. ازسوی دیگر در این صنعت سودآورعلاوه بر استخراج فلزات گرانبها، موادی سمی همچون سرب، جیوه و کادمیوم هم وجود دارد که میتواند محیط را آلوده کند پس فضای کار باید کاملاً استاندارد باشد نه اینکه بازیافت در کارخانههای غیرمجاز انجام شود.
این قانونهای طلایی
با توجه به معایب بازیافت زبالههای الکترونیک، برخی گروههای دوستدار محیطزیست برای حفاظت از زمین و همچنین آبهای زیرزمینی، تلاش کردند تا قوانینی در این زمینه تصویب شود چرا که معتقدند شرکتهای چند میلیاردی همچون اپل و سامسونگ باید مسئولیت هزینه بازیافت وسایلی که به فروش میرسانند را نیز قبول کنند. درهمین راستا قانونگذاران در بخشهایی از اروپا، کانادا و چندین ایالت امریکا قوانینی موسوم به EPR تصویب شده که تولیدکنندگان موظف شوند در سیستمهایی ویژه برای بازیافت یا جمعآوری زبالههای الکترونیک تولیدی خود سرمایهگذاری کنند ولی در جهان همچنان مقاومتهای زیادی در برابر تغییرات وجود دارد.
البته برخی کمپانیها خود دست به کار شدهاند تا تلاشهایی برای بازیافت زبالههای الکترونیک داشته باشند. یکی از این کمپانیها اپل است که در سال ۲۰۱۸ روباتی با نام Daisy را برای بازیافت تلفنهای هوشمند این شرکت طراحی کرد. این روبات هر ساعت میتواند قطعات ۲۰۰عدد آیفون را از هم جدا کند که به این ترتیب در سال گذشته موفق شد ۴۸هزار تن زباله الکترونیک را جمعآوری کند اما این رقم قطرهای در میان دریای زباله الکترونیک تولیدی جهان است که در سال گذشته رقم آن ۵۰میلیون تن برآورد شده است.
اتحادیه اروپا نیز به منظور کمک به کاهش میزان زباله الکترونیک در قانونی جدید، تولیدکنندگان را موظف میکند وسایل خانگی را طوری تولید کنند که برای تعمیر آسانتر باشد. در اروپا سالانه ۱۲میلیون تن زباله الکترونیک تولید میشود که این عدد معادل ۳۰هزار جیمبوجت است.
منبع: اقتصادآنلاین
