در حالی که گمانهزنیها درباره احتمال درگیری مستقیم میان تهران و واشنگتن افزایش یافته، یک اندیشکده معتبر آمریکایی چهار سناریوی متفاوت از پیامدهای چنین تقابلی را ترسیم کرده است؛ سناریوهایی که همگی یک نقطه مشترک دارند: بازار جهانی انرژی نخستین قربانی خواهد بود.
روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی تحلیلی با اشاره به فضای پرتنش میان ایران و آمریکا نوشت تهران بر این مبنا عمل میکند که احتمال حملات نظامی از سوی واشنگتن جدی و حتی قریبالوقوع است؛ آن هم در شرایطی که مسیر دیپلماسی و گفتوگوهای هستهای همچنان باز است.
این روزنامه به نقل از ۹ مقام سیاسی و نظامی – بدون ذکر نام – مدعی شد نیروهای مسلح ایران در بالاترین سطح آمادهباش قرار گرفتهاند. به ادعای این منابع، استقرار پرتابگرهای موشکی در مناطق غربی و جنوبی کشور و صدور برخی دستورات اضطراری در حوزه حفاظت از مقامات و مدیریت بحران، بخشی از این آمادهسازیهاست.
اندیشکده CSIS در ارزیابی تازهای اعلام کرده در صورت وقوع درگیری مستقیم، نخستین حوزهای که دچار تنش جدی خواهد شد، بازار نفت است. این مرکز پژوهشی چهار سناریوی اصلی را برای پیامدهای انرژیمحور یک تقابل نظامی ترسیم کرده است.
در نخستین سناریو، اگر آمریکا یا اسرائیل تلاش کنند صادرات نفت ایران را مختل کنند – برای نمونه از طریق محاصره جزیره خارک یا توقیف نفتکشها – قیمت نفت دستکم ۱۰ تا ۱۲ دلار افزایش خواهد یافت.
البته به اعتقاد تحلیلگران، واکنش ایران میتواند دامنه بحران را گستردهتر کرده و معادلات بازار را پیچیدهتر کند؛ زیرا هرگونه اقدام متقابل ممکن است زنجیرهای از واکنشهای منطقهای را در پی داشته باشد.
سناریوی دوم به تنگه هرمز مربوط میشود؛ گذرگاهی راهبردی که روزانه حدود ۱۸ میلیون بشکه نفت از آن عبور میکند. هرگونه اختلال در این مسیر – چه از طریق پهپاد، موشک یا مینگذاری دریایی – میتواند جهشی جدی در قیمتها ایجاد کند و شرکتهای کشتیرانی را به عقبنشینی وادارد.
کارشناسان تأکید میکنند مسیرهای جایگزین برای دور زدن این تنگه محدود است و هر بحران در این نقطه، تبعاتی فراتر از منطقه خواهد داشت.
در سناریوی سوم، هدف قرار گرفتن مستقیم تأسیسات نفتی داخل ایران مطرح شده است. در چنین حالتی، کاهش عرضه نفت ممکن است برای مدتی طولانی ادامه یابد و قیمتها به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسد.
این سناریو به دلیل اثرگذاری مستقیم بر ظرفیت تولید، میتواند بازار جهانی را در وضعیت بیثباتی ممتد قرار دهد.
محتملترین سناریو از نگاه CSIS، سرایت درگیری به تأسیسات نفتی کشورهای حاشیه خلیج فارس است. در این حالت، احتمال جهش قیمت نفت تا محدوده ۱۳۰ دلار در هر بشکه مطرح شده و حتی توقف بخشی از صادرات گاز منطقه نیز دور از ذهن نخواهد بود.
پایگاه خبری Axios نیز پیشتر هشدار داده بود که بسته شدن تنگه هرمز میتواند جهشی تاریخی در قیمت نفت ایجاد کند و پیامد آن افزایش بهای بنزین در آمریکا تا حدود ۳ دلار در هر گالن خواهد بود.
وجه مشترک همه این سناریوها، نقش کلیدی تنگه هرمز و زیرساختهای انرژی منطقه است. تحلیلها نشان میدهد هرگونه درگیری جدی نهتنها معادلات سیاسی و نظامی منطقه را تغییر میدهد، بلکه بازار جهانی انرژی را نیز با شوکی کمسابقه مواجه خواهد کرد؛ شوکی که دامنه آن از خاورمیانه فراتر رفته و اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار میدهد.
