در حالی که حدود سه هفته از آغاز جنگی و ناآرامیهای اخیر در کشور میگذرد، برخی اخبار و شایعات در فضای فوتبال ایران بهویژه درباره بازیکنان خارجی، نگرانیهایی را برای باشگاهها ایجاد کرده است. مهمترین این ادعاها، امکان فسخ یکطرفه قرارداد از سوی بازیکنان و حتی مطالبه غرامت کامل قرارداد است؛ موضوعی که بر اساس مقررات بینالمللی فوتبال، بهوضوح تفسیری نادرست و بعضاً جهتدار محسوب میشود.
بر اساس اصول حاکم بر مقررات FIFA، در شرایط خاصی مانند جنگ، ناامنی گسترده یا وضعیتهای اضطراری (Force Majeure)، این نهاد بهندرت و عملاً هیچگاه بهصورت مستقیم اقدام به فسخ قرارداد بازیکنان نمیکند. بلکه رویکرد اصلی، «تعلیق موقت» شرایط قراردادی تا روشن شدن وضعیت است.
نمونه بارز این سیاست، تصمیمات اتخاذشده در پی بحران جنگی در Ukraine بود. در آن مقطع، فیفا با صدور مقررات موقت، شرایطی را فراهم کرد که قراردادها بهطور کامل فسخ نشوند، بلکه اجرای آنها به حالت تعلیق درآید و طرفین بتوانند در یک چارچوب مشخص، تصمیمات موقتی اتخاذ کنند.
یکی از مهمترین نکات حقوقی در این زمینه آن است که:
قرارداد بازیکنان در شرایط جنگی بهطور خودکار فسخ نمیشود
بلکه اجرای تعهدات (اعم از حضور در تمرینات، مسابقات و پرداختها) ممکن است موقتاً متوقف یا تعلیق شود
فسخ قرارداد تنها در شرایط خاص و پس از بررسیهای دقیق حقوقی و معمولاً با توافق طرفین امکانپذیر است
به عبارت دیگر، بازیکن نمیتواند صرفاً با استناد به وقوع جنگ، بهصورت یکطرفه قرارداد خود را فسخ کرده و سپس مطالبه کل مبلغ قرارداد را داشته باشد.
در بسیاری از موارد مشابه، فیفا بهجای باز کردن مسیر فسخ، گزینهای عملیتر را پیشنهاد میدهد:
بازیکن میتواند با توافق باشگاه، بهصورت قرضی و کوتاهمدت به تیمی دیگر منتقل شود
این انتقال موقت، بدون از بین رفتن قرارداد اصلی انجام میشود
پس از عادی شدن شرایط، بازیکن به باشگاه اصلی بازمیگردد و قرارداد ادامه پیدا میکند
این مدل دقیقاً همان الگویی است که در بحرانهای اخیر فوتبال جهان نیز مورد استفاده قرار گرفته و بهعنوان راهحلی متعادل بین حقوق باشگاه و بازیکن شناخته میشود.
با این حال، آنچه در هفتههای اخیر بیش از هر چیز نگرانکننده بهنظر میرسد، نقش برخی ایجنتها در تشدید این فضای روانی است. این افراد با ارائه تفاسیر نادرست از مقررات فیفا، سعی دارند؛
باشگاهها را تحت فشار قرار دهند تا مبالغ بیشتری پرداخت کنند
یا با ایجاد ترس از فسخ قرارداد، امتیازات مالی و قراردادی جدیدی بگیرند
و در برخی موارد، بازیکنان را به خروج زودهنگام از باشگاه ترغیب کنند
این در حالی است که از منظر حقوقی، چنین ادعاهایی در شرایط فعلی، بهویژه با گذشت سه هفته از بحران، فاقد پشتوانه قانونی معتبر است.
واقعیت این است که در شرایط فعلی:
هیچ بازیکنی حق ندارد بهصورت یکطرفه قرارداد خود را فسخ کرده و کل مبلغ آن را مطالبه کند
قراردادها در حالت تعلیق یا انتظار قرار میگیرند، نه پایانیافته
راهکارهای موقتی مانند انتقال قرضی، گزینهای منطقی و مورد حمایت فیفا است
تصمیمات نهایی تنها در صورت طولانی شدن جنگ و استمرار ناامنی، و آن هم پس از بررسیهای دقیق اتخاذ خواهد شد
در چنین فضایی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، آگاهی حقوقی مدیران باشگاهها و مقاومت در برابر فشارهای غیرقانونی است؛ چرا که تفسیر صحیح از مقررات بینالمللی، میتواند از تحمیل خسارات سنگین به فوتبال ایران جلوگیری کند.
